ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η δικαίωση του Τόμπιν

Η πρότασή του διατυπώθηκε πριν από τρεις σχεδόν δεκαετίες. Σήμερα, με την
ασιατική κρίση να απειλεί την Ουώλ Στρητ, οι φόβοι του επιβεβαιώνονται. Όμως
ποτέ δεν είναι αργά.

Μη διστάζετε άλλο! Υιοθετήστε τον Τόμπιν! Είναι ο πιο ωραίος φόρος! (σκίτσο από τη «Μοντ»)

ΟΤΑΝ ο Τζέημς Τόμπιν διατύπωσε την πρόταση να φορολογηθούν οι κινήσεις
κεφαλαίων, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, το συνολικό ποσό των χρημάτων που
κυκλοφορούσε καθημερινά δεν υπερέβαινε τα 70 δισεκατομμύρια δολλάρια.
Εκτιμώντας ότι το ποσό αυτό θα αυξηθεί σημαντικά, ο Αμερικανός οικονομολόγος
πρότεινε να επιβληθεί σε κάθε συναλλαγή φόρος του ύψους του 0,1%, ώστε να
αποθαρρυνθούν οι βραχυπρόθεσμες κινήσεις κεφαλαίων (της μιας εβδομάδας ή του
ενός μηνός) και να δοθούν κίνητρα στις πιο μακροπρόθεσμες επενδύσεις.

Από τότε, η πρόταση αυτή έρχεται κάθε τόσο στην επικαιρότητα. Εξέφρασαν το
ενδιαφέρον τους γι’ αυτήν ο Μιτεράν, ο Ζοσπέν και ο Σιράκ, την επανέφερε στη
συζήτηση ο Μάσιμο Ντ’ Αλέμα, την υιοθέτησε η «Μοντ Ντιπλοματίκ». Ποτέ δεν
συμφώνησε όμως με την ιδέα κανένας υπουργός Οικονομικών ή διοικητής τραπέζης.
Επιπλέον, όσο περνούσαν τα χρόνια, η πρόταση του Τόμπιν εξωραϊζόταν και
αποκτούσε μυθικές διαστάσεις. Τα έσοδα από τη φορολογία, είπαν κάποιοι, θα
μπορούσαν να διατεθούν σε ένα διεθνή οργανισμό όπως ο ΟΗΕ και να
χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη ή την προστασία του περιβάλλοντος. Μα η
προτεραιότητα του οικονομολόγου, που το 1981 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ,
δεν ήταν αυτή. Την αποσταθεροποίηση στις διεθνείς οικονομίες ήθελε να προλάβει.

Στα 80 του χρόνια, και με την καθημερινή κυκλοφορία χρήματος να έχει φτάσει το
1,5 τρισεκατομμύριο δολλάρια, ο Τόμπιν υπερασπίζεται με το ίδιο πάθος την
πρότασή του. Δεν χρειάζεται να την αποδεχθούν όλες οι χώρες του κόσμου, λέει
σε συνέντευξή του στη «Μοντ». Αρκεί να συμφωνήσουν καμιά εικοσαριά και στη
συνέχεια να την υιοθετήσουν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια
Τράπεζα. Είναι, άλλωστε, ο μόνος τρόπος να διατηρήσουν οι νέες οικονομίες
(όπως η Ινδονησία, η Νότια Κορέα ή η Τσεχική Δημοκρατία) κάποια ανεξαρτησία
στη νομισματική τους πολιτική. Αν δεν το πράξουν, αν ευθυγραμμιστούν πλήρως με
τη Νέα Υόρκη, τη Φρανκφούρτη ή το Τόκυο, πολύ σύντομα θα μετατραπούν σε
τραπεζικά παραρτήματα των κυρίαρχων οικονομιών.

Οι συνταγές του ΔΝΤ υπάρχει κίνδυνος να επισπεύσουν την ύφεση, προειδοποιεί ο
Τόμπιν. Ο όρος να φιλελευθεροποιήσουν ακόμη περισσότερο τις αγορές τους
προκειμένου να λάβουν βοήθεια, είναι σκανδαλώδης: η κρίση στις ασιατικές χώρες
προέκυψε ακριβώς επειδή οι αγορές τους ήταν πολύ ανοιχτές! Η διαφάνεια των
χρηματοοικονομικών τους συστημάτων δεν μπορεί να τις προστατεύσει από τις
κρίσεις. Αυτό που χρειάζεται, το πιο σημαντικό απ’ όλα, είναι να καταπολεμηθεί
η ιδέα ότι η αγορά μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα, ότι όλα θα πάνε καλά
αρκεί να μην ορθώνονται εμπόδια στην ελεύθερη λειτουργία της αγοράς.

Όπως λέει κι ένας αρκετά νεώτερος συνάδελφος του Τόμπιν, ο Γάλλος
οικονομολόγος Ζαν-Πωλ Φιτουσί: πώς μπορεί να μην είναι σήμερα κανείς κεϋνσιανός;