Πανεπιστημιακή αποκέντρωση «καποδιστριακός ιμπεριαλισμός»

Η Σύγκλητος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών απεφάσισε
«την ίδρυση παραρτημάτων και προγραμμάτων σπουδών του Πανεπιστημίου σε
επαρχιακές πόλεις» (Καλαμάτα, Τρίπολη, Μεσολόγγι,
Σάμο, Κω).

ΕΙΝΑΙ σήμερα ανάγκη το ΥΠΕΠΘ ­ και λόγω της αύξησης των Τμημάτων κατά 70 με
βάση το ΕΠΕΑΕΚ μέχρι το 2000 ­ να μελετήσει την ανα-χωροθέτηση των ΑΕΙ της
χώρας στη βάση μιας περιφερειακής αποκέντρωσης και της ανώτατης εκπαίδευσης,
αποφεύγοντας τόσο τον υπεργιγαντισμό των (ήδη βεβαρημένων) κεντρικών
Πανεπιστημίων όσο και την άδικη κατανομή των ιδρυμάτων μέσα στον περιφερειακό
ιστό. Θυμίζω ότι από τα λειτουργούντα σήμερα σε όλη την Ελλάδα 200 Τμήματα, τα
28 υπάγονται στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και τα 40 στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Πλέον δηλαδή του 34% της ανώτατης εκπαίδευσης παρέχεται στα 2 μεγάλα ιδρύματα
της πρωτεύουσας και της συμπρωτεύουσας. Επισημαίνω επίσης, ότι από τις 13
περιφέρειες της χώρας μόνον οι 3 (Πελοποννήσου, Στερεάς Ελλάδος, Δυτικής
Μακεδονίας) στερούνται παντελώς ανώτατου ιδρύματος και ότι στο Λεκανοπέδιο
ευρίσκονται 8 Πανεπιστήμια, δηλαδή το 44% των ιδρυμάτων της χώρας (επί συνόλου 18).

«ΣΤΡΙΜΩΓΜΑ»

Αυτό το παθογενές σύστημα, που εξηγείται βέβαια ιστορικοπολιτικά, αλλά που
συνεπάγεται αφενός το «στρίμωγμα» των φοιτητών στο κέντρο και αφετέρου τον
μαρασμό των νέων και περιφερειακών ΑΕΙ (αλλά και τη δημιουργία Πανεπιστημίων
δύο ταχυτήτων), πρέπει να σταματήσει και η τάση να αναστραφεί. Τούτο σημαίνει
καταρχήν ίδρυση νέων ΑΕΙ στην Πελοπόννησο (με έδρα την Τρίπολη), στη Στερεά
Ελλάδα (με έδρα τη Λαμία) και στη Δυτική Μακεδονία (με έδρα την Κοζάνη). Αυτοί
που ισχυρίζονται ότι έχουμε αρκετά ιδρύματα δεν μοιάζει να βρίσκουν
επιχειρήματα κατά της ίδρυσης των 70 Τμημάτων και της ελεύθερης πρόσβασης στα
ΑΕΙ μετά το 2000, ενώ δεν απαντούν και στο κρίσιμο ερώτημα «γιατί τόσα ΑΕΙ
μέσα στη Αττική;». Επειδή η αποσυμπίεση των κεντρικών ή μεγάλων Πανεπιστημίων
με μονάδες ή παραρτήματα σε άλλες πόλεις δεν έχει πετύχει (βλ. Παράρτημα ΤΕΦΑΑ
Σερρών και Παιδαγωγικού Φλώρινας, Παράρτημα Οικονομικού Τμήματος Αγρινίου),
κρίνω προτιμητέα τη λύση του συνολικού ιδρύματος της περιφέρειας. Το
χαρακτηρίζω ίδρυμα της περιφέρειας, διότι θα καλύπτει όλη τη μεταλυκειακή
εκπαίδευση στην περιφέρειά του και το ονομάζω συνολικό διότι θα είναι υπεύθυνο
όχι μόνο για την ίδρυση Τμημάτων ΑΕΙ, αλλά και Σχολών ΤΕΙ, ΙΕΚ, Κέντρων και
λοιπών μονάδων.

Το ίδρυμα αυτό θα κινείται με βάση την εθνική εκπαιδευτική πολιτική που θα
χαράσσεται στο ΕΣΥΠ, αλλά και τις περιφερειακές εκπαιδευτικές προτεραιότητες
και ανάγκες που θα σχεδιάζει και θα εφαρμόζει το ΠΕΣΥΕΠ (Περιφερειακό
Συμβούλιο Εκπαιδευτικής Πολιτικής).

Νομίζω ότι το σχήμα τούτο αφενός συνάδει περισσότερο με την ευρωπαϊκή
προοπτική και παράδοση και αφετέρου υπερβαίνει τους κραδασμούς και τα
ψευτοδιλήμματα: ΑΕΙ/ΤΕΙ, Δημόσια ΑΕΙ/ΝΠΔΔ κ.λπ.

Αυτός ο γεωγραφικός χώρος ευθύνης δεν θα περιορίζει, βέβαια, την επιστήμη και
την έρευνα ­ που έχουν έτσι και αλλιώς παγκόσμια εμβέλεια ­ αλλά θα επιτρέπει
καλύτερη γνώση/αντιμετώπιση προβλημάτων, ώστε η ισόρροπη και σύμμετρη ανάπτυξη
της χώρας να μην μείνει στα συρτάρια. Θα πρόσθετα επίσης το αυτονόητο ότι η
πρόταση του Καποδιστριακού δημιουργεί κίνδυνο «σύρραξης των Πανεπιστημίων»
καθότι ­ στην ίδια λογική ­ θα μπορούσε το Πανεπιστήμιο Αιγαίου να ιδρύσει
μονάδες στην οδό Κανάρη και το Πανεπιστήμιο Πάτρας στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, με
συνέπειες τραγελαφικές για το πού σπουδάζει ο καθένας, «πώς και από πού
διοικείται η μονάδα» κ.ο.κ. Τα «υποκαταστήματα» ανθούν επί Τραπεζών, αλλά όχι
επί Πανεπιστημίων.

ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ

Στο βάσιμο επιχείρημα της απόφασης της Συγκλήτου του Καποδιστριακού ότι η
σημερινή «επικοινωνιακή τεχνολογία» επιτρέπει (αν δεν επιβάλλει) άλλη
λειτουργία των ΑΕΙ, η απάντηση έρχεται από το Πανεπιστήμιο-δίκτυο, δηλαδή το
πολυεδρικό ίδρυμα μέσα, όμως, στην περιφέρειά του. Και βέβαια, το μοντέλο του
στατικού campus και της πανεπιστημίου-πόλης (που πλουτίζει πουλώντας τυρόπιτες
και αυξάνοντας τα ενοίκια) έχει κλείσει τον κύκλο του. Όλα τα σύγχρονα
συστήματα (Ανοικτό Πανεπιστήμιο, εξ αποστάσεως διδασκαλία κ.λπ.) μάλλον δεν
προϋποθέτουν τη σωματική παρουσία του φοιτητή σε συγκεκριμένο χώρο, αφού το
Internet, το e-mail και όλα τα συναφή δίκτυα παγκοσμιοποιούν τη μετάδοση
γνώσεων (αντικαθιστώντας ίσως την έννοια της Universitas από την έννοια του
«γνωσιοκυβερνοχώρου»).

Το ζήτημα της διάρρηξης των σχέσεων «κοινότητας» που χαρακτήριζε τα
Πανεπιστήμια και όπου η ακαδημαϊκή ελευθερία και ο διάλογος είχαν έννοια, δεν
τίθεται πλέον στις ίδιες βάσεις, καθώς η επικοινωνία των νέων, των
επιστημόνων, των ιδρυμάτων, βρήκε άλλους διαύλους (και καθώς οι «κοινότητες»
μοιάζει ­ δυστυχώς ­ να έχουν γενικώς υποχωρήσει).

Στις προκλήσεις του μέλλοντος αυτές ο ακαδημαϊκός κόσμος πρέπει να
ανταποκριθεί με κέφι, ιδέες και δράση αφήνοντας πίσω του τις μικροπολιτικές
και τις πελατειακές αντιλήψεις.

Το Πανεπιστήμιο του 21ου αιώνα θα είναι τόσο ωραίο, δίκαιο, αποδοτικό όσο
εμείς θα το ονειρευτούμε και θα το χτίσουμε.

ΥΓ: Για να μην ξεχνάμε τις αγάπες μας. Το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
πρέπει να αναπτυχθεί. Τα δύο Τμήματα στη νέα έδρα της Ορεστιάδας, το
(εκκρεμούν επί 3ετία) Τμήμα Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης (στην
Κομοτηνή), καθώς και αναγκαία Τμήματα στην Ξάνθη και στην Αλεξανδρούπολη είναι
conditio sine qua non για την ολοκλήρωση της φυσιογνωμίας του και την ορθή
εκπλήρωση της αποστολής του.