Ο νομπελίστας των φτωχών

Οι φτωχοί της γης έχουν από χθες τον δικό τους νομπελίστα. Ο Ινδός
οικονομολόγος Αμάρτια Σεν βραβεύτηκε με το βραβείο Νόμπελ των Οικονομικών για
τη συμβολή του στη «βελτίωση της ζωής των φτωχών του πλανήτη».

Αμάρτια Σεν. Οι εργασίες του για την ευημερία των φτωχών χάρισαν το Νόμπελ των Οικονομικών στον Ινδό επιστήμονα

«Ποτέ η πείνα δεν προήλθε από φυσικές καταστροφές. Προέρχεται πάντα από την
άδικη κατανομή του φυσικού πλούτου και των φυσικών πόρων».

Μέσα σε αυτό το γενικό πλαίσιο ανέπτυξε τις θεωρίες του ο Αμάρτια Σεν, που
γεννήθηκε το 1933 στη Βεγγάλη. Ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή το 1959
και εργάστηκε ως καθηγητής Φιλοσοφίας και Οικονομικών Επιστημών στις Ινδίες,
στην Αγγλία (Κέμπριτζ) και στις ΗΠΑ (Χάρβαρντ).

ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ

Στη δεκαετία του 1970, το έργο του αποτέλεσε την αφετηρία για κύμα επικρίσεων
κατά της λεγόμενης «γραμμής φτώχειας». Αυτός ο τρόπος μέτρησης της κοινωνικής
ευημερίας θεωρήθηκε πολύ γενικός, με αποτέλεσμα να διατυπωθούν προτάσεις για
εναλλακτικούς δείκτες φτώχειας. Μελετώντας τις «γκρίζες ζώνες», δηλαδή το
σημείο όπου συναντώνται τρεις ξεχωριστές επιστήμες ­ τα οικονομικά, η πολιτική
και η φιλοσοφία ­ ο Αμάρτια Σεν επινόησε διαφορετικούς δείκτες μέτρησης της
φτώχειας. Έτσι, από τις εργασίες του Ινδού οικονομολόγου προήλθε ο σύνθετος
δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης που χρησιμοποιεί σήμερα ο ΟΗΕ.

Ο Αμάρτια Σεν έχει συμβάλει σημαντικά στην έρευνα θεμάτων σχετικών με τη
φτώχεια, τον καταμερισμό του πλούτου, καθώς και τον τρόπο λήψης συλλογικών
αποφάσεων. Έχει αναλύσει τη σημασία της πληροφόρησης στην ατομική ευημερία και
στη λήψη κοινωνικών αποφάσεων. Με το θεωρητικό του έργο οδήγησε στη βαθύτερη
κατανόηση των οικονομικών αιτίων, που ευθύνονται για τους λιμούς και τη φτώχεια.

ΤΟ ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΤΗΣ ΒΡΑΒΕΥΣΗΣ

Από τη θεωρία της κοινωνικής επιλογής μέχρι τους ορισμούς της ευημερίας και
της φτώχειας και τις μελέτες του για την πείνα, το έργο του Αμάρτια Σεν
επικεντρώνεται στον τρόπο κατανομής των πόρων στα φτωχότερα άτομα της κοινωνίας.

«Αναλύοντας τις διαθέσιμες πληροφορίες για την ευημερία των ατόμων, σε
συνάρτηση με τις συλλογικές αποφάσεις, βελτίωσε το θεωρητικό υπόβαθρο για τη
σύγκριση ανάμεσα στους διάφορους τρόπους κατανομής του κοινωνικού πλούτου και
προσδιόρισε νέους και περισσότερο ικανοποιητικούς δείκτες μέτρησης της
φτώχειας», αναφέρει στο σκεπτικό της για την απονομή του βραβείου η Βασιλική
Ακαδημία Επιστημών της Σουηδίας.

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΩΝ ΛΙΜΩΝ

Στο βιβλίο του «Φτώχεια και Λιμοί», που εκδόθηκε το 1981, ο Αμάρτια Σεν
καταρρίπτει την άποψη ότι η έλλειψη τροφίμων είναι η κύρια ή η μοναδική
ερμηνεία για το φαινόμενο των λιμών.

Μελετώντας μία σειρά από λιμούς στην Ινδία, το Μπαγκλαντές, την Αιθιοπία και
τη Σαχάρα, διαπίστωσε ότι η έλλειψη τροφίμων δεν ήταν ικανοποιητική ερμηνεία.
Απέδειξε, παραδείγματος χάρη, ότι στον λιμό του 1974 οι πλημμύρες εκείνης της
χρονιάς ανέβασαν τις τιμές των τροφίμων, ενώ παράλληλα η αγροτική απασχόληση
έπεσε κάθετα, αφού δεν υπήρξε σοδειά.

Έτσι, το εισόδημα των αγροτών μειώθηκε τόσο πολύ, που αυτή η κοινωνική τάξη
επλήγη δυσανάλογα με την έκταση της καταστροφής.

ΟΙ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΙ…

Είναι χαρακτηριστικό ότι μετά την ανακοίνωση της απονομής του Νόμπελ στον
Αμάρτια Σεν, δηλώσεις έκαναν καθηγητές των ανθρωπιστικών επιστημών και όχι
εκπρόσωποι χρηματιστηριακών κύκλων ή πολιτικοί, όπως συμβαίνει συνήθως στην
περίπτωση των Νόμπελ των Οικονομικών.

Η περίπτωση του Αμάρτια Σεν γίνεται ακόμη πιο ξεχωριστή από το γεγονός ότι το
περσινό Νόμπελ των Οικονομικών είχε δοθεί στους Αμερικανούς οικονομολόγους
Ρόμπερτ Μέρτον και Μάιρον Σόουλς για τις πρωτοποριακές εργασίες τους στα
παράγωγα χρηματιστηριακά προϊόντα, που εφέτος «έριξαν έξω» το κερδοσκοπικό
κεφάλαιο Long-Term Capital Management, προκαλώντας τριγμούς στην παγκόσμια οικονομία.

ΜΕΤΑ την ανακοίνωση της βράβευσής του, ο Αμάρτια Σεν εξέφρασε χθες την
ικανοποίησή του, κυρίως γιατί αναγνωρίστηκε έτσι το αντικείμενο της εργασίας
του, δηλαδή η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των φτωχών.

Πληροφορήθηκε τη βράβευσή του σε ένα ξενοδοχείο της Νέας Υόρκης. «Μακάρι να
μπορούσαμε να μοιραστούμε το βραβείο όλοι οι οικονομολόγοι που εργαστήκαμε σε
αυτό το θέμα», ήταν τα πρώτα λόγια του Σεν, που στα εξήντα τέσσερά του χρόνια
είναι καθηγητής στο Τρίνιτι Κόλετζ του Κέμπριτζ.

«Μας έκανες όλους υπερήφανους», γράφει ο Ινδός πρωθυπουργός Ατάλ Μπεχάρι
Βαζπάγι σε συγχαρητήριο τηλεγράφημα που έστειλε στον συμπατριώτη του. «Η
δουλειά του Σεν έδωσε νέα διάσταση στην οικονομική θεωρία», δήλωσε ο Ινδός πρωθυπουργός.

Άμεσες και θετικές ήταν οι αντιδράσεις στη Στοκχόλμη για την απονομή του
φετινού βραβείου Νόμπελ των οικονομικών επιστημών στον Αμάρτια Σεν. «Οι
μελέτες του θεωρούνται πολύ σημαντικές για τη βελτίωση της οικονομικής
κατάστασης των χωρών του Τρίτου Κόσμου, καθώς και για το κράτος πρόνοιας και
δικαίου. Γιατί συνδυάζει τις γνώσεις του στα οικονομικά με τη φιλοσοφία και
τις πολιτικές επιστήμες και όχι με αυτό που σήμερα αποκαλείται “οικονομία της
αγοράς”», δήλωσε ο καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης
Ρόμπερτ Έρικσον.

«Είναι εκπληκτικό που ένας οικονομολόγος, ο οποίος έχει εργαστεί τόσα χρόνια
στις Ηνωμένες Πολιτείες, ασχολείται με προβλήματα των χωρών του Τρίτου
Κόσμου», δήλωσε ο καθηγητής Κοινωνιολογίας Γιόακιμ Ίσραελ στο σουηδικό
ραδιόφωνο. «Και απέδειξε ότι η περίφημη “αγορά” δεν μπορεί να λύσει στοιχειώδη
ανθρώπινα προβλήματα. Αυτό που επίσης είναι θετικό, είναι το γεγονός ότι το
βραβείο εφέτος δεν δόθηκε σε κάποιον θεωρητικό της φιλελεύθερης οικονομίας,
αλλά σε κάποιον που πραγματικά αξίζει να τιμηθεί με Νόμπελ».