Η μεγάλη πτώση του πληθωρισμού μπορεί να φέρει τα χειρότερα

ΕΙΝΑΙ δυνατόν μία γενική πτώση των τιμών να είναι κακό πράγμα; Ποιος δεν θα
ήθελε να αγοράσει ένα καινούριγο αυτοκίνητο πολύ φθηνότερα από ό,τι κόστιζε πέρυσι;

Η ερώτηση δεν είναι υποθετική. Οι τιμές πράγματι πέφτουν. Όμως, προσοχή: αυτό
που βλέπουμε σήμερα σαν κάτι ευχάριστο, αύριο θα μπορούσε να γίνει μια
τρομακτική εμπειρία. Το φαινόμενο λέγεται αποπληθωρισμός και σημαίνει μία
γενικευμένη πτώση του επιπέδου των τιμών. Η λέξη είχε μπει στο ράφι από την
εποχή του Μεγάλου Κραχ, το 1929. Όμως, η εξάπλωση της ασιατικής κρίσης, η
βουτιά των χρηματιστηρίων και η υπερπαραγωγή (περισσότερα προϊόντα από όσα
μπορεί να αγοράσει ο κόσμος) ξαναφέρνουν αυτή τη λέξη στη μόδα.

ΚΑΛΟΣ ΚΑΙ ΚΑΚΟΣ

«Είναι σαφές ότι ο πληθωρισμός συγκλίνει προς το μηδέν», λέει ο μελετητής της
Οικονομικής Ιστορίας, Μαρκ Μπλάουγκ. Ο μηδενικός πληθωρισμός έχει την καλή του
πλευρά. Μία μικρή αύξηση των μισθών, με μηδενικό πληθωρισμό, μεταφράζεται σε
σημαντική βελτίωση της αγοραστικής δύναμης. Είναι μια ευχάριστη εμπειρία, όταν
διαπιστώνει κανείς ότι με τα ίδια χρήματα αγοράζει περισσότερα πράγματα από
ό,τι προηγουμένως.

Όμως, δυστυχώς, ο αποπληθωρισμός δεν περιορίζεται μόνο στη μείωση των τιμών.
Μπορεί να σημαίνει και μείωση των μισθών. Και είναι πολύ οδυνηρό όταν αυτοί
πέφτουν πιο γρήγορα από τις τιμές. Πράγματι, υπάρχει καλός και κακός
αποπληθωρισμός, και κάτι ανάμεσα σε αυτούς τους δύο.

ΥΠΕΡΠΑΡΑΓΩΓΗ

Καλός ήταν ο αποπληθωρισμός του 1870-1896 στις ΗΠΑ. Οι τιμές έπεφταν σχεδόν
κάθε χρόνο, αλλά οι μισθοί και τα κέρδη ανέβαιναν. Αιτία ήταν η ραγδαία άνοδος
της παραγωγικότητας. Ηταν μία εποχή ταχείας επέκτασης και νέων τεχνολογιών, με
αποτέλεσμα να αυξάνονται τα εισοδήματα (μισθοί και κέρδη) παρά τη μείωση του
επιπέδου των τιμών.

«Κινητήρια δύναμη για τον αποπληθωρισμό του 19ου αιώνα ήταν η παραγωγικότητα,
κάτι που δεν συμβαίνει τώρα», σύμφωνα με τον Τζέφρι Μάντρικ, ιστορικό της
Παραγωγικότητας. «Ο σημερινός αποπληθωρισμός προέρχεται από την παγκόσμια υπερπαραγωγή».

Οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν. Οι επίσημες στατιστικές δεν δείχνουν
καμία ουσιαστική βελτίωση στους ρυθμούς αύξησης της παραγωγικότητας τα
τελευταία 25 χρόνια. Σημαίνει αυτό, άραγε, ότι οι ΗΠΑ είναι καταδικασμένες,
για άλλη μία φορά, να υποστούν τον «κακό» αποπληθωρισμό; Όχι απαραιτήτως.

ΑΛΥΣΙΔΑ ΧΡΕΟΚΟΠΙΩΝ

Το Μεγάλο Κραχ προσέφερε τον κλασικό ορισμό του κακού αποπληθωρισμού:
Χρηματιστηριακή κατάρρευση, απροσδόκητες χρεοκοπίες, κλείσιμο τραπεζών
στέρεψαν τους πόρους που πάνω τους μπορεί να στηριχτεί μια οικονομία. Με την
κάθετη πτώση τιμών και μισθών, άνθρωποι και εταιρείες βρέθηκαν χωρίς αρκετό
εισόδημα για να πληρώσουν τα χρέη τους. Αυτό προκάλεσε νέες χρεοκοπίες και
ακόμη δυσκολότερους καιρούς.

Κάτι τέτοιο συμβαίνει σήμερα στην Ασία και θα μπορούσε να επεκταθεί στις ΗΠΑ.
Όμως, έχοντας διδαχτεί από το Μεγάλο Κραχ, οι κυβερνήσεις διαθέτουν σήμερα τα
πολιτικά εργαλεία και τις ικανότητες για να αποτρέψουν κάτι τέτοιο. Και ακόμη,
γνωρίζουν πώς πρέπει να αναζωογονήσουν μία αδρανή οικονομία, αυξάνοντας
δραστικά τις δημόσιες δαπάνες, αν δεν μπορούν να το πετύχουν με τη μείωση των επιτοκίων.