ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Κόκκινο και μαύρο

Ο ένας θεωρείται ειδικός της Γαλλικής Επανάστασης. Ο άλλος βρίσκει
δικαιολογητικά στον ναζισμό. Οι δύο ιστορικοί σκύβουν στο πτώμα του αιώνα και
το αναλύουν. Ισχυριζόμενοι, έτσι, ότι ο διάλογος είναι πάντα δυνατός.

Απρίλιος 1934. Φωτογραφικό μοντάζ του Τζων Χάρτφιλντ, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Arbeiter Illustrierte Zeitung»

«ΣΤΟΝ Μεσαίωνα υπήρχε ο “αντισημιτισμός” των μύθων για τη χρησιμοποίηση του
χριστιανικού αίματος ή για τους “τελετουργικούς φόνους”, αλλά μπορούμε να
θεωρήσουμε ως λογική αιτιολογία των πογκρόμ το εβραϊκό μονοπώλιο στις
δανειοδοτικές δραστηριότητες.

Μπορούμε να καταλάβουμε λογικά αυτές τις εξεγέρσεις εναντίον του “τοκογλύφου”,
ήταν όμως χωρίς αμφιβολία αδικαιολόγητες γιατί απειλούσαν την ανάπτυξη της
εμπορικής οικονομίας.

Μ’ αυτή την έννοια, και ο ναζιστικός “αντισημιτισμός” είχε για μένα έναν
έλλογο πυρήνα, χωρίς ούτε αυτός να είναι θεμιτός, αφού απειλούσε τη μετάβαση
του εργατικού κινήματος στη σοσιαλδημοκρατία, στους κόλπους της οποίας
ορισμένοι εβραίοι, όπως ο Ότο Μπάουερ ή ο Λεόν Μπλουμ, έπαιζαν σημαντικό
ρόλο». (9 Μαΐου 1996).

«Θέλετε να προσδώσετε σ’ αυτή τη σφαγή, από την πλευρά του Χίτλερ και των
ναζί, αυτό που αποκαλείτε “έλλογο πυρήνα”.

Με βάση τα παραδείγματα που παραθέτετε, όμως, αδυνατώ να καταλάβω αυτό που
εννοείτε με τη λέξη “έλλογος”.

Αν θέλετε να πείτε “αντιληπτός με τη λογική”, θα σας επισημάνω ότι αντιληπτές
είναι και οι πιο παράλογες δοξασίες: και η απόδοση στους εβραίους όλων των
κοινωνικών αδικιών δεν είναι πιο “παράλογη” από την εξομοίωση του
μπολσεβικισμού με μια συνωμοσία, της οποίας εκείνοι κινούν τα νήματα». (24
Ιουνίου 1996).

Το 1986, όταν ο Ερνστ Νόλτε υποστήριξε σε άρθρο του ότι ο ναζισμός ήταν μια
αμυντική αντίδραση στον σταλινικό ολοκληρωτισμό, ξέσπασε η περίφημη «διαμάχη
των ιστορικών» που οδήγησε στην πλήρη απομόνωσή του.

Οι εποχές όμως άλλαξαν. Τα πάθη υποχώρησαν. Κι όταν το Τείχος πέρασε οριστικά
στην Ιστορία, το ιταλικό περιοδικό «Liberal» ζήτησε από τον Νόλτε και τον
γάλλο συνάδελφό του Φρανσουά Φυρέ να αποπειραθούν ένα διάλογο.

Αντηλλάγησαν συνολικά οκτώ επιστολές, που κυκλοφόρησαν πρόσφατα σε βιβλίο από
τον γαλλικό εκδοτικό οίκο Plon με τίτλο «Φασισμός και Κομμουνισμός».

Ο Νόλτε ισχυρίζεται ότι ο παροξυσμός της «γερμανικής ιδιαιτερότητας» ήταν μια
απάντηση στην οικουμενική γοητεία του μπολσεβικισμού και ότι αυτό που οδήγησε
τον Χίτλερ στη γενοκτονία των εβραίων ήταν η καταστροφή της ρωσικής αστικής
τάξης.

Χωρίς να αρνείται την αλληλεξάρτηση φασισμού και κομμουνισμού, δύο συστημάτων
που θεωρεί ότι γεννήθηκαν «σε συνθήκες πολιτικού ελλείμματος της σύγχρονης
δημοκρατίας», ο Φυρέ (πέθανε το 1997) επισημαίνει τον ενδογενή χαρακτήρα του
ναζισμού, που είναι βαθιά ριζωμένος στη γερμανική πραγματικότητα.

Οι δύο ιστορικοί αλλού συμφωνούν και αλλού διαφωνούν, το βασικό είναι όμως ότι
συζητούν για όλα, χωρίς περιορισμούς και προκαταλήψεις.

Καταρρέει έτσι ένα ταμπού. Το κλείσιμο του αιώνα και το γκρέμισμα των ουτοπιών
που το συνοδεύει επιτρέπουν στους ιστορικούς να κάνουν τον τρομερό απολογισμό
των ιδεολογικών παθών που τον σημάδεψαν.

Έναν απολογισμό ο οποίος, έτσι κι αλλιώς, δεν είναι ποτέ ούτε ουδέτερος ούτε αντικειμενικός.