ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ Η μετάθεση του πατριού

Είναι ζωντανή πάντα μέσα του εκείνη η άνοιξη, η άνοιξη του ’63. Δεν
οσφραίνεται τις ευωδιές της ούτε βλέπει τα ανθισμένα τοπία να «τρέχουν»
κινηματογραφικά, αντίθετα στην κίνηση του τρένου. Τα δάκρυά του θέλει να
κρύψει και σαν ηλιαχτίδα να δραπετεύσει έξω από το παράθυρο και να επιστρέψει
πίσω! Οκτώ χρόνων παιδί και να ξεριζώνεται από μια πατρίδα πριν γίνει η
«πατρίδα» του…

Ήταν «εκτάκι» τον Απρίλη του ’67. Στην αρχή πανηγύρισε, αλλά ύστερα… Πρώτος, στο πρώτο θρανίο. Δίπλα του, ο ποιητής Γιώργος Βέης, Έλληνας πρεσβευτής στην Κίνα

ΕΠΝΙΓΕ στο τρένο τα δάκρυά του ο Γρηγόρης Βαλτινός. Τον πονούσε εκείνη η
άνοιξη κι ακόμα περισσότερο εκείνη η «φρικτή μετάθεση» του πατριού του στην
Αθήνα! Είχε βιώσει κι άλλους ξεριζωμούς, είχε και άλλοτε κλάψει, αλλά τούτος ο
τελευταίος έδειχνε πολύ βαρύς, έδειχνε «ασήκωτος», αφού τον πήγαινε τόσο
μακριά από την Ξάνθη, σε μια μεγάλη «κουκκίδα», στην άλλη άκρη του γεωγραφικού
χάρτη! Ήταν τα πάτρια εδάφη της μάνας του, της κυρα-Ευθυμίας, η Ξάνθη, κάτι
και σαν δική του πατρίδα, γι’ αυτό του φάνηκε λιγότερο ξένη… Αλλά και εκεί,
πάλι, ίσα που πρόλαβε να κλωτσήσει την μπάλα στην αλάνα με άλλα κοντοκουρεμένα
αγόρια, να γνωρίσει θείους, εξαδέλφια, να πει «παρών» στη μαθητική τάξη. Δεν
πρόλαβε να πει «γεια» στον δάσκαλο κι είπε «αντίο»!

Ένα συνεσταλμένο αγόρι ήταν. Δειλό, μαζεμένο, εσωστρεφείς, με «απαραβίαστα»
συναισθήματα. Με βαριά ακόμα «πληγώματα» και ιαχές πανικού κι ανασφάλειας στα
κρυφά του βάθη ­ ο πατέρας του, ο Κωνσταντίνος Βαλτινός, είχε χωρίσει από τη
μάνα του, την Ευθυμία, έστηνε εκείνος άλλη οικογένεια και η μάνα του δεύτερη,
με τον πατριό του, τον Σεραφείμ, που δεν κέρδισε τελικά ποτέ τη θέση του
πατέρα… Τα ‘κρυβε όλα και καλά τα σκέπαζε μην και φανερωθούν, μην και τον
προδώσουν. «Δεν ήταν δα κι ό,τι καλύτερο μπορούσε να μου συμβεί· κουβάλαγα,
είναι αλήθεια, βαριά πράγματα. Ήμουν ένα παιδί δίχως ρίζες, δίχως φίλους,
δίχως συγγενείς και το μετέφεραν σαν “δεματάκι” κάπου, σε μια μεγαλούπολη,
όπου κανείς δεν ήξερε τον άλλον και όπου κανείς δεν θα με “έβλεπε”· θα
χανόμουν, θα εξαφανιζόμουν…».

Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ… ΜΟΙΡΑΙΩΝ

Δεν χάθηκε ούτε εξαφανίστηκε. Αυτή η μετάθεση του πατριού, από τη ΔΕΗ της
Ξάνθης στην Αθήνα, πέρα απ’ τον πόνο, τα καυτά δάκρυα και την απόγνωση ενός
οκτάχρονου, έκρυβε και τη συγκυρία, τη σύμπτωση, το αναπόφευκτο. Δεν το ‘ξερε
τότε ούτε καν μπορούσε να προσμετρήσει τις πιθανότητες, αλλά εκείνη η κάθοδος
ήταν «η κάθοδος των… μοιραίων».

Για τον κόσμο ήξερε μόνο ότι… υπάρχει ­ «μικρές και μεγάλες κουκκιδίτσες
στον χάρτη». Όλα τα άλλα τα αγνοούσε ­ «το ασπρόμαυρο σινεμά ήταν ακατάλληλον
δι’ ανηλίκους και το κρατικό ραδιόφωνο φτωχό κι ασήμαντο». Ούτε για φτερά και
όνειρα γνώριζε ­ «εκτός από εκείνο της επιβίωσης» και να μη χαλάει τα χατίρια
στους μεγάλους…

Μετοίκησαν, εν τέλει, στην Καλλιθέα. Που είχε ακόμη καλή θέα και ορατότητα
προς τον θαλασσινό ορίζοντα.

Είχε πολλά οικόπεδα «σπαρμένα με δέντρα, λουλούδια, μαρούλια και
μισογκρεμισμένα σπίτια, απομεινάρια του πολέμου. Ο μανάβης έκοβε τα
ζαρζαβατικά, φρέκα και ζωντανά, απ’ το σπαρμένο χωράφι. Και στο ίδιο χωράφι,
τη χέρσα του εποχή, πετούσαμε αετό και κλωτσάγαμε μπάλα…».

Ήταν τα χρόνια της εξοικείωσης, της προσαρμογής, των «τυφλών» και μη βιωμάτων
και εικόνων. Ήταν «εκτάκι» τον Απρίλη του ’67 και «πανηγύρισε» κι αυτός που
ήρθε στα πράγματα μια φιλική προς τους μαθητές κυβέρνηση και δεν έκαναν…
σχολείο, «μα αμέσως μετά άρχισα κι εγώ να προσέχω τα τανκς που έφερναν τρόμο
στους δρόμους, άρχισα να βλέπω ότι εξαφανίζονταν άνθρωποι από τη γειτονιά, ότι
άλλαξαν μορφή οι ειδήσεις κι άρχισα να ακούω για ξερονήσια… Και τότε άρχισα
να καταλαβαίνω ότι κάτι άλλο σήμαιναν αυτά τα σημάδια απ’ τις ερπύστριες στον
δρόμο που δεν έλεγαν να σβήσουν. “Σβήσανε” μόνο όταν πέρασαν καινούργια
άσφαλτο και μου πήρε χρόνο να καταλάβω ότι δεν σβήσανε, απλώς
κουκουλωθήκανε… Και μετά κι άλλο χρόνο, πολύ περισσότερο, να καταλάβω ότι
ακόμη και κουκουλωμένα ήταν πάντα κρυμμένα από κάτω, να πονάνε και να παραδειγματίζουν…».

«ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΕΓΙΝΑ Ο ΕΑΥΤΟΣ ΜΟΥ»

Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν θα βίωνε με τον ίδιο τρόπο, αν δεν γινόταν η μετάθεση
στην Αθήνα: «Η επαρχία ζούσε στη λήθη, “κοιμόταν” του καλού καιρού, η
πρωτεύουσα αιμορραγούσε. Κακά τα ψέματα, το κέντρο είναι κέντρο για όλα.
Αστυφιλία και υδροκεφαλισμός είναι το ένα του πρόσωπο. Διαφορετικό “βλέμμα”,
άλλα ενδιαφέροντα, άλλη μόρφωση, άλλη κουλτούρα, το δεύτερο. Στο κέντρο
μπορείς κάπου να “κρυφτείς”, να “απλωθείς”, να φυτρώσουν φτερά στους ώμους
σου, δίχως να λογαριάσεις το βάρος της γνώμης του γνωστού, του γείτονα, του
παραδίπλα. Μπορείς να γίνεις ο εαυτός σου…».

Τα δικά του φτερά συνυπήρχαν με το είναι του, ήταν ένα με το κύτταρό του. Αλλά
ξέρει ότι στην Ξάνθη ή κάπου αλλού ποτέ δεν θα τολμούσαν να ανοίξουν ­ θα
έμεναν διπλωμένα, λαβωμένα: «Ήταν τόσο σύνθετη η οικογενειακή κατάσταση και
τόσο επιβαρημένη από την ανέχεια που εγώ, ο τόσο δειλός και μαζεμένος, δεν θα
‘βρισκα ποτέ το κουράγιο να “μεταναστεύσω” μόνος στην Αθήνα και να αναμετρηθώ
με το όνειρο της δραματικής σχολής, το όνειρο του θεάτρου…».

Του έλλειπε το θράσος, αυτό το απαραίτητο μικρό θράσος που χρειάζεται για να
ρίξεις λίγο λίπασμα στο όνειρο, «να αφήσεις το “μικρόβιο” σιγά σιγά να
ζωντανέψει και να κάνει το άλμα του προς τα έξω. Η Αθήνα μού έδωσε τόσο θράσος
όσο χρειαζόταν ο τρομαγμένος και απόλυτα τιθασευμένος χαρακτήρας μου για να
ομολογήσει ότι αγαπάει το θέατρο και την υποκριτική…». Θα ‘χε, ίσως, κάνει
κάτι ερασιτεχνικό, «αλλά το θέατρο-θέατρο, θα έσπρωχνε πάντα από μέσα… Θα
‘χα πολλά απωθημένα, θα ‘μουν, ακόμη κι αν δεν το ήξερα, δυστυχής. Η Αθήνα με
λύτρωσε, είναι η πόλη που με ευεργέτησε και κάθε φορά που είμαι έτοιμος να την
“προδώσω”, να φύγω κάπου αλλού και να… γλιτώσω, σκέφτομαι όλα όσα έδωσε ­ σε
μένα, τον μη καθαρόαιμο Αθηναίο ­ και μετανιώνω. Και πληγώνομαι, όταν κάποιοι
τη βρίζουν…».

Στη γιορτή των αποφοίτων του Γυμνασίου «τόλμησε» να σκηνοθετήσει μόνος την
παράσταση και, ακόμη χειρότερα, να… πρωταγωνιστήσει στο «Μπλοκ C» του Ηλία
Βενέζη. Τότε «πρωτομίλησε» η κρατική τηλεόραση για τον μαθητή φαινόμενο κι’
εκείνος έγινε πρόσωπο από τη Σούλα Αλεξανδροπούλου στην εκπομπή «Σήμερα».

Αλλά τα μυαλά του, λέει, δεν πρόλαβαν να πάρουν… αέρα, γιατί περνά τις
εξετάσεις στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και νόμιζε ότι τον
κοροϊδεύουν: «Βρίσκομαι ξαφνικά δίπλα σε ηθοποιούς με τεράστια θαυμαστικά, που
μέχρι τότε νόμιζα ότι ζούσαν μόνο πάνω στη σκηνή, στο γυαλί και στο πανί και
ότι στην υπόλοιπη ζωή δεν… υπήρχαν. Τελικά ήταν… άνθρωποι ­ άλλο σοκ κι
αυτό που το βιώνω όλα τα χρόνια των σπουδών μου. Και ενώ τελειώνω και πιστεύω
ότι θα έχω μια φυσιολογική πορεία ­ απίστευτου αγώνα για μια θεσούλα, έναν
τόσο δα ρολάκο σε κάποιο θιασάκο ­ η είσοδός μου στο θέατρο γίνεται “βίαια”, θεαματικά…».

Τα τρία πρώτα χρόνια της θεατρικής του ζωής σημαδεύονται από τρία διαδοχικά
σοκ «με τους τρεις μεγαλύτερους μύθους του θεάτρου και του κινηματογράφου,
τότε εν ζωή και τώρα εν θανάτω: τη Μελίνα Μερκούρη, την Αλίκη Βουγιουκλάκη και
την Τζένη Καρέζη…».

Δεκατέσσερα χρόνια μετά τη μετάθεση του πατριού Σεραφείμ στην Αθήνα,
φτερουγίζει μαζί με «το πρώτο πουλί της νιότης μου», δίπλα σε μια
απαστράπτουσα Μελίνα. Αλλά είχε διάρκεια το όνειρο και «πετάει» από εκεί στην
«Εύθυμη χήρα», βιώνοντας από κοντά «τον θρύλο μιας απαράμιλλης Αλίκης». Και
επειδή δεν ήθελε να ξυπνήσει, γιατί φοβόταν μην πέσει απ’ τα σύννεφα και
γκρεμοτσακιστεί, «με καλεί η υπέροχη Τζένη Καρέζη, να πάρω τον ρόλο του Νικ,
στο “Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ;”. Και είμαι μόνο 22 χρόνων…».

Η Αθήνα δεν του έδωσε μόνο όνειρο, του ‘δωσε και φτερά, του δίδαξε και το
«πέταγμα», μέσα από την ιεροτελεστία της θεατρικής του ύπαρξης. Τίποτα δεν θα
μπορούσε να τον κάνει ευτυχέστερο άνθρωπο ­ εκτός από τους τρεις άλλους έρωτες
της ζωής του, την Εύα Μπίθα και τους δύο μικρούς υπέροχους, τον Νικηφόρο και
τον Γιάννη. Αν δεν ήταν εκείνη η μετάθεση, τίποτα δεν θα είχε την ίδια γεύση…