ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το μήνυμα

Και τώρα, ήρθε η ώρα του περίφημου μηνύματος… Γιατί μπορεί να έμοιαζαν
προεκλογικώς βουβές και ανόρεκτες αυτές οι εκλογές, οι τόσο σπάταλες σε
προεκλογικές δαπάνες όσο τσιγκούνηδες σε ενδιαφέρον και συμμετοχή έδειχναν οι
πολίτες, αλλά τώρα που οι κάλπες έκλεισαν, θα ζήσουμε όλο το πάθος (και θα
υποστούμε και όλη τη φλυαρία) που προεκλογικώς στερηθήκαμε

Περί μηνύματος, λοιπόν, ο λόγος. Ποιος το έδωσε, ποιος το έλαβε και ποιος το
ερμηνεύει τώρα;

Προφανώς, η αντισημιτική αντιπολίτευση στο ΠΑΣΟΚ, οι μικρότεροι πολιτικοί
σχηματισμοί και η Νέα Δημοκρατία (με αυτήν ακριβώς τη σειρά, κατά τάξιν
εντάσεως της πολιτικής αντιπαράθεσης) δικαιούνται να μετρούν τις απώλειες του
σημιτικού ΠΑΣΟΚ, τόσο τις συμβολικές σε επίπεδο εντυπώσεων όσο και τις
πραγματικές σε επίπεδο αριθμού δήμων και νομαρχιών όπου εκλέγονται προσκείμενα
ψηφοδέλτια. Αλλά αυτός ο υπολογισμός θα πρέπει να περιμένουμε μία ακόμη
εβδομάδα για να ολοκληρωθεί. Ώς τότε, πολλά από όσα ακούμε εξυπηρετούν
περισσότερο σκοπιμότητες εκλογικές εν όψει δευτέρου γύρου παρά δίνουν το κλίμα
των οριστικών ερμηνειών του μηνύματος, με τις οποίες θα αναδιαταχθεί η
πολιτική μάχη εν όψει του συνεδρίου του κυβερνώντος κόμματος και των ευρωεκλογών.

Προφανώς, επίσης για την κυβέρνηση, η ψήφος η χθεσινή και της επόμενης
εβδομάδας είναι ένα αποφασιστικό, αν και μάλλον επώδυνο, τεστ κοπώσεως. Δεν
ρίχνουν, βέβαια, κυβερνήσεις οι ελάσσονες εκλογές. Κρίνουν όμως καμιά φορά την
τύχη και το μέλλον τους.

Παράδειγμα, οι δημοτικές εκλογές του 1986, όταν το ΠΑΣΟΚ που είχε μόλις
θριαμβεύσει στα «Κάρμινα Μπουράνα» και στις «ακόμη καλύτερες μέρες» του 1985,
έχασε παταγωδώς και τους τρεις μεγάλους δήμους.

Στο αποτέλεσμα εκείνων των εκλογών, μα κυρίως στη στάση της Αριστεράς, η οποία
εν πολλοίς και καθόρισε το αποτέλεσμα εκείνο, ήταν ήδη εγγεγραμμένη η δυναμική
του 1989.

Παράδειγμα και οι προηγούμενες δημοτικές εκλογές του 1994, όταν η ουσιαστική
νίκη των συνδυασμών του ΠΑΣΟΚ, παρά τις περί του αντιθέτου εντυπώσεις, έδειχνε
τις δυνατότητες επιβίωσης παρά την βαθιά κρίση του κόμματος, δυναμική που
επιβεβαιώθηκε στις εθνικές εκλογές του 1996.

Αλλά είναι επίσης προφανές ότι αυτές οι εκλογές στέλνουν κι ένα μήνυμα πέραν
από εκείνα που καταγράφονται από τις αριθμομηχανές.

Πολλοί έχουν ήδη επισημάνει, για παράδειγμα, ότι ο πολλαπλασιασμός των
λεγόμενων «αντάρτικων» ψηφοδελτίων και η σχετικά υψηλή απήχησή τους, η
γενικότερη εξασθένηση της «πειθαρχίας» στελεχών και εκλογικού σώματος έναντι
του κομματικού κέντρου που ζήσαμε σ’ αυτές τις εκλογές, είναι ένα ακόμη σημάδι
της εξασθένησης των μεγάλων κομμάτων ­ εξασθένηση που αποτελεί την κυρίαρχη
πολιτική τάση από τις αρχές αυτής της δεκαετίας και που συμπτώματά της έχουν
καταγραφεί πολλά: η μείωση του συνολικού ποσοστού των δύο μεγάλων κομμάτων
(κάτω του 80% το 1996), η ευκολία με την οποία μικρά νεοπαγή σχήματα
επιτυγχάνουν εκλογικές επιτυχίες, οι παρατεταμένες, ενδημικές και εκτός
ελέγχου εσωκομματικές κρίσεις, η υψηλή δημοτικότητα των δημοσίων προσώπων που
κρατούν μεγαλύτερες αποστάσεις από τους μεγάλους πολιτικούς σχηματισμούς και
άλλα πολλά.

Είναι σε όλους πια φανερό ότι τα δύο μεγάλα κόμματα που κρατούσαν υπό τον
απόλυτο έλεγχό τους κράτος, αυτοδιοίκηση και σχεδόν κάθε εκδήλωση στη δημόσια
σφαίρα δεν είναι πλέον αυτό που ήταν.

Μπορεί να διατηρούν ανέπαφο τον καταστροφικό τους έλεγχο επί του κρατικού
μηχανισμού, του στρατού ή των σωμάτων ασφαλείας, αλλά χάνουν όλο και
περισσότερο την επαφή τους με την κοινωνία ­ και τώρα πια και με
αποκεντρωμένους θεσμούς με αυτοτελή ισχύ, αυτοτελές πελατειακό σύστημα και
ανεξάρτητους πόρους για την αναπαραγωγή της πελατειακής τους λειτουργίας, όπως
οι δήμοι.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτή είναι η σημαντικότερη διάσταση του εκλογικού
μηνύματος. Και η παραγνώρισή του από τον επίσημο κομματικό λόγο ­ που
πανηγυρίζει ή απολογείται μετρώντας «κουκιά», δήμους, νομαρχίες, που μιλά
μόνον για τον εαυτό του, τις «νίκες» και τις «ήττες» του, που μεταφράζει σε
ποσοστά κάθε μήνυμα του εκλογικού σώματος ­ μεγαλώνει απλώς την απόσταση
ανάμεσα στο κομματικό φαινόμενο και στην κοινωνία, ανάμεσα στην πολιτική
προσφορά και την πολιτική ζήτηση.