Τα κύματα τούς φέρνουν κοντά…

Ψωνίζουν από εκεί τα λαχανικά και τα φρούτα τους. Πηγαίνουν στο κουρείο για να
κόψουν τα μαλλιά τους και στον τσαγκάρη για να επιδιορθώσουν τα παπούτσια
τους. Από τον κρεοπώλη προμηθεύονται νωπό κρέας και στα φωτογραφεία αφήνουν τα
φιλμ για εμφάνιση. Μερικοί θα πάρουν και κανένα μπιτόνι με βενζίνη ή
πετρέλαιο, ενώ άλλοι θα επισκεφτούν τον οδοντίατρο και θα βγάλουν και καμιά ακτινογραφία.

Από την «άλλη πλευρά», τα καΐκια θα φέρουν τουρίστες για ημερήσια εκδρομή.
Τουρίστες οι οποίοι θα καθήσουν μερικές ώρες στο λιμάνι, συνήθως για φαγητό
στις ταβέρνες, και μετά θα κάνουν τα ψώνια τους στα λιγοστά μαγαζιά του
νησιού. Κυρίως ψωνίζουν τσιγάρα και ποτά. Οι κάτοικοι του Καστελλόριζου και οι
κάτοικοι του Κας γνωρίζονται όσα χρόνια υπάρχει ο τόπος τους. Τα τουρκικά
καΐκια με την ελληνική σημαία είναι καθημερινό φαινόμενο στο γραφικό λιμάνι
του Καστελλόριζου και τα ελληνικά καΐκια με την τουρκική σημαία δένουν κάθε
Παρασκευή στη μαρίνα του Κας. Για τους κατοίκους του ακριτικού νησιού που
βάζει σε μπελάδες τους χαρτογράφους, αναγκάζοντάς τους να σχεδιάσουν ειδικό
τετραγωνάκι ώστε να το συμπεριλάβουν στη χώρα, η λύση τού «απέναντι» είναι από
τη μια θέμα επιβίωσης και από την άλλη αναγκαίο κακό. Αν τους ρωτήσεις
έναν-έναν και τους 230 που ζουν πλέον μόνιμα εκεί, θα σου πουν ότι θα
προτιμούσαν να ήταν αλλιώς τα πράγματα. Όμως πώς θα μπορούσαν να ήταν «αλλιώς»
τα πράγματα σε έναν τόπο που απέχει 72 μίλια από το κοντινότερο ελληνικό σημείο;

Ακόμα και σήμερα οι Καστελλοριζιοί είναι θυμωμένοι για τον τρόπο που
παρουσιάστηκε η πρόσφατη περιπέτεια της υγείας της δεκάχρονης Καλλιόπης
Ζαμάγια. Στις 16 του μήνα η μικρή μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο του Κας για
περίθαλψη, έπειτα από αναμονή τεσσάρων ωρών «μέσου» του ΕΚΑΒ. «Ας δεις εσύ το
παιδί σου να είναι έτσι και το γιατρό να σου λέει “σε δυο ώρες” και σου λέω
μετά τι θα έκανες» λέει ο πατέρας της, ο κ. Θέμος Ζαμάγιας, που βρέθηκε
ξαφνικά στο επίκεντρο της δημοσιότητας και προτάθηκε για το βραβείο «Ιπεκτσί».
Το τελευταίο σκέφτεται να το αρνηθεί ­ «δεν νομίζω πως υπάρχει λόγος» ­ όμως
δεν θα δεχόταν καμία κουβέντα «περί πατριωτισμού». «Γιατί ακούσαμε να μας
αποκαλούν ακόμα και τουρκόφιλους επειδή πήγαμε το παιδί απέναντι ή επειδή
ψωνίζουμε. Ας έρθουν όλοι αυτοί οι έξυπνοι να ζήσουν εδώ και μετά μιλάμε».

«ΤΑ ΝΕΑ» ταξίδεψαν μέχρι το Καστελλόριζο και πέρασαν μαζί με τους
Καστελλοριζιούς «απέναντι».

ΤΟ ΚΑΪΚΙ έχει φτάσει στη μέση, κάπου εκεί στη νοητή γραμμή που αποτελεί τα
θαλάσσια σύνορα Ελλάδας-Τουρκίας. Στην πρύμνη το Καστελλόριζο, μια ζωγραφιά
κάτω από τον ήλιο με τα παλιά του σπίτια. Στην πλώρη το Κας, τουριστικό λαϊκό
θέρετρο της Τουρκίας, με πολυκατοικίες και μπόλικο πλαστικό. Ο καπετάνιος
βγάζει μια μικρή κόκκινη σημαία με την ημισέληνο και την ανεβάζει στα ιστία,
δίπλα στην ελληνική.

Σε είκοσι λεπτά το «Άγιος Κωνσταντίνος» μπαίνει στο λιμάνι του Κας. Καμιά
δεκαριά Τούρκοι στρατιώτες στον λόφο απέναντι παρακολουθούν με τα όπλα στο
χέρι τα τρία ελληνικά καΐκια που δένουν στη μαρίνα. «Καλύτερα μη βγάζετε τώρα
φωτογραφίες γιατί απαγορεύεται. Είναι το στρατόπεδο εδώ» συμβουλεύει ο κυρ
Νίκος, ο παππούς της μικρής που έγινε «είδηση» στις 16 του μήνα, όταν
μεταφέρθηκε με συμπτώματα οξείας σκωληκοειδίτιδας στο νοσοκομείο της πόλης κι
ενώ το ΕΚΑΒ αναζητούσε επί τέσσερις ώρες μέσο για τη μεταφορά της. Το καΐκι
του δένει στη μαρίνα ­ σε λίγα λεπτά δίπλα του θα δέσουν και τα άλλα δυο
ελληνικά καΐκια που ξεκίνησαν το πρωινό της περασμένης Παρασκευής από το
Καστελλόριζο για τα καθιερωμένα ψώνια της λαϊκής αγοράς. Το «Μάρκο Πόλο» και η «Βαρβάρα».

ΤΑ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΑ

Η έλλειψη παιδιάτρου στο Καστελλόριζο θα στείλει τη Μαρία Καβάσιλα, κόρη του παπα-Γιώργη (δεξιά), στο νοσοκομείο της Ρόδου για να εμβολιάσει το μωρό της

Υποδοχή από τις αρχές της πόλης: δίνουμε τα διαβατήριά μας. Θα τα κρατήσουν
μέχρι το μεσημέρι που τα καΐκια θα επιστρέψουν στο Καστελλόριζο.

Είκοσι λεπτά χωρίζουν το Καστελλόριζο από το Κας, την Antiphellos (Αντίφελλος
ή Αντίφιλλος, σύμφωνα με τους χάρτες). Είκοσι λεπτά με το καΐκι, ένα δεκάλεπτο
με ταχύπλοο. Την περασμένη Παρασκευή μαζί με τους Καστελλοριζιούς που πήγαν
στο Κας για τα ψώνια της εβδομάδας ήταν και δυο τρία ζευγάρια τουριστών.
Άλλωστε θεωρείται πολύ συνηθισμένη ημερήσια εκδρομή και για τους τουρίστες που
παραθερίζουν στο Κας.

«Πάμε γλήγορα εμείς, γιατί θα φύγουμε στις 12 σήμερα». Η φωνή του
μπαρμπα-Λευτέρη που έχει ένα από τα καφενεία στο λιμάνι του Καστελλόριζου μας
παροτρύνει να βιαστούμε. Τον χάνουμε σχεδόν έτσι ταχύτατα που περπατάει με το
καλάθι του άδειο περασμένο στο δεξί μπράτσο. «Παλιά η λαϊκή γίνονταν εδώ κάτω,
πίσω από το λιμάνι, αλλά τους τελευταίους μήνες την πήγαν παραέξω και τώρα
έχουμε λίγο περπάτημα» προλαβαίνει να εξηγήσει.

Μαζί του ένας παππούς με τους δυο εγγονούς του. Ο παππούς Μιχάλης με τον
εγγονό Μιχάλη και τον Βασίλη, όλοι γέννημα-θρέμμα Καστελλοριζιοί. Μικρή στάση
έξω από ένα φωτογραφείο στην αγορά. Εννιά η ώρα το πρωί και η θερμοκρασία που
ανεβαίνει προμηνύει μια αποπνικτική μέρα. «Α, μην παραπονιέστε. Εγώ μια φορά
όλη κι όλη που πήγα απέναντι, Αύγουστο μήνα, είχε τόση ζέστη που δεν μπορούσα
να αναπνεύσω και γύρισα να καθίσω στο καΐκι». Είναι τα λόγια του Κομνηνού
Κουλτινιού, γιατρού ωτορινολαρυγγολόγου, που έμεινε πίσω στο νησί για να
διακανονίσει τα κληρονομικά που αφορούν το σπίτι της γιαγιάς του. Τα λόγια του
Κομνηνού έρχονται στη μνήμη μας τώρα που περιμένουμε στην αγορά του Κας έξω
από τη βιτρίνα του φωτογραφείου. Μέσα στο μαγαζί ο μπαρμπα-Λευτέρης που μιλάει
τουρκικά ρωτάει αν βγάζουν μαυρόασπρες φωτογραφίες για ταυτότητα. Ο εγγονός
του κυρ Μιχάλη, ο Μιχάλης τζούνιορ, είναι δεκαεφτά χρόνων, σε ηλικία που
πρέπει να βγάλει ταυτότητα. Αλλά για την ταυτότητα θέλει φωτογραφία και στο
Καστελλόριζο πού να βγάλει; Αυτή τη φορά ούτε στο Κας μπορεί να κάνει τη
δουλειά του. «Πάμε, πάμε, δεν βγάζει μαυρόασπρες, μόνο έγχρωμες», πληροφορεί ο
Λευτέρης με τη στρογγυλή του καλαθούνα πάντα στο μπράτσο.

Η λαϊκή αγορά γίνεται μέσα σε ένα περιβόλι με ελιές. Πάνω σε πάγκους, μέσα σε
καλάθια και κοφίνια, απλωμένα κάτω σε πανιά, τα λαχανικά και τα φρούτα δίνουν
το χρώμα όπως σε όλες τις υπαίθριες αγορές της Ανατολής. «Καλημέρα, καλημέρα».
Με το που πλησιάζουμε τους πάγκους ακούγονται χαιρετισμοί στα ελληνικά και στα
τουρκικά. «Γεια σου Γιώργο, καλώς τον Λευτέρη».

Πάνω στους πάγκους σε χάρτινα ταμπελάκια οι τιμές φαίνονται εξίσου λαχταριστές
με τα προϊόντα. 200.000 τουρκικές λίρες το κιλό οι ντομάτες, δηλαδή 200
δραχμές. 100.000 λίρες το κιλό οι φλάσκες μελιτζάνες. «Κοίτα να δεις, ούτε
εμάς μας αρέσει να ερχόμαστε εδώ, αλλά τι μπορούμε να κάνουμε; Όταν οι
ντομάτες που έρχονται με το πλοίο από Ροδο κοστίζουν 500 το κιλό, τότε τι να
κάνουμε; Και δικαίως έχουν τόσο, αφού τα μεταφορικά είναι ακριβά», λένε οι
κάτοικοι του νησιού.

Παρασκευή πρωί, οι Καστελλοριζιοί ψωνίζουν στη λαϊκή του Κας (άκρη αριστερά). Το μεσημέρι, οι Τούρκοι μανάβηδες έχουν ξεφορτώσει τα ψώνια στα καΐκια, ο αστυνόμος και οι τελωνειακές αρχές κάνουν έναν ­ συνήθως ­ τυπικό έλεγχο και τα ελληνικά καΐκια αποπλέουν από το Κας (αριστερά). Είκοσι λεπτά αργότερα, τελάρα και επιβάτες έχουν φτάσει στο Καστελλόριζο (πάνω δεξιά)

ΠΕΡΥΣΙ το χειμώνα το νησί τους ήταν αποκλεισμένο για ενάμιση μήνα. Λόγω καιρού
τίποτα δεν μπορούσε να προσεγγίσει το Καστελλόριζο. Ούτε το μικρό Ντορνιέ των
δεκαοχτώ θέσεων, που προσγειώνεται τρεις φορές την εβδομάδα, ούτε το πλοίο της
άγονης γραμμής που καλύπτει τα 72 ναυτικά μίλια Ρόδος-Καστελλοριζο σε
πεντέμισι-έξι ώρες (δύο φορές την εβδομάδα) ούτε το μεγαλύτερο πλοίο της
γραμμής Πειραιάς-Ρόδος-Καστελλόριζο (μια φορά την εβδομάδα), που καλύπτει την
ίδια απόσταση σε τεσσεράμισι ώρες. «Φτάσαμε να μην έχουμε ψωμί να φάμε. Είχαμε
κονσέρβες και μακαρόνια. Και μαζί με εμάς είχαν πιάσει και πενήντα Κούρδους
λαθρομετανάστες που τους έβαλαν στο σχολείο. Ποιος νοιάστηκε και για εμάς και
για αυτούς; Ας έρθουν να τα δουν όλα αυτά οι αρμόδιοι από την Αθήνα και μετά
ας μας κατηγορήσουν για φιλότουρκους, επειδή πάμε για ψώνια απέναντι».

Η Μαρία Ζήββα επέλεξε να μείνει στο Καστελλόριζο, μαζί με τον σύζυγό της, και
η επιλογή της έγινε πριν από δώδεκα χρόνια. Πήγαν για διακοπές, ερωτεύτηκαν
τον τόπο, αγόρασαν οικόπεδο και έκτισαν σπίτι. Από τότε έφτιαξαν εκεί τη ζωή τους.

Την περασμένη Παρασκευή ήταν μαζί μας στο καίκι που πήγε για τα ψώνια, όπως
και άλλοι κάτοικοι του νησιού. «Πίστεψέ με, δεν πετάμε από τη χαρά μας, αλλά
δεν έχουμε και πολλές επιλογές», θα πει, όταν το μεσημεράκι το καΐκι
επιστρέφει στο Καστελλόριζο.

Στις 2: 30 το μεσημέρι που επιστρέφουν η προκυμαία γεμίζει τελάρα. Τσουβάλια
με πατάτες, ντομάτες, σακούλες γεμάτες μήλα και αχλάδια, κρεμμύδια, σακούλες
με είδη σούπερ μάρκετ, σακούλες κρεοπωλείου, φρέσκο ψωμί. Με τα καροτσάκια που
μεταφέρουν το τσιμέντο στις οικοδομές μεταφέρονται τα τσουβάλια στα
εστιατόρια. Έως την επόμενη Παρασκευή…

Η δεκάχρονη Καλλιόπη Ζαμάγια, που μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο του Κας εσπευσμένα με γαστρεντερίτιδα

ΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ του Κας είναι ένα παλιό κτίριο, χωμένο στις ελιές, κάτω από την
περιοχή της λαϊκής αγοράς. Στην είσοδό του ένας προθάλαμος αναμονής είναι
γεμάτος από ασθενείς που περιμένουν το ραντεβού τους, στους διαδρόμους η
γνωστή κίνηση. Η εικόνα θυμίζει το ΙΚΑ μιας πόλης 5.000 κατοίκων. Σ’ αυτό το
νοσοκομείο μεταφέρθηκε η δεκάχρονη Καλλιόπη από το Καστελλόριζο.

Οι Τούρκοι γιατροί μας υποδέχονται ευγενικά αλλά αρνούνται να μιλήσουν χωρίς
την επίσημη έγκριση. «Πήγαμε εκεί τα μεσάνυχτα και το παιδί είχε αρχίσει να
πονάει λιγότερο», θα πει ο κ. Θέμος Ζαμάγιας, πατέρας της Πόπης. Τι εξετάσεις
έγιναν που δεν μπορούσαν να γίνουν στο Καστελλόριζο; «Την άλλη μέρα το πρωί
της έκαναν αίμα και ούρα κι έτσι σιγουρευτήκαμε πως δεν είχε σκωληκοειδίτη.
Από το Καστελλόριζο της είχαν δώσει παυσίπονα και ο πόνος τής είχε περάσει.
Τελικά ήταν μια γαστρεντερίτιδα. Θα μπορούσαμε να φύγουμε από το μεσημέρι αλλά
μας παρακάλεσε ο διευθυντής του νοσοκομείου να μείνουμε μέχρι να έρθει ένα
τουρκικό τηλεοπτικό κανάλι».

ΤΑ ΚΑΝΑΛΙΑ

Σέργιος Παυλίδης: Το ΕΚΑΒ αναζητούσε μέσο, το παιδί είχε συμπτώματα οξείας σκωληκοειδίτιδας, όλο το νησί μαζεύτηκε στο ιατρείο, εγώ τι να έκανα;

Το κανάλι ήρθε, αλλά «δεν μας μίλησαν καθόλου, μίλησαν μόνο με τους γιατρούς».
Φεύγοντας η οικογένεια Ζαμάγια θα συναντήσει άλλα δύο-τρία κανάλια μέχρι το
λιμάνι του Κας. «Θα θέλαμε ένα γιατρό γενικής ιατρικής στο νησί και έναν
παιδίατρο σε μόνιμη βάση, γιατί έχουμε πολλά παιδιά και συχνά παρουσιάζονται
προβλήματα. Όμως πιστεύω πως κάθε γονιός το ίδιο θα έκανε στη θέση μας».

Η ταλαιπωρία συνεχίστηκε όμως για την οικογένεια Ζαμάγια. Μετά την Καλλιόπη
και ο αδελφός της Παναγιώτης, 7 χρόνων, επισκέφθηκε το νοσοκομείο της Ρόδου με
συμπτώματα γαστρεντερίτιδας. «Τουλάχιστον εμείς έχουμε και συγγενείς στη Ρόδο.
Αν δεν είχαμε όμως; Βάλε τα εισιτήρια, βάλε ξενοδοχεία, βάλε την ταλαιπωρία»,
λέει η μητέρα του Χριστίνα.

Στο αγροτικό ιατρείο του Καστελλόριζου πολλές φορές δημιουργούνται εντάσεις.
Από τη μια οι αγροτικοί γιατροί που προσπαθούν να εξηγήσουν στους ασθενείς ότι
η θέση τους και τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους επιτρέπουν μόνο για τις
πρώτες βοήθειες και από την άλλη οι κάτοικοι.

Δίπλα στο ιατρείο, ένα οδοντιατρείο σκουριάζει επειδή απουσιάζει ο οδοντίατρος.

ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ

Εκείνο το απόγευμα στο ιατρείο του νησιού δημιουργήθηκε ένας μικρός πανικός. Ο
Σεργέι Παύλοβιτς ή Σέργιος Παυλίδης κατάγεται από τη Δυτική Σιβηρία. Οι γονείς
του, Έλληνες της Ρωσίας, γεννήθηκαν στο Καζαχστάν. Γιατρός καρδιολόγος με
διδακτορικό, παλιννόστησε το ’96, πριν δύο χρόνια, στην Ελλάδα και βρέθηκε να
εργάζεται στη Ρόδο. Από εκεί πήρε μια μέρα την προφορική εντολή «να μεταβεί σε
24 ώρες στο αγροτικό ιατρείο του Καστελλόριζου». Το απόγευμα της Τρίτης, 13
του μηνός, δεν θα το ξεχάσει ποτέ.

«Μας κατηγορούν μερικές φορές γιατί τους στέλνουμε στη Ρόδο, αλλά αυτή είναι η
δική μας αποστολή. Πώς να ρισκάρουμε την υγεία ενός ανθρώπου; Καλύτερα στη
Σιβηρία παρά στο Καστελλόριζο», λέει. Ίσως δεν είναι τόσο τα επείγοντα
περιστατικά, που αγανακτούν πολλές φορές τους Καστελλοριζιούς. Για την Μαρία
Καβάσιλα – Μαλτέζου το ταξίδι στη Ρόδο προκειμένου να κάνει στο τριών μηνών
μωρό της το εμβόλιό του θα μπορούσε να αποφευχθεί αν υπήρχε παιδίατρος. Και η
άποψη όλων των κατοίκων είναι πως από τη στιγμή που υπάρχουν 47 παιδιά στο
νησί επιβάλλεται η παρουσία παιδιάτρου.

«Πήγα κάτω στο ιατρείο και μου είπαν ότι το μωρό θα κάνει πυρετό και
χρειάζεται σχεδόν μια εβδομάδα να δούμε πώς θα αντιδράσει στα εμβόλια», λέει η
μητέρα. «Αν μία στις χίλιες το παιδί ανεβάσει πολύ πυρετό, τότε ο γιατρός εδώ
δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει. Τι να κάνω τώρα εγώ; Θα πρέπει να πάρω το μωρό
να κάνουμε πέντε ώρες το ταξίδι με το πλοίο στη Ρόδο, αφού το αεροπορικό
εισιτήριο κοστίζει σχεδόν 11.000 δραχμές, να μείνουμε εκεί μία εβδομάδα και
μετά να γυρίσουμε. Και για να πας στη Ρόδο για γιατρό θες μια τράπεζα».