ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ποίηση και πρόζα

Υπάρχει λοιπόν πάντα τρόπος, ακόμη και οι πιο παλιές και χιλιοειπωμένες
αλήθειες να ειπωθούν έτσι ώστε ν’ ακούγονται καινούργιες. Ο Μάριο Κουόμο, φερ’
ειπείν, ηγετικό στέλεχος των Δημοκρατικών της Αμερικής, έδωσε τον εξής ορισμό
για την πασίγνωστη διάσταση προεκλογικών λόγων και μετεκλογικών έργων, που
χαρακτηρίζει από καταβολής της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας τον κόσμο της
πολιτικής: Η προεκλογική περίοδος ­ είπε ­ είναι ποίηση, ενώ η περίοδος της
διακυβέρνησης είναι πρόζα.

Ο ΟΡΙΣΜΟΣ άρεσε ιδιαίτερα στον ηγέτη των Νέων Εργατικών της Βρετανίας Τόνι
Μπλερ, ο οποίος και την επανέλαβε τις προάλλες, σαν εξήγηση ή σαν δικαιολογία,
που η κυβέρνησή του έπαψε να κατοικεί στον Όλυμπο των υψηλών ποσοστών
δημοτικότητας και άρχισε να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες, την γκριζάδα και τις
δυσαρέσκειες της καθημερινής διαχείρισης.

Μέχρι πέρυσι, για τους Άγγλους διαρκούσαν ακόμη οι μέρες της «ποίησης» ­ το
ρεύμα της νίκης των Εργατικών μετά τη μακρά βασιλεία των Συντηρητικών. Φέτος
ήταν η σειρά των Γερμανών να μεθύσουν με το κρασί αυτής της ποίησης. Και θα
έρθει η σειρά τους να μετρήσουν τη διαφορά ανάμεσα στον λυρισμό της
προεκλογικής ευφορίας και τον σκληρό και μουντό πεζό λόγο του κοινού πια
Ευαγγελίου της διαχείρισης των εθνικών οικονομιών στο περιβάλλον της
φιλελεύθερης διεθνοποίησης ­ θα έλεγαν οι κυνικοί.

Και θα είχαν, από μια πλευρά, δίκιο. Γιατί το έργο το έχουμε δει πολλές φορές:
τους λόγους που διαψεύδονται στην πράξη, τις υποσχέσεις αλλαγής που όσο
μεγαλύτερο ενθουσιασμό γεννούν τόσο πικρότερες απογοητεύσεις θα φέρουν, αυτή
την υποψία λαϊκισμού και απάτης που σκιάζει κάθε πολιτικό πρόγραμμα, που
προσπαθεί να δημιουργήσει εκλογικό ρεύμα, όχι μόνο με ψυχρές αναλύσεις και
τετράγωνα επιχειρήματα, μα τροφοδοτώντας, κυρίως, τη συλλογική φαντασία και
κινώντας το συλλογικό θυμικό.

Αφού το ξέρουμε, λοιπόν, πως οι κυρίαρχες αγορές δεν επιτρέπουν στις
κυβερνήσεις να παίζουν παρά δειλές παραλλαγές ενός μονότονου μοτίβου, προς τι
ο ενθουσιασμός και οι μεγάλοι λόγοι, προς τι οι προσδοκίες της αλλαγής και οι
επιδόσεις στην προεκλογική ποίηση; Και προς τι οι συζητήσεις που άναψαν πάλι
αυτές τις ημέρες για τη σημασία της νίκης των Γερμανών Σοσιαλδημοκρατών και
την κυριαρχία πια της νέας ευρωπαϊκής Σοσιαλδημοκρατίας στο σύνολο σχεδόν των
χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Αφήνω κατά μέρος το επιχείρημα εκείνων που, ως απάντηση στην καχυποψία των
κυνικών, λένε πως, ίσως, ό,τι μοιάζει αδύνατο σε εθνικό επίπεδο, θα μπορούσε
να γίνει δυνατό σε ευρωπαϊκό επίπεδο και πως οι παντοδύναμες αγορές θα
μπορούσαν να τιθασσευθούν από μια κοινή πολιτική βούληση των κυβερνήσεων της
Ευρώπης ­ αν μια τέτοια βούληση μπορούσε ποτέ να διαμορφωθεί, τώρα που οι
κυβερνήσεις αυτές ανήκουν σε μια κοινή ­ αλλά πόσο; ­ κεντροαριστερή
οικογένεια. Θεωρώ, αντίθετα, πειστικότερο το επιχείρημα εκείνων που λένε πως
αυτή η ποίηση από προεκλογικού άμβωνος έχει την αξία της, ακόμη κι αν
πρόκειται να τη διαδεχθεί μια διαχειριστική πρόζα. Πως τα μεγάλα ρεύματα
πολιτικής ελπίδας έχουν την αξία τους, ανεξάρτητα από την επερχόμενη διάψευση
των υποσχέσεων που τα γέννησαν. Ίσως επειδή, όπως έλεγε ο Μαξ Βέμπερ, ο
άνθρωπος δεν θα πετύχαινε ποτέ το εφικτό αν δεν πίστευε και δεν κυνηγούσε το
ανέφικτο. Ίσως επειδή, καμιά φορά, ο λυρισμός των μεγάλων προεκλογικών
υποσχέσεων, με τα ρεύματα που γεννά, μπορεί να φέρει αποτελέσματα που
ξεπερνούν και τις υποσχέσεις τις ίδιες και τις προθέσεις εκείνων που τις ξεστόμισαν.

Κι αυτή είναι μια, επίσης, παλιά, απλή αλήθεια που κοντεύει να ξεχάσει ιδίως ο
καθ’ ημάς εκσυγχρονισμός, ο οποίος ελαφρά τη καρδία ξορκίζει ως λαϊκισμό κάθε
λυρική απόκλιση από τον πεζό κανόνα και κάθε απόπειρα επικοινωνίας με τις
πηγές της γενικής, και πανευρωπαϊκής πια, δυσθυμίας των πολλών.