ΑΝΝΑ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μια «αντί» στην εξουσία

Με την εξουσία είχε τη σχέση τού «αντί», τη σχέση της ρήξης. Στα χρόνια της
εφηβείας όλα τα εξουσιαστικά σχήματα στο μυαλό της ­ κυβέρνηση, κράτος,
δημαρχία, νομαρχία ­ ήταν συνδεδεμένα με τον… Καρυωτάκη και οι μέσα της
χρωματικές αποχρώσεις «γκρίζες και μελαγχολικές».

Ναϊρόμπι, 1985. Η Άννα Διαμαντοπούλου, με τη φαρδιά άσπρη φούστα, με τις γυναίκες των Φιλιππινών

ΗΤΑΝ Η εποχή που η επαναστατικότητα αποτυπωνόταν με συγκεκριμένες δράσεις και
αντιδράσεις, με καπέλα, φαρδιές φουστάνες και πουκαμίσες, δερμάτινες ζώνες με
μεγάλες αγκράφες, μακριά μαλλιά, μακρύτερα… σκουλαρίκια και ένα μαγικό
ποδήλατο, που την πήγαινε παντού…

Ήταν η εποχή που εξέπνεε η νύχτα της δικτατορίας, ξημέρωνε η ημέρα της
δημοκρατίας κι ένα 16χρονο κορίτσι, η Άννα, που είχε μητέρα την Εκάβη και
γιαγιά την Ιουλία, βίωνε την απελευθέρωση των πάντων κι απλωνόταν απ’ τον
μικρόκοσμο της Κοζάνης στο Πολυτεχνείο της Θεσσαλονίκης ­ κι από εκεί στα
πέρατα της ανθρώπινης εμπειρίας και γνώσης.

Αυτά τα υπέροχα χρόνια της αμφισβήτησης, με τις πυρκαγιές, τις εκρήξεις και
τις ανεπανάλληπτες αντιφάσεις τους, με τη συνεχή ροή πραγμάτων και δεδομένων,
με τα πλακάτ, τα χανζαπλάστ στο στόμα (στο συγκλονιστικό παιχνίδι με τις
«βουβές γυναίκες» που θεατρικά εξελισσόταν στον δρόμο) και τις συγκρούσεις με
το απρόσωπο πολιτικό και κοινωνικό σύστημα ­ και κατεστημένο ­ είναι τα χρόνια
που έφτιαξαν το ανθεκτικό εσωτερικό υπόστρωμα για να αναμετρηθεί αργότερα η
Άννα Διαμαντοπούλου με τη δίχως σύνορα «χώρα» της πολιτικής. Της πολιτικής,
που αποκτούσε ξαφνικά πρόσωπο, σχήμα, ανθρώπινη δομή και διαστάσεις…

Βίωσε και αναμετρήθηκε με πολλά, πριν βρεθεί νομάρχης στα 25 της, στη
γειτονική Καστοριά ­ στην Καστοριά των γουναράδων με τις μαύρες Μερσεντές, του
βοσκού που του ‘φαγε ο λύκος τα πρόβατα, του Γράμμου που κάθε που «έτρεχε» η
πυρκαγιά στις δασώδεις του πλαγιές γινόταν ξανά εμφύλιος από τις ξεχασμένες
νάρκες και των παιδιών με ειδικά προβλήματα που ήταν «κλειδωμένα» αλλά να
«φανερωθούν» έπρεπε…

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Στους δρόμους ενεργοποιήθηκε ο εσωτερικός της δυναμίτης ­ στην τακτή ώρα και
χρόνο που ορίζεται από τη φλόγα της νιότης. Ενταγμένη στο ακραίο φεμινιστικό
κίνημα, από τη μια, με συνθήματα όπως το περίφημο «γυναίκα χωρίς άνδρα, ψάρι
δίχως ποδήλατο», και στη Νεολαία του ΠΑΣΟΚ, από την άλλη, που τότε ήταν
«επαναστατική, ριζοσπαστική και με πολλές συγκρούσεις», η αντιεξουσιαστική και
διεθνιστική Άννα, με τις άσπρες φούστες, τα κόκκινα γιλέκα και τις… γοτθικές
μπότες, επιχειρούσε, μέσω της ρήξης πάντα, να αλλάξει τον κόσμο και να
εναρμονίσει το σύμπαν. Τι κατάφερε, πόσα κατάφερε, ακόμα δεν ξέρει ­ κι ίσως
ποτέ να μη μάθει. Κατάφερε, πάντως, περισσότερα όταν εντάχθηκε στο σύστημα…

Είχε ταξιδέψει στον «μισό» κόσμο, είχε βρεθεί με τις γυναίκες του Πολισάριο
στην έρημο, με τις καταπιεσμένες γυναίκες της Κένυας και της Β. Αφρικής, με
τις γυναίκες της οργάνωσης Καμπριέλα, στο Ναϊρόμπι, που έδιναν απελευθερωτικό
αγώνα να αναπνεύσουν οι Φιλιππίνες από τον δικτάτορα Μάρκος. Είχε αγκαλιαστεί
κι είχε συμπλεύσει με όλες εκείνες τις διαφορετικές και τόσο όμοιες γυναίκες
κι ένιωσε μάλιστα άσχημα που η ίδια ανήκε στις «ευνοημένες», που ‘διναν
κοινωνικούς αγώνες, ενώ κάπου αλλού ο αγώνας είχε την αναγκαιότητα της
επιβίωσης του ανθρώπινου είδους και της αξιοπρέπειάς του.

Είχε ταξιδέψει πολύ η Άννα, είχε πολύ θυμώσει κι ήταν ακόμα «θυμωμένη» όταν το
Πολυτεχνείο τέλειωσε. Επέστρεψε, εν έτει 1981, στη γενέτειρά της, στην Κοζάνη,
στο ίδιο μπαλκόνι που μεγάλωνε και τον κόσμο από κάτω προσμετρούσε, στην ίδια
μικροαστική οικογένεια που της έδωσε την τυπική ανατροφή της, με τον μπαμπά
υπάλληλο, τη μαμά ­ καθαρόαιμη Ελληνίδα μαμά ­ και τη γιαγιά, μάνα των πάντων,
να δει τη «συνέχεια» της ζωής της, ενεργοποιημένη πάντα σε αγώνες κοινωνικούς
αλλά και προσωπικούς ­ επάγγελμα, καριέρα, προσωπική ανάδειξη, κοινωνική
καταξίωση και ποιος ξέρει, παιδιά, οικογένεια…

Αυτό ήταν το τοπίο που γύρω της θα ανθούσε. Το κορίτσι των ρήξεων να
συνταυτιστεί δεν μπορούσε με το κορίτσι της εξουσίας. Εξουσία σήμαινε ακόμη
για την Άννα αντιπαλότητα, «στασιμότητα», νεκρό ανθρώπινο κύτταρο. Σήμαινε
«κανένα περιθώριο».

ΤΟ ΝΤΕΣΕΒΟ ΜΕ ΤΑ ΣΥΝΝΕΦΑΚΙΑ

Αλλά ούτε στην Κοζάνη κάθησε στ’ αυγά της. Ξέχασε ότι ήταν μηχανικός, είπε να
οργανώσει λιγάκι τις γυναίκες κι έστησε 19 γυναικείους πυρήνες στα χωριά της
περιοχής και πέντε συνεταιρισμούς ­ από μαρμελάδες και χαλιά μέχρι πήλινα και υφαντά.

Στα 23 της ήταν στη Γραμματεία της Νομαρχιακής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ. Το γραφείο
γραφείο, οι αγώνες αγώνες και οι γυναίκες να αποκτούν «ταυτότητα» και
κοινωνική ζωή. Και να ‘σου, δυο χρόνια αργότερα, «σκάει μύτη» και το
τηλεφώνημα, έτσι για να αλλάξει ρου η ζωή της: «Χτυπούσε ώρα πολλή και δεν το
σήκωνα. Με είχε πιάσει το αυχενικό μου, πονούσα τόσο που έκλαιγα. Το σήκωσα
κάποια στιγμή και μου λένε: “Σε θέλει ο υπουργός Εσωτερικών, ο κ.
Κουτσόγιωργας”. Σάστισα…».

Δεν είχε πολλά λόγια εκείνος: «Άκου να δεις, σε θέλουμε να πας νομάρχης στην
Καστοριά. Δέχεσαι;». Ίσως να ‘ταν, λέει, η αποκοτιά της άγνοιας, πάντως ούτε
που σκέφτηκε να αρνηθεί.

Τη Δευτέρα εκείνου του Σεπτέμβρη του ’85 ήταν στην Αθήνα. Ορκίστηκε. Και λίγες
μέρες αργότερα «κατέπλευσε» στην Καστοριά, σε έναν δεξιοκρατούμενο (67%) νομό.
Πάρκαρε το γαλάζιο Ντεσεβό (με τα ζωγραφισμένα συννεφάκια στις πόρτες) στο
προαύλιο της Δημαρχίας και πήγε να πιάσει δουλειά: «Ο προηγούμενος νομάρχης
ήταν κάπου 65 ετών, με 1,85 ύψος και κάτι άσπρα μεγάλα μουστάκια. Φανταστείτε
τώρα στη θέση του ένα αδύνατο “κοριτσάκι” 25 χρόνων, με κάτι φαρδιές φούστες,
ένα κοκαλάκι καφέ και ένα μαύρο στα μαλλιά και ένα μακρύ τουίνκ παλτό!».

Ο ΜΕΓΙΣΤΟΣ ΜΙΚΡΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Χαμός έγινε. Η αμηχανία ήταν καθολική. Η εικόνα της, «κόντρα» στα καθιερωμένα.
Είχε έρθει και εκείνη σε «κόντρα» με τον εαυτό της. Δεν την ξένιζε το
αντικείμενο δουλειάς, αλλά ήταν… «εξουσία» και μοιραίες οι συναναστροφές της
με αστυνομικούς, διευθυντές νομαρχίας, τον μητροπολίτη. Το πώς μιλούσε, πώς
γελούσε, πού πήγαινε ήταν προσφιλές θέμα συζήτησης. Προσκλήθηκε λίγες μέρες
μετά στο εθνικό μνημόσυνο της περιοχής και κατευθυνόμενη προς την άδεια
καρέκλα του νομάρχη, στην εκκλησία, ο αστυνομικός τής είπε: «Δεξιά ή αριστερά,
κοπέλα μου»! «Μα», τόλμησε να πει, «είμαι η νομάρχης». «Κι εγώ ο Μέγας
Ναπολέων», της είπε εκείνος κατασυγχυσμένος. Ευτυχώς που κατέφθασε
πανικόβλητος ο αστυνομικός διευθυντής…

Είχε τόση «διαφορά» από τα πρέποντα που είπε λιγάκι να σουλουπωθεί. Έκανε τα
μαλλιά της κότσο και αγόρασε ένα καρό ταγιέρ. Πνίγηκε… Μέσα σε είκοσι μέρες
είχε αποτινάξει τη νέα της εμφάνιση και ξανάγινε ο εαυτός της…

Τα ταμπού σύντομα «σπάνε». Περίεργο, η Νομαρχία είχε πόρτες ανοιχτές. Η
νομάρχης είχε πρόσωπο. Την έλεγαν Άννα. Ήταν του ΠΑΣΟΚ, αλλά δεν ρωτούσε ποτέ
τι ήταν ο άλλος. Ως τον Γενάρη του ’86 κάνει 25 εξαντλητικές νυχτερινές λαϊκές
συνελεύσεις στα γύρω χωριά, με τις γυναίκες να πιάνουν σιγά σιγά τις πίσω
καρέκλες στο καφενείο. Ο πιλότος πετά πάνω από τα «παγωμένα» χωριά, παρά την
απαγόρευση, γιατί στο ελικόπτερο είναι και η Άννα, η νομάρχης. Και η πυρκαγιά
στον Γράμμο σβήνει όταν η μικροκαμωμένη ­ σαν «ψεύτικη» ­ Άννα σηκώνει στον
αέρα το γαμήλιο τραπέζι του χωριού, για να πάρει τους χωρικούς από τη νιρβάνα
του γλεντιού, να φτιάξουν αναχώματα…

Δυόμισι χρόνια μετά, όταν έφευγε: Εκείνη να κλαίει με αναφιλητά. Και 2.500
άνθρωποι να φτιάχνουν μια αλυσίδα! Ήταν ο πικρότερος αποχωρισμός της ζωής της.
Έντεκα κούτες χρειάστηκαν για τα πολύτιμα δωράκια «στην Άννα, τη νομάρχη μας».
Κεντητές ποδιές με το όνομά της, βαζάκια με μέλι και βουνίσιο τσάι, σεμέν,
ασπροσέντονα, τα σκουλαρίκια της γιαγιάς που βγήκαν από το εικονοστάσι, εκείνη
να φυλάνε. Ευχές, αγκαλιές και δάκρυα. Το κορίτσι που δεν φόρεσε ποτέ γούνα,
αλλά βοήθησε τους γουνέμπορους, έφευγε για την Αθήνα. Για να γίνει πρόσωπο της
κεντρικής εξουσίας ­ επιλογή ζωής πια. Και δίχως αυτή την εμπειρία ­ «που
συμπύκνωσε μέσα μου 20 χρόνια ζωής» ­ δεν θα διδασκόταν ποτέ «πόσο μέγιστος
είναι ο μικρός απλός άνθρωπος της περιφέρειας». Και πόσο ανάγκη έχει από το
ενδιαφέρον των ανθρώπων της εξουσίας…