Οι δύο όψεις της Θεσσαλονίκης

Η Μακεδονία κατατάσσεται, σύμφωνα με τα στοιχεία όλων των μεταπολεμικών
απογραφών πληθυσμού, στις περιοχές εκείνες της χώρας μας που θεωρούνται
προηγμένες εκπαιδευτικά, αφού μετά την Περιφέρεια Πρωτευούσης έχει τα
μικρότερα ποσοστά κατοίκων χωρίς απολυτήριο του 9χρονου υποχρεωτικού σχολείου
και τα υψηλότερα ποσοστά πτυχιούχων ΑΕΙ και φοιτητών Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Ο ΝΟΜΟΣ Θεσσαλονίκης ξεχωρίζει με την πρώτη ματιά στα ποσοστά φοιτητών ΑΕΙ-ΤΕΙ
καθώς, βέβαια, και πτυχιούχων ΑΕΙ. Το 5,3% και το 8,4% του πληθυσμού,
κοντολογίς ένας στους 7 κατοίκους της συμπρωτεύουσας, είναι φοιτητές
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και πτυχιούχοι ΑΕΙ.

Η Θεσσαλονίκη, όπως και η Αθήνα, ανήκει στις περιοχές εκείνες στις οποίες ο
πληθυσμός παρουσιάζει υψηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο σε σχέση με όλη την
υπόλοιπη χώρα.

Με βάση την τελευταία απογραφή, ο Νομός Θεσσαλονίκης με 10,1% πτυχιούχους
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και 20,3% απολυτηριούχους όλων των τύπων Λυκείου,
καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση, μετά την Αττική, στη σειρά όλων των νομών της
χώρας μας.

Αν, όμως, εστιάσουμε τον φακό μας στα εσωτερικά του νομού, στην καρδιά της
πόλης θα ανακαλύψουμε μια βαθιά διαχωριστική γραμμή που αναδεικνύει δύο
διαφορετικές όψεις της, καθώς ένα τμήμα της βρίσκεται δέσμιο μιας ανελέητης
μορφωτικής υποβάθμισης.

Είναι γνωστό ότι η διαίρεση του αστικού χώρου είναι αντανάκλαση της διαίρεσης
της κοινωνίας σε τάξεις και στρώματα. Για παράδειγμα, είναι γνωστή η διαίρεση
της πρωτεύουσας σε περιοχές, όπου όλοι οι δείκτες (οικονομικοί,
επαγγελματικοί, εκπαιδευτικοί) δείχουν ακραίες αποκλίσεις.

Την ίδια κατάσταση βρίσκουμε και στη Θεσσαλονίκη. Δίπλα στο κέντρο και τους
ευνοημένους δήμους με τα υψηλά εκπαιδευτικά επίπεδα, τις σχολικές επιτυχίες,
τα «καλά» σχολεία, βρίσκεται η «άλλη» Θεσσαλονίκη, η Θεσσαλονίκη των
αποκλεισμένων, των «μετοίκων», η Θεσσαλονίκη που «παρακάμπτει» το σχολείο,
καθώς «πνίγεται» στην ανεργία, τη φτώχεια και την υποβάθμιση.

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Σύμφωνα με τους πανεπιστημιακούς Γιώργο Τσιάκαλο, Δήμητρα Κογκίδου και
Ευαγγελία Τρέσσου-Μυλωνά, ο πληθυσμός της Δυτικής Θεσσαλονίκης αποτελείται από
Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922, Πόντιους πρόσφυγες των δεκαετιών του ’20 και
του ’30, εσωτερικούς μετανάστες της δεκαετίας του ’60, επαναπατρισθέντες
Έλληνες μετανάστες από τη Γερμανία, επαναπατρισθέντες Έλληνες πολιτικούς
πρόσφυγες από διάφορες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και Πόντιους που ήρθαν την
τελευταία δεκαετία από την πρώην ΕΣΣΔ. Παράλληλα, στην περιοχή κατοικούν, είτε
περιοδικά είτε ως μόνιμοι κάτοικοι, δεκάδες εκατοντάδες Τσιγγάνοι.

Όλοι οι δείκτες (οικονομικός, επαγγελματικός, πολιτιστικός, κ.λπ.) δείχνουν
ακραίες αποκλίσεις, όταν γίνεται η διαχωρική σύγκριση ανάμεσα στις περιοχές
της συμπρωτεύουσας.

Με βάση τα στοιχεία της τελευταίας απογραφής, διαγράφονται ουσιαστικά τρεις
ομάδες δήμων, ανάλογα με το εκπαιδευτικό επίπεδο του πληθυσμού τους.

* Οι προηγμένοι εκπαιδευτικά δήμοι.

* Όσοι βρίσκονται σε μια μεσαία εκπαιδευτική κατάσταση.

* Όσοι παρουσιάζουν εκπαιδευτική υστέρηση.

Στην πρώτη κατηγορία βρίσκονται 4 δήμοι. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης και οι Δήμοι
Καλαμαριάς, Πυλαίας και Τριανδρίας. Εδώ, τα ποσοστά των πτυχιούχων
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης είναι ανάμεσα σε 10-15%, ενώ τα ποσοστά κατοίκων που
δεν ολοκλήρωσαν την 9χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση κυμαίνονται από 40-50% περίπου.

Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν οι κάτοικοι των Δήμων Αγίου Παύλου, Αμπελοκήπων,
Νεαπόλεως, Πολίχνης, Σταυρουπόλεως, Συκεώνος. Εδώ τα ποσοστά πτυχιούχων
βρίσκονται ανάμεσα στο 5-8%, ενώ τα ποσοστά των κατοίκων που δεν ολοκλήρωσαν
την υποχρεωτική εκπαίδευση κυμαίνονται ανάμεσα στο 50-60%.

Στην τρίτη κατηγορία εκπαιδευτικού επιπέδου βρίσκονται οι Δήμοι Ελευθερίου –
Κορδελιού, Ευόσμου, Μενεμένης, Ιωνίας, Κουφαλίων, Σίνδου και Χαλάστρας (Πύργου).

Εδώ, τα ποσοστά των κατοίκων που δεν έχουν ολοκληρώσει την 9χρονη υποχρεωτική
εκπαίδευση ξεπερνούν το 60%, ενώ σε όλες τις περιπτώσεις τα ποσοστά πτυχιούχων
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης βρίσκονται κάτω από το 5%, με ακραία απόκλιση την
Χαλάστρα (Πύργο), στην οποία ο αντίστοιχος δείκτης μόλις φθάνει το 2,8%!

Στα πλαίσια αυτά εύκολα γίνεται κατανοητό, γιατί το 6ο Γραφείο Δευτεροβάθμιας
Εκπαίδευσης του Νομού Θεσσαλονίκης, το οποίο περιλαμβάνει κυρίως σχολεία των
παραπάνω περιοχών (Σίνδος, Κουφάλια, Εύοσμος, Κορδελιό, Χαλάστρα),
καταλαμβάνει (1996) στον Νομό Θεσσαλονίκης την τελευταία θέση στη σειρά
κατάταξης, με κριτήριο το ποσοστό επιτυχίας των αποφοίτων Λυκείων στα
Πανεπιστήμια (ΑΕΙ) και την 115η πανελλαδικά σε σύνολο 121!

Δίπλα, λοιπόν, στη Θεσσαλονίκη με τους χιλιάδες επιστήμονες, πτυχιούχους,
πρωτεύσαντες και επιτυχόντες στις Γενικές Εξετάσεις, με τα υψηλά καταληκτικά
εκπαιδευτικά επίπεδα, τα «επιτυχημένα σχολεία και τα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια»
βρίσκεται η «άλλη» Θεσσαλονίκη με το χαμηλό επίπεδο, τα σοβαρά μαθησιακά
προβλήματα, την εγκατάλειψη του σχολείου, τον αναλφαβητισμό, την αδιαφορία,
τον θόρυβο, τα προβλήματα στην πειθαρχία, τα σχολεία-φαντάσματα, τις στρατιές
των απορριφθέντων και πάνω απ’ όλα τη φτώχεια, μια φτώχεια, που ακόμα και όταν
δεν φαίνεται, είναι παντού και έχει την τάση να παίρνει διάφορες μορφές:
ανεργία, έλλειψη στοιχειωδών παροχών, πολιτιστική και περιβαλλοντική
υποβάθμιση, αγραμματοσύνη, κοινωνικός αποκλεισμός…

Κορδελιό, Εύοσμος, Μενεμένη, Ιωνία, Κουφάλια, Σίνδος και Χαλάστρα, Δυτική
Θεσσαλονίκη… Η γεωγραφία των αποκλεισμένων στη συμπρωτεύουσα, λίγα
χιλιόμετρα από το κέντρο της, στη στροφή του νέου αιώνα…