Τι έγιναν οι ήρωες;

Γιατί εξοντώνουμε τους ηγέτες μας; Δεν χρησιμοποιούμε βέβαια βόμβες ή
πιστόλια μονομαχίας, αλλά τους σκοτώνουμε γελοιοποιώντας τους, τους
μετατρέπουμε σε παλιάτσους, χοροπηδώντας με αγαλλίαση γύρω από τις
ντροπιασμένες εξομολογήσεις τους.

ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΥΜΕ, άραγε, μια δημοκρατική κουλτούρα που δεν ανέχεται τους
ηγέτες; Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η δίκη του Μπιλ Κλίντον από την
πορνοδημοσιογραφία, ένας εξευτελισμός τον οποίο επέβαλε ο ίδιος στον εαυτό του
με μια αυτοκαταστροφική απερισκεψία, που αποκαλύπτει όμως και πόσο χαμηλά
προτίθεται να σύρει την προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών μια εξομολογητική,
ηδονοβλεπτική, τηλεοπτική δημοκρατία.

Ο Κένεθ Σταρ έχει δει τον εαυτό του ως προφήτη που υπερασπίζεται τις αθώες
αξίες της νομιμόφρονος, λευκής, Μεσαίας Αμερικής. Ρυπαίνοντας με σπέρμα και
υπονοούμενα τις σελίδες των εφημερίδων και τα δελτία ειδήσεων της μεγαλύτερης
δημοκρατίας του κόσμου, έχει μετατραπεί στον Τζέρι Σπρίνγκερ (παρουσιαστή
γνωστού τοκ σόου της τηλεόρασης) της Αμερικανικής Δημοκρατίας, με τη
Χριστιανική Συμμαχία να παίζει τον ρόλο του φωνασκούντος ακροατηρίου στο
στούντιο. Η ιστορία δεν περιορίζεται όμως στον Κλίντον και τον Σταρ.

Η ΘΑΤΣΕΡ

Δεν υπάρχουν πλέον μεγάλες προσωπικότητες στην πολιτική ζωή και δεν έχουν
μείνει σχεδόν καθόλου ήρωες στη δημόσια ζωή. Όταν έπεσε η Θάτσερ, διατήρησε
έναν όλο δέος θαυμασμό μιας μειοψηφίας, κάτι που ελάχιστοι ακόμη στη Βρετανία
έχουν πετύχει. Ακόμη και ο Τόνι Μπλερ με την υψηλή δημοτικότητά του δεν
λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από το μεγάλο μέρος του πληθυσμού.

Η συνήθης εξήγηση είναι ότι οι πολιτικοί έχουν σήμερα μικρότερη δύναμη απ’
ό,τι στο παρελθόν, πρωταγωνιστώντας σ’ έναν κόσμο που δεν βρίσκεται στο χείλος
του ολοκαυτώματος ­ και, κατά συνέπειαν, ορθώς δείχνουν λιγότερο σημαντικοί.
Ακόμη κι αν η ενθουσιώδης σεξουαλική ζωή του Τζων Κέννεντυ απασχολούσε τις
εφημερίδες του 1961-62, κάτι αδιανόητο, η θέση του ως ηγέτη του ελεύθερου
κόσμου σε μια περίοδο πυρηνικής αντιπαράθεσης θα του προσέδιδε ένα κύρος που ο
Κλίντον δεν θα μπορούσε ούτε να ονειρευτεί.

ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΛΩΝ

Η εξήγηση αυτή, όμως, δεν είναι αρκετή. Στο κάτω κάτω, η ανθρωπότητα βρίσκεται
σήμερα αντιμέτωπη με μια παγκόσμια ύφεση, ο κίνδυνος της υπερθέρμανσης της
ατμόσφαιρας είναι υπαρκτός και το πολιτικό κλίμα κινείται εναντίον του
ανεξέλεγκτου καπιταλισμού.

Άλλωστε, το πάθος μας να εκθέτουμε τους ηγέτες μας εκτείνεται πέραν της
πολιτικής και αφορά προέδρους ποδοσφαιρικών ομάδων, τραγουδιστές, ηθοποιούς,
με λίγα, λόγια οποιονδήποτε έχει ηγετικό προφίλ. Όλοι είναι κλέφτες, ψεύτες,
απατεώνες. Το τέλος του αιώνα στρέφεται και εναντίον των διανοουμένων,
συγγραφέων ή καλλιτεχνών που μέχρι πρόσφατα ήταν ήρωες: του Τσώρτσιλ
(μέθυσος), του Πικάσο (διεστραμμένος), του Σοστακόβιτς και του Γεφτουσένκο
(δειλοί), του Όργουελ (πληροφοριοδότης), του Μπρεχτ (γυναικάς), του Έλιοτ
(αντισημίτης), του Γέιτς (φασίστας), του Τζον Λένον (ματαιόδοξος). Ποιος
μένει; Ο Αϊνστάιν. Και, από τους εν ενεργεία πολιτικούς, ο Νέλσον Μαντέλα.

ΟΙ ΘΕΟΙ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΓΗΙΝΟΙ

Όσο ανακαλύπτουμε περισσότερα πράγματα για τον εαυτό μας ανακαλύπτουμε και
βαθύτερες σχέσεις ανάμεσα στα γεγονότα.

Οι διάσημες προσωπικότητες γίνονται μέρος της ανθρωπότητας και εν τέλει της
ίδιας της φύσης.

Η γνώση προχωρεί. Οι θεοί γίνονται γήινοι. Χάνουμε το πρωτόγονο δέος μας. Η
σημαντικότερη παράμετρος όμως της αμηχανίας μας απέναντι στην εξουσία ή το
μεγαλείο είναι χωρίς αμφιβολία η δημοκρατία. Οι προηγούμενες γενιές είχαν τους
δημοκρατικούς μηχανισμούς.

Εμείς προχωρήσαμε περισσότερο. Έχουμε μια δημοκρατική κουλτούρα: το πνεύμα,
την ουσία. Πρεσβεύουμε την πολιτική και κοινωνική εξίσωση σε μια βαθιά
διαιρεμένη οικονομία. Θεωρούμε έτσι προσβλητικό το να είναι κάποιος εγγενώς
ανώτερος ή κατώτερος από μας. Όπως μας διδάσκει η επιστήμη, άλλωστε, οι
άνθρωποι είναι προϊόντα των συνθηκών και των γονιδίων. Γιατί λοιπόν να
λατρεύουμε κάποιον επειδή έφτασε να ξεπεράσει τον εαυτό του λόγω μιας δύσκολης
παιδικής ηλικίας, μιας αλκοολικής μητέρας και μιας κοντινής βιβλιοθήκης;

Μέσα στην καρδιά μας θέλουμε να στέκονται όλοι στο δικό μας ύψος. Αυτή είναι η
πηγή της χαράς που αισθανόμαστε, όταν μια μεγάλη φυσιογνωμία ανατρέπεται, με
το παντελόνι κατεβασμένο στα γόνατα.

Το πρόβλημα είναι όμως ότι η ουσιαστική αντιπροσωπευτική δημοκρατία απαιτεί
εξουσία και σεβασμό. Εάν είμαστε ενστικτωδώς καχύποπτοι απέναντι στα μεγάλα
μυαλά, αυτό θα αποβεί εις βάρος μας και εις βάρος της δημοκρατίας. Εάν χάσουμε
το δέος για τα επιτεύγματα του ανθρώπου, εάν πάψουμε να γυμνάζουμε το μυαλό
μας για να αντιλαμβανόμαστε το μεγαλείο, θα γίνουμε μικρότεροι.

Ο Άντριου Μαρ είναι πρώην διευθυντής της «Ιντιπέντεντ» και συνεργάτης
σήμερα πολλών βρετανικών εντύπων.