Τρία ονόματα σε 165 χρόνια

Οκτώβριος 1956. Η Πλατεία Ομονοίας διατήρησε αυτή την εικόνα για 25 χρόνια. Αργότερα άρχισαν έργα αναμόρφωσης

Ένα πρωινό του 1920 βρήκε τη Μαρίκα Κοτοπούλη να χτυπά νευρικά το τακούνι της
στο πεζοδρόμιο έξω από το θέατρό της στην Ομόνοια. Οι ηθοποιοί είχαν απεργία
και σε αυτήν μετείχαν και τα μέλη του θιάσου της. Ο επικεφαλής τους, γνωστός
τότε ηθοποιός, πρωτοστατούσε στις κινητοποιήσεις έχοντας στο πέτο του για
έμβλημα μια τρύπια δεκάρα. Και τη στιγμή που περνούσε, μαζί με τους
συνάδελφους του, μπροστά από την Κοτοπούλη, εκείνη του φώναξε εκνευρισμένη
βλέποντας την τρύπια δεκάρα: «Καλά, ήξερα πως είσαι… τοιούτος. Όμως την
ταρίφα σου πρώτη φορά τη βλέπω!».

Η παραπάνω σκηνή μπορεί να συνέβη, μπορεί και όχι. Πάντως οι παλαιότεροι
Αθηναίοι τη θυμούνται ως ανέκδοτο. Το σίγουρο είναι ότι φέρνει στη μνήμη μας
άλλες εποχές και μαζί την εικόνα μιας Πλατείας Ομονοίας, πολύ διαφορετικής από
τη σημερινή. Μιας πλατείας η οποία πρωταγωνίστησε στη νεώτερη ιστορία της
Αθήνας και χάριν της οποίας άλλαξε μέσα σε έναν αιώνα τρεις φορές το όνομά της.

«ΒΟΡΕΙΑ ΑΚΡΑ»

Αρχές του αιώνα, η Πλατεία Ομονοίας, δεντροφυτεμένη όπως ήταν, αποτελούσε ιδανικό μέρος για τον περίπατο των Αθηναίων. Στο βάθος διακρίνεται το καφενείο Ζαχαράτου-Καπερώνη, στην αρχή της οδού 3ης Σεπτεμβρίου

Στις αρχές του περασμένου αιώνα, όταν η ιδέα για τη δημιουργία της πλατείας
δεν υπήρχε ούτε καν στα χαρτιά, η περιοχή ονομαζόταν Βόρεια Άκρα, καθώς τότε
το κέντρο της Αθήνας ήταν η Πλάκα. «Η Ομόνοια λοιπόν ήταν εκείνη την εποχή
χωράφια. Η προγιαγιά μου πήγαινε εκεί μαζί με γειτόνισσές της και μάζευαν
βρούβες», λέει ο κ. Κώστας Καζαντζής, αντιπρόεδρος του Συλλόγου των Αθηναίων.

Οι πρώτοι που οραματίστηκαν τη δημιουργία μιας κεντρικής πλατείας εκεί που
υπήρχαν χωράφια, ήταν οι αρχιτέκτονες Σταμάτης Κλεάνθης και Εδουάρδος
Σάουμπερτ. Το 1833, όταν ακόμη πρωτεύουσα της ελληνικού κράτους ήταν το
Ναύπλιο, σχεδίασαν μια ορθογώνια σε σχήμα πλατεία, την οποία ήθελαν να
ονομάσουν «πλατεία Ανακτόρων», καθώς στο κέντρο της θα κτίζονταν τα ανάκτορα
του Όθωνα, με θέα την Ακρόπολη. Οι Αθηναίοι όμως αντέδρασαν, και τον επόμενο
χρόνο ο Γερμανός αρχιτέκτονας Λέον φον Κλέντσε μίκρυνε το σχέδιο της πλατείας,
το έκανε κυκλικό και αντί για τα ανάκτορα τοποθέτησε στο κέντρο της τον ναό
του Σωτήρα. Ταυτόχρονα άλλαξε το όνομά της σε Πλατεία Όθωνος.

Όμως ούτε και αυτό το σχέδιο έγινε εξ ολοκλήρου πραγματικότητα. Λίγα χρόνια
αργότερα, στη δεκαετία του 1850, ο χώρος της Πλατείας Όθωνος επιχωματώθηκε και
δενδροφυτεύτηκε. Ο καιρός πέρασε και όταν ο Όθωνας εκδιώχθηκε, οι κάτοικοι της
Αθήνας συγκεντρώθηκαν στην πλατεία, που είχε ακόμα το όνομα του έκπτωτου
μονάρχη, για να γιορτάσουν το γεγονός. Ήταν αργά το μεσημέρι της 14ης
Οκτωβρίου 1862. Ανάμεσα στο πλήθος παρευρίσκετο και η προσωρινή κυβέρνηση
εκείνης της εποχής, με πρόεδρο τον Δ. Βούλγαρη, ο οποίος στο λόγο που εκφώνησε
πρότεινε και την νέα ονομασία της πλατείας. «Ας ορκισθώμεν επί της πλατείας
ταύτης, της λαβούσης ήδη το ωραίον της Ομονοίας όνομα…».

Η καινούργια λοιπόν πλατεία δεν άργησε να γίνει το σήμα κατατεθέν της
πρωτεύουσας. Πολύ συχνά μάλιστα οι Αθηναίοι την επισκέπτονταν για να θαυμάσουν
από κοντά κάθε νεωτερισμό που έφερνε η πρόοδος της τεχνολογίας. Έτσι το 1877 η
Ομόνοια φωταγωγήθηκε για πρώτη φορά με λάμπες φωταερίου, ενώ 12 χρόνια
αργότερα ηλεκτροφωτίστηκε μαζί με την Πλατεία Συντάγματος. «Κατά την εκπνοή
του 19ου αιώνα η ανάπτυξη της Πλατείας Ομονοίας έχει πλέον ολοκληρωθεί.
Περιβάλλεται από επιβλητικές καλαίσθητες οικοδομές, κοσμείται με πανύψηλους
φοίνικες και άλλα όμορφα δέντρα και συγκεντρώνει καθημερινά πλήθη κόσμου.

ΚΟΜΒΟΣ

Οι Μούσες στόλιζαν μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’30 την κεντρική πλατεία της Αθήνας. Ο δήμαρχος εκείνη την εποχή, ο Κώστας Κοτζιάς, ήθελε να τις αντικαταστήσει με άλλα γλυπτά.

Λόγω της θέσης της, η Ομόνοια ήταν πάντα ένας από τους σημαντικότερους οδικούς
κόμβους. Ήδη από το 1880 υπήρχε στην πλατεία η αφετηρία του ιπποσιδηρόδρομου.
Οκτώ χρόνια αργότερα επεκτάθηκε στην πλατεία η γραμμή του ατμοκίνητου τρένου
που έκανε το δρομολόγιο Αθήνα -Πειραιάς. Από το 1908 άρχισαν να σταθμεύουν
στην Ομόνοια τα πρώτα ηλεκτροκίνητα τραμ. Παράλληλα εμφανίζονται και τα πρώτα
λεωφορεία. Όλη αυτή η κίνηση ανάγκασε τις αρχές να τοποθετήσουν το 1920 στα
Χαυτεία τον πρώτο τροχονόμο. Έξι χρόνια αργότερα, στην Αθήνα κυκλοφορούσαν
περισσότερα από 5.000 οχήματα.

Το 1930 άνοιξε ο υπόγειος σταθμός του ηλεκτρικού, που υπήρξε η αιτία για την
ριζική αναδιάταξη της πλατείας. Το σχήμα της έγινε πάλι κυκλικό, ανοίχτηκαν τα
πρώτα περίπτερα και στήθηκαν οκτώ ογκώδη αγάλματα που παρίσταναν τις Μούσες
και τα οποία απομακρύνθηκαν το 1936 για να αντικατασταθούν με άλλα γλυπτά.
Χωρίς όμως ποτέ να συμβεί κάτι τέτοιο, λόγω του πολέμου που ακολούθησε.

Η επόμενη μεγάλη αλλαγή έγινε το 1960, όταν ο χώρος της πλατείας περιορίστηκε
στο ελάχιστο και απέκτησε στο κέντρο της το περίφημο σιντριβάνι. Στα τέλη της
περασμένης δεκαετίας «πέρασε» από εκεί και ο γυάλινος δρομέας, για να
καταλήξει λόγω των έργων του Μετρό έξω από το Χίλτον.