Η απειλή της ύφεσης…

Η τρέχουσα παγκόσμια αναταραχή στις αγορές έχει μόνο δύο προηγούμενα σε
αυτόν τον αιώνα: το 1929 και το 1987. Τι μπορούμε να διδαχτούμε από την ιστορία;

ΔΥΣΤΥΧΩΣ, τα δύο αυτά επεισόδια είναι εντελώς διαφορετικά. Το 1929, το
χρηματιστηριακό κραχ αποτέλεσε την αφετηρία της μεγάλης ύφεσης, που σε μερικές
χώρες διήρκεσε έως την έκρηξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Αντίθετα, η παγκόσμια οικονομία ξεπέρασε το χρηματιστηριακό κραχ του 1987
χωρίς τριγμούς. Για αυτό, η χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής των κεντρικών
τραπεζών αμέσως μετά τη «Μαύρη Δευτέρα» είχε θεωρηθεί σοβαρό λάθος.

ΟΧΙ ΑΛΛΟ

Φυσικά, οι κεντρικοί τραπεζίτες αισθάνονταν τότε την αφόρητη ψυχολογική πίεση
να αποφύγουν τα λάθη του 1929. Σήμερα, αυτό που κυρίως τους ενδιαφέρει είναι
να αποφύγουν τα λάθη του 1987. Ίσως έτσι εξηγείται η σχετικά διστακτική
αντίδρασή τους στην τρέχουσα κρίση.

Ύστερα από πολύχρονες συζητήσεις, οι ιστορικοί της Οικονομίας κατέληξαν ότι η
υπερβολικά αυστηρή νομισματική πολιτική φέρει το κύριο μέρος της ευθύνης για
τη μεγάλη ύφεση. Βέβαια, όπως υποστήριξε ο Κέινς, η δημοσιονομική πολιτική
ήταν το ίδιο αυστηρή.

ΕΠΙΚΡΙΣΗ – ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ

Έχοντας υπόψη αυτά τα μαθήματα, ο Άλαν Γκρίνσπαν αποφάσισε μία δραματική
χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής αμέσως μετά το κραχ του 1987. Μέσα σε
λίγες εβδομάδες, τα επιτόκια μειώθηκαν κατά μία ποσοστιαία μονάδα και η Fed
ξεκαθάρισε ότι δεν θα άφηνε τους προβληματικούς χρηματοοικονομικούς
οργανισμούς να χρεοκοπήσουν λόγω έλλειψης ρευστότητας.

Ξεκαθαρίζοντας τη θέση της από την αρχή, η Fed ανέστειλε τον επαπειλούμενο
πανικό και απέτρεψε πιστωτική κρίση στις παγκόσμιες αγορές.

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ

Αν και τότε επικρίθηκε, η κίνηση της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας
αποδείχτηκε ιδιαίτερα επιτυχημένη. Οι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί παρέμειναν
ισχυροί, αφού δεν υποχρεώθηκαν να προχωρήσουν σε αναγκαστικές ρευστοποιήσεις
των τοποθετήσεών τους για να καλύψουν τις οφειλές τους. Αυτό συνετέλεσε στην
ταχεία αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και έτσι επιχειρήσεις και καταναλωτές
μπόρεσαν να αγνοήσουν την αναταραχή στις αγορές.

Μέσα σε έξι μήνες, η Γουώλ Στρητ και οι άλλες διεθνείς αγορές ξαναγύρισαν στα
προηγούμενα υψηλά επίπεδά τους και η παγκόσμια οικονομία επέστρεψε στην
κατάσταση που βρισκόταν πριν από το κραχ: συγχρονισμένη ανάπτυξη στις
περισσότερες περιοχές του κόσμου.

ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΤΟ ’29

Αυτή η ευτυχής κατάληξη ήταν πολύ διαφορετική από τις εξελίξεις μετά το 1929.
Αντίθετα με ό,τι πιστεύουν πολλοί σύγχρονοι, η Fed χαλάρωσε την πολιτική της
μειώνοντας τα επιτόκια κατά δύο μονάδες. Όμως, αυτό αποδείχτηκε ανεπαρκές,
αφού δεν μπόρεσε να μειωθεί το κόστος δανεισμού καταναλωτών και επιχειρήσεων,
γεγονός που πυροδότησε την ύφεση.

Τώρα, ας επιστρέψουμε στο 1998. Η ένταση της τρέχουσας οικονομικής αναταραχής
είναι ανάλογη της κρίσης του 1987. Όμως, η πρώτη αντίδραση των κεντρικών
τραπεζών ήταν πολύ διστακτική, μολονότι πολλοί Αμερικανοί αξιωματούχοι
μιλούσαν για «τη σοβαρότερη απειλή των τελευταίων 50 ετών». Και όμως, μέχρι
την περασμένη εβδομάδα, η Fed είχε μειώσει τα επιτόκιά της μόλις ένα τέταρτο
της μονάδας.

Πώς είναι δυνατόν να πιστεύει κανείς ότι αυτό είναι αρκετό; Οι τράπεζες και οι
χρηματοοικονομικοί οργανισμοί αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα επαχθείς όρους
δανεισμού. Οι αγορές κεφαλαίου έχουν «στεγνώσει», υποχρεώνοντας τις
επιχειρήσεις να αντλούν κεφάλαια με δανεισμό από τις τράπεζες. Υπάρχει λοιπόν
ο κίνδυνος πιστωτικής κρίσης, που παραδόξως επηρεάζει κυρίως τις μεγάλες
εταιρείες, ενώ η Fed, όπως το 1929, μοιάζει να μην ελέγχει το νομισματικό παιχνίδι.

ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ;

Για πολλές εβδομάδες, η Fed άφησε ανεξέλεγκτη την οικονομική αναταραχή. Τα
χρηματιστήρια ανέκαμψαν την περασμένη εβδομάδα, αλλά η κρίση ρευστότητας
παραμένει. Έτσι, ο Άλαν Γκρίνσπαν υποχρεώθηκε να προχωρήσει σε μία ασυνήθιστη,
εκτός προγράμματος, πρόσθετη μείωση των αμερικανικών επιτοκίων.

Άραγε αυτή η αργοπορημένη κίνηση θα αποδειχτεί επαρκής; Πάντως η αντίδραση των
αγορών ήταν μεικτή. Και η νομισματική κίνηση της Fed ήταν σίγουρα χλιαρή,
χωρίς καν μία δήλωση σαν και εκείνη που καθησύχασε αποφασιστικά τις αγορές το 1987.

Ασφαλώς, η κίνηση του Γκρίνσπαν δεν είναι περιφρονητέα, αφού δείχνει τη
βούληση της Fed να βοηθήσει τον ιδιωτικό τομέα να ξεπεράσει τα προβλήματά του.
Όμως ίσως χρειαστεί από τις κεντρικές τράπεζες κάτι πιο δραστικό, για να
πειστούμε ότι ο κόσμος δεν διατρέχει πια τον κίνδυνο ύφεσης.