Διάλογος για το βιβλίο Θεατρολογίας της Α’ Λυκείου

Την μακροσκελέστατη επιστολή – απάντηση του καθηγητή Θεατρολογίας Θόδωρου
Γραμματά σε άρθρο (29-9-98) του Κώστα Γεωργουσόπουλου δημοσιεύουν σήμερα «ΤΑ
ΝΕΑ», με μια σύντομη ανταπάντηση του συνεργάτη μας.

Η επιστολή του Θ. Γραμματά: «Η συνωμοσία της σιωπής, της κατασυκοφάντησης και
του συστηματικού αποκλεισμού γίνονται μπούμερανγκ γι’ αυτούς που τα επέβαλαν.
Έντρομος ο κ. Γεωργουσόπουλος, προσπαθώντας να κερδίσει τις εντυπώσεις με
“ηρωική έξοδο”, επιχειρεί να περισώσει ό,τι (νομίζει) ότι πρόσφερε στο
ελληνικό θέατρο για τριάντα πέντε, όπως αναφέρει, χρόνια, και να νομιμοποιήσει
ό,τι αντιπροσωπεύει αυτός και οι απόψεις του.

Αντιλαμβάνομαι την αγωνία και τους φόβους του όταν συνειδητοποιεί ότι για
πρώτη, ίσως, φορά, βρίσκεται έξω από τα διαδραματιζόμενα, ότι τα πράγματα τον
ξεπέρασαν και ότι το ελληνικό θέατρο και η θεατρική παιδεία στην Ελλάδα
μπορούν να υπάρξουν και χωρίς την πανταχού παρουσία του. Στερούμενος
επιστημονικής επάρκειας καταφεύγει στη γνωστή μέθοδο της αφοριστικής
υβρεολογίας, αδυνατώντας να κατανοήσει τις εξελίξεις στο χώρο της επιστήμης
του Θεάτρου.

Σε προγενέστερο κείμενό του το οποίο επικαλείται («ΤΑ ΝΕΑ», 9 Ιουνίου 1998)
είχα απαντήσει με διεξοδική επιστολή, η οποία όμως δημοσιεύτηκε με περικοπές
των πιο σημαντικών στοιχείων της («ΤΑ ΝΕΑ», 20 Ιουνίου 1998). Σ’ αυτή ανέφερα
επιγραμματικά τις ιδιότητες και τα προσόντα των συγγραφέων και κριτών του
βιβλίου “Στοιχεία Θεατρολογίας” Α’ Λυκείου. Πρόκειται για πανεπιστημιακούς
καθηγητές, για νέους επιστήμονες και ανθρώπους του θεάτρου με διεθνή
αναγνώριση, με πολυετή διδακτική πείρα σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό
επίπεδο, με πλήθος από αυτοτελείς μελέτες και μονογραφίες θεατρολογίας, με
συμμετοχές σε διεθνή επιστημονικά συνέδρια και δημοσιεύσεις σε ειδικά
περιοδικά με σύστημα κριτών και συλλογικούς τόμους (πρακτικά διεθνών
συνεδρίων), ακόμα και την ύπαρξη των οποίων αγνοεί ο αρθρογράφος.

Ως απάντηση σ’ αυτή την επιστολή ο κ. Γεωργουσόπουλος είχε μονολεκτικά γράψει
“Όπερ έδει δείξαι”. Με το νέο του οργίλο κείμενο, δηλωτικό της σύγχυσης στην
οποία βρίσκεται, έρχεται να αναιρέσει κάποιες από τις καταγγελίες (υποτίθεται)
που ανέφερε στο προηγούμενο. Ενώ δηλαδή τότε κατηγορούσε τη μεγάλη έκταση του
βιβλίου και την αδυναμία διδασκαλίας όλων των ενοτήτων του, τώρα κάνει το
αντίθετο, καταγγέλλοντας την απουσία λεπτομερειακών ιστορικών περιόδων και
ειδών θεάτρου, τα οποία κατά τη γνώμη του θα έπρεπε να είχαν συμπεριληφθεί.

Για μια ακόμη φορά ο κ. Γεωργουσόπουλος αποδεικνύει ότι αδυνατεί να
συνειδητοποιήσει την πρόοδο στο χώρο της επιστήμης. Η Θεατρολογία (και κατ’
επέκταση τα “Στοιχεία Θεατρολογίας”) δεν είναι Ιστορία του Θεάτρου. Μαζί μ’
αυτό είναι κυρίως Θεωρία, Δραματουργία και Πρακτική του Θεάτρου στο Σχολείο.
Και εδώ ακριβώς είναι που περίτρανα δικαιώνεται και από μια ακόμη πλευρά η
ισόρροπη παρουσία Θεωρητικών και Πρακτικών του Θεάτρου στη συγγραφική ομάδα
και στην κριτική επιτροπή. Θεωρώ υποτιμητικό να απαριθμήσω τους τίτλους και τα
προσόντα όλων. Η πανεπιστημιακή κοινότητα έχει επίγνωση και ο θεατρικός κόσμος
γνώση. Ενημερωτικά και μόνο αναφέρω, εκτός από την έγκυρη επιστημονική και
καλλιτεχνική δημιουργία τους, τον ειδικό ρόλο που έχουν ως επιμορφωτές και
υπεύθυνοι παρόμοιων προγραμμάτων στα ΠΕΚ, το Μαράσλειο Διδασκαλείο και πλήθος
από σεμινάρια Θεατρικής Παιδείας που απευθύνονται στους εκπαιδευτικούς όλων
των βαθμίδων.

Το ίδιο ισχυρά καταξιώνεται (αντίθετα από ό,τι προσπαθεί να υποστηρίξει
εκείνος) και η παρουσία θεατρολόγων που διδάσκουν σε Παιδαγωγικά Τμήματα.
Γιατί ζητούμενο δεν είναι η θεωρητική γνώση για το θέατρο ή η ιστορική
προσέγγιση σ’ αυτό, αλλά η Διδακτική του Θεάτρου στους μαθητές της Α’ Λυκείου.
Αυτό μπορεί να δοθεί ως πρόταση διδασκαλίας από ειδικούς επιστήμονες που έχουν
παράλληλα με την καθαρά θεατρολογική και παιδαγωγική ενημέρωση, καθώς και
θεατρική εμπειρία και καλλιτεχνική ευαισθησία.

Αν στα προηγούμενα συνυπολογίσουμε το ρόλο που καλείται να παίξει το θέατρο
στο σχολείο, να γίνει δηλαδή όχι ένα ακόμα νέο γνωστικό αντικείμενο αλλά ένα
πεδίο δημιουργικής ενασχόλησης των μαθητών, ιδανικός χώρος αρμονικής σύζευξης
θεωρίας και πράξης, τότε καταδείχνεται περίτρανα η αναχρονιστική αντίληψη που
ο αρθρογράφος έχει για το αντικείμενο.

Εξίσου αναιρετικό για τους ισχυρισμούς του για τη γλώσσα του βιβλίου είναι το
ύφος, οι εκφράσεις και η διατύπωση που χρησιμοποιεί ο ίδιος, όχι μόνο στο
συγκεκριμένο, αλλά και σε πολλά άλλα δημοσιογραφικά κείμενα, στα οποία
συνίσταται το όποιο συγγραφικό έργο του.

Οι μεμονωμένες περιπτώσεις λαθών που οφείλονται στην εκτύπωση κυρίως, έχουν
ήδη επισημανθεί και διορθώνονται από τους συγγραφείς σε ειδικά “παροράματα”
που υπάρχουν στο Βιβλίο του Καθηγητή, το οποίο ήδη βρίσκεται υπό εκτύπωση, ενώ
όποιες άλλες γλωσσικές αβλεψίες υπάρχουν, διορθώνονται επίσης για την
επανέκδοση του βιβλίου.

Ο συντάκτης του λιβελλογραφήματος τολμά να κάνει λόγο για “μέθοδο” τη στιγμή
που ο ίδιος αγνοεί παντελώς κάθε έννοια επιστημονικότητας. Το συγκεκριμένο
βιβλίο βρίσκεται σε πλήρη αντιστοιχία όχι μόνο με τα σύγχρονα δεδομένα του
θεάτρου στην Εκπαίδευση, όπως εκφράζονται σε πλήθος από ειδικά συνέδρια που
διεξάγονται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και διατυπώνονται σε ειδικά επιστημονικά
περιοδικά (ο μαθητής όχι δέσμιος του βιβλιοκεντρικού συστήματος παροχής
γνώσης, αλλά ενεργός συμμέτοχος σ’ αυτή, τόσο σε γνωσιοθεωρητικό όσο και σε
πρακτικό – καλλιτεχνικό επίπεδο) αλλά τα γενικότερα σύγχρονα δεδομένα της
εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που ήδη υλοποιείται.

Η όποια καλοπροαίρετη κριτική του θα έχει λόγο ύπαρξης μόνο όταν γίνει
λαμβάνοντας υπόψη το αντίστοιχο εκτενέστερο βιβλίο του καθηγητή, το
συνοδευτικό εποπτικό υλικό του μαθήματος (που βρίσκεται στο στάδιο παραγωγής),
το ΕΠΠΣ για την αισθητική αγωγή στο ελληνικό σχολείο και το πρόγραμμα σπουδών
(αναλυτικό πρόγραμμα), που έχουν ήδη εκπονηθεί από ειδικές ομάδες εργασίας του
Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

Η πρόταση-πρόκλησή του για “αναμέτρηση” σε ρωμαϊκή αρένα ή τηλεοπτικό πλατό
“ριάλιτι σόου” αντιστοιχεί στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τα πράγματα.
Θα πρέπει να κατανοήσει όμως ότι ζητούμενο δεν είναι οι όποιες εντυπώσεις,
αλλά η επιστημονική αλήθεια. Και αυτή δοκιμάζεται, γονιμοποιείται και
εκφράζεται στους οικείους χώρους, γνωστούς στην επιστημονική κοινότητα, αλλά
άγνωστους στους θεατρικούς κριτικούς.

Ας μη ξεχνά ότι κάτι παρόμοιο είχα προτείνει πολύ πριν απ’ αυτόν, που όμως
παρ’ όλο το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε δεν πραγματοποιήθηκε για λόγους
εκτός από τη θέλησή μου. Αν όμως επιθυμεί δημόσια συζήτηση, τίθεμαι στη
διάθεσή του και τον ευχαριστώ εκ των προτέρων.

Δυστυχώς όμως γι’ αυτόν, η μακρόχρονη και αποκλειστική απασχόλησή μου με την
επιστήμη του Θεάτρου σε ερευνητικό και διδακτικό επίπεδο μού επιβάλει να είμαι
διαθέσιμος μόνο για επιστημονική συζήτηση, που από τη φύση της δεν μπορεί να
γίνει παρά σε πανεπιστημιακό χώρο, με πραγματικούς και όχι κατ’ ονομασία
πανεπιστημιακούς καθηγητές.

Καταλήγοντας, επαναδιατυπώνω και τη δική μου πρόκληση: να συγγράψει και
εκείνος εγχειρίδιο “Στοιχεία Θεατρολογίας” για την Α’ Λυκείου για να δοθεί η
δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς να επιλέξουν αυτό που θεωρούν καλύτερο, με
βάση τη δυνατότητα που τους παρέχει το νέο εκπαιδευτικό σύστημα».

Η ΑΝΤΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ Κ. ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

«Παρακάλεσα κι εγώ “ΤΑ ΝΕΑ” (που άλλωστε γνωρίζω ότι δεν είχαν καμιά
αντίρρηση) να δημοσιεύσουν αυτούσια την επιστολή του κ. Γραμματά ώστε να
εκτεθεί τελείως γυμνός ο λαγός που έσειε τη φτέρη.

Αφού λοιπόν τρέμει μια δημόσια συζήτηση μαζί μου (με σαχλά και βλακώδη
προσχήματα) ανοίγω την Τρίτη στα “ΝΕΑ” τη συζήτηση για να μπουν όλοι στο
γαϊτανάκι: πανεπιστημιακοί, καλλιτέχνες, θεατράνθρωποι, σωματεία, γονείς, για
να δούμε πού στο τέλος θα βρει τρύπα να χωθεί ο λαγουδάκος».