ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η κάπα από το Αλεντέζου

Μωρέ, καλά τα είπε το Βατικανό. Τι πάνε και δίνουν το Νόμπελ Λογοτεχνίας σ’
έναν κομμουνιστή; Ετοιμάζεται τώρα ­ άκουσον, άκουσον! ­ να εκφωνήσει λόγο για
τις ανισότητες στον κόσμο.

Ζοζέ Σαραμάγκου: «Είναι ευκολότερο να φτάσουμε στον Άρη απ’ ό,τι στους συνανθρώπους μας»

Την περασμένη Τετάρτη, ο Ζοζέ Σαραμάγκου επέστρεψε στην πόλη απ’ όπου άρχισαν
όλα: το Αλεντέζου, ένα παραδοσιακό οχυρό των κομμουνιστών, από το οποίο
εμπνεύστηκε για να γράψει το βιβλίο του «Σαν ορθώθηκε από τη γη» (1980), γύρω
από τη ζωή μιας οικογένειας αγροτών από τις αρχές του αιώνα μέχρι την
Επανάσταση των Γαρυφάλλων. Τον συνόδευε η γυναίκα του Πιλάρ ντε Ρίο, που όσο
τον έβλεπε να συγκινείται τόσο ανησυχούσε για τις επιπτώσεις στην εύθραυστη
υγεία του.

Εκείνος, όμως, ήταν ασυγκράτητος. Έλεγε στους αγρότες του τοπικού
συνεταιρισμού πως έχει το Αλεντέζου στην καρδιά του. Σχολίαζε τις αποστολές
στον Άρη: «Χαλάμε περιουσίες για να πάμε στο Διάστημα κι αφήνουμε να πεθαίνουν
εκατομμύρια άνθρωποι στην Αφρική. Είναι απίστευτο. Είναι πιο εύκολο να φτάσεις
στον Άρη απ’ ό,τι στους συνανθρώπους σου». Εξέφραζε τις επιφυλάξεις του για
τον ρόλο των διανοουμένων, που «εδώ και 30 χρόνια έχουν παραιτηθεί των ευθυνών
τους ως πολιτών, αν και τώρα φαίνεται να τις αναλαμβάνουν και πάλι». Και δεν
έκρυβε την απαισιοδοξία του για το μέλλον: «Η κοινωνία είναι όλο και λιγότερο
αλληλέγγυα, όλο και πιο εγωιστική. Το μόνο που μετράει είναι η επιτυχία, ο
προσωπικός θρίαμβος. Αν μπορείς να έχεις δύο αυτοκίνητα και έχεις μόνο ένα,
θεωρείσαι ηλίθιος».

Αν και κομμουνιστής, δηλαδή ουτοπιστής, ο Σαραμάγκου έχει λύση να προτείνει:
τη συμμετοχή. Οι πολίτες, λέει στην «Ελ Παΐς», πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι
έχουν δικαιώματα και υποχρεώσεις που δεν εξαντλούνται με την ψήφο τους. Πρέπει
να παρεμβαίνουν. Κι αν δεν το κάνουν, δεν μπορούν μετά να κατηγορούν τις
κυβερνήσεις τους για απραξία. Όσο για τον ίδιο, φυσικά και παραμένει πιστός
στις ιδέες του. Φυσικά και θα αξιοποιήσει την ευκαιρία που θα του δοθεί με την
απονομή του Νόμπελ στη Στοκχόλμη για να μιλήσει για τις ανισότητες στον κόσμο.
«Ο κόσμος διαβάζει τις ειδήσεις και μετά τις ξεχνάει. Πριν από λίγο καιρό
γράφτηκε ότι 225 άνθρωποι κατέχουν έναν πλούτο μεγαλύτερο από το 40% ολόκληρης
της ανθρωπότητας. Αξίζει να ζεις σ’ έναν τέτοιο κόσμο; Οι φτωχοί είναι όλο και
πιο φτωχοί και οι πλούσιοι πιο πλούσιοι. Το ίδιο συμβαίνει με τις διαφορές
ανάμεσα στη γνώση και τη μη γνώση: μεγαλώνουν συνεχώς».

Η περιοδεία του Πορτογάλου συγγραφέα τελειώνει με μια επίσκεψη στην Έβορα, που
από την Επανάσταση διοικείται από κομμουνιστή δήμαρχο. Ο κόσμος τον
χειροκροτεί, τον αγκαλιάζει, του ζητάει αυτόγραφο. Μια ομάδα αντιπροσώπων του
Κομμουνιστικού Κόμματος τον πλησιάζει με μια πλαστική σακούλα. Μάζεψαν χρήματα
για να του πάρουν μια παραδοσιακή κάπα από το Αλεντέζου. Συγκινημένος για άλλη
μια φορά, ο Σαραμάγκου τούς υπόσχεται ότι στην απονομή του Νόμπελ αυτήν την
κάπα θα φοράει.