Γιουνγκ Τσανγκ Η γιαγιά μου η παλλακίδα

ΜΙΛΑΕΙ ΣΤΑ «ΝΕΑ» Η ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΤΩΝ «ΑΓΡΙΟΚΥΚΝΩΝ», ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΠΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙ
ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ

Συνάντησε τον δικτάτορα του Ζαΐρ Μομπούτου σε ένα ινστιτούτο ομορφιάς την
ώρα που εκείνος περιποιόταν τα μαλλιά του. Ο Μομπούτου είχε δεχτεί να της
δώσει συνέντευξη για τον Μάο, τον οποίο γνώρισε προσωπικά, και όλα ήταν έτοιμα
για ν’ αρχίσει η συνέντευξη. Όμως κάτι άλλο είχε τραβήξει την προσοχή του
βλέποντας τη Γιουνγκ Τσανγκ, τη συγγραφέα των «Αγριόκυκνων».

Τα ασυνήθιστα μακριά και στιλπνά της μαλλιά τον εντυπωσίασαν. «Μάλιστα,
ρώτησε τον γιατρό του που πάντα τον συνόδευε αν ήταν περούκα!» λέει η κ.
Τσανγκ που συναντήσαμε στη διάρκεια της πρώτης της επίσκεψης στην Αθήνα. «Τότε
ο γιατρός του τον διαβεβαίωσε πως τα μαλλιά μου είναι αληθινά».

Στον καιρό της γιαγιάς της, η οποία δόθηκε ως παλλακίδα στα δεκαπέντε της,
οι γυναίκες στην Κίνα είχαν υποχρεωτικώς μακριά μαλλιά. Η ποιότητά τους, μαζί
με το μέγεθος των κάτω άκρων αποτελούσαν καθοριστικά κριτήρια ομορφιάς για τα
κορίτσια. Στον καιρό της μητέρας της, όταν ο κομμουνισμός του Μάο ήταν ο νόμος
που καθόριζε πολιτική και προσωπική ζωή, απαγορεύονταν τα μακριά μαλλιά.
«Κυνηγούσαν τις γυναίκες με ψαλίδια για να τα κόβουν». Η Γιουνγκ μεγάλωσε σ’
αυτήν την ατμόσφαιρα: «Απαγορεύονταν όπως και τα ψηλά τακούνια ή οι κοντές
φούστες». Όταν ένιωσε πραγματικά ελεύθερη, αποφάσισε να αφήσει τα μαλλιά της
μακριά. Έτσι την είδαμε στην Αθήνα, με τον αέρα της παγκόσμιας επιτυχίας στο
βλέμμα, να παρουσιάζει το βιβλίο της, την περασμένη Τρίτη. Οι «Αγριόκυκνοι»,
το χρονικό της οικογένειάς της μέσα από το οποίο καταγράφεται η ιστορία της
Κίνας τα τελευταία εκατό χρόνια, κυκλοφορούν από την «Εστία» και έχουν ήδη
κάνει έκτη έκδοση κι ας πέρασε μόλις ένας χρόνος από τη μετάφρασή τους στα ελληνικά.

Γιουνγκ Τσανγκ: Ένας συνδυασμός γεγονότων μού στέρησε τη χαρά της μητρότητας. Αν έκανα παιδί όμως, θα ήθελα κορίτσι

«ΜΑ, ΔΕΝ είναι νωρίς για αλκοόλ;» ρωτάει η κ. Γιουνγκ Τσανγκ παρατηρώντας τα
παγάκια να λειώνουν στο ούζο της. Δοκιμάζει μια γουλιά. Έχει ξαναπιεί, στις
διακοπές που έκανε στην Κέρκυρα δυο χρόνια πριν, και της άρεσε πολύ. Όμως την
περασμένη Δευτέρα το απομεσήμερο ο καιρός δεν ήταν ο ιδανικότερος για ουζάκι
στη Δεξαμενή. Οι πρώτες φθινοπωρινές ψιχάλες μιας μπόρας αναγκαστικά
μεταφέρουν τη συνάντηση με τη συγγραφέα των «Αγριόκυκνων», ένα βιβλίο που
πούλησε περισσότερα από πέντε εκατομμύρια αντίτυπα και μεταφράστηκε σε 28
γλώσσες, στο εσωτερικό φιλόξενου καφέ.

Η κ. Τσανγκ στηρίζεται πάνω μας για να ισορροπήσει ευκολότερα στα λεπτά της
τακούνια, φοράει ένα κομψό μπεζ ταγέρ με ντελικάτο μαντίλι και εύθραυστη
δαντέλα στο πουκάμισο. Δεν προλάβαμε να τη ρωτήσουμε αν το μήκος της μαλλιών
της ξεπερνά τους εβδομήντα πόντους, προλαβαίνει όμως ο σερβιτόρος να της
εκφράσει τον θαυμασμό του: «Very nice hair, very nice» («πολύ ωραία μαλλιά»)
τής λέει και η Κινέζα συγγραφέας ­ που ήρθε για τρεις ημέρες στην Αθήνα
προκειμένου να παραστεί στην επίσημη παρουσίαση του βιβλίου της ­ του
χαμογελάει πλατιά τρέχοντας μαζί μας να προλάβει τη βροχή, απαλλαγμένη εδώ και
χρόνια, από τη δεκαετία του ’70, από την υποχρέωση να προσέχει το χαμόγελό της
στις «επαφές με ξένους». Βέβαια και το 1974 που σπούδαζε Αγγλικά στο Πεκίνο
δύσκολα κατόρθωνε να κρύβει το χαμόγελό της, ακόμα κι όταν αισθάνονταν πως την
επιτηρούσαν ­ όπως τους πάντες ­ για να δουν μήπως τυχόν παραβιάζει τους κανόνες.

ΜΕ ΧΕΙΡΟΝΟΜΙΕΣ

Η Γιουνγκ Τσανγκ σε ηλικία έξι χρόνων

«Εγώ υποτίθεται πως τους είχα παραβιάσει επειδή το βλέμμα μου έδειχνε πολύ
ενδιαφέρον. Έπρεπε να χαμογελάω λιγότερο και όταν χαμογελούσα ν’ ανοίγω το
στόμα μου λιγότερο. Με κατέκριναν επίσης επειδή μιλούσα με χειρονομίες. Οι
φοιτήτριες έπρεπε να κάθονται ακίνητες με τα χέρια κάτω από το τραπέζι».

Η Γιουνγκ Τσανγκ προτιμά να πιει ένα χαμομήλι, ο καφές δεν της αρέσει
ιδιαίτερα, την κάνει νευρική. Την απολαμβάνουμε, καθώς με γοητευτική εγγλέζικη
προφορά απαντά στις ερωτήσεις.

Ζει εδώ και είκοσι χρόνια στην Αγγλία, όμως από το 1983 επισκέπτεται κάθε
χρόνο την πατρίδα της. Καταθέτοντας στους «Αγριόκυκνους» την ιστορία τριών
γυναικών, της γιαγιάς της Γιου-Φανγκ, της μητέρας της Μπάο-Τσιν και εν μέρει
τη δική της κατέγραψε με τρόπο συναρπαστικό την Κίνα του τελευταίου αιώνα. Το
βιβλίο της, βασισμένο στις διηγήσεις της μητέρας, ένα υλικό εξήντα
απομαγνητοφωνημένων ωρών, αλλά και τις μαρτυρίες συγγενών, φίλων και
συνεργατών του πατέρα της, εκδόθηκε αρχικά το 1991 κάνοντας τεράστια επιτυχία.
Η συγγραφέας του όμως είναι άγνωστη στη χώρα της, αφού εκεί οι «Αγριόκυκνοι»
είναι απαγορευμένοι.

ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ

Η μητέρα της Γιουνγκ Τσανγκ μαθήτρια 13 ετών στη Μαντζουρία. Τότε που η απαγόρευση για τα μακριά μαλλιά ήταν σε πλήρη ισχύ

«Υπάρχει, παρ’ όλα αυτά, μια έκδοση στα κινεζικά που είχε βγει στο Χονγκ Κονγκ
και στην Ταϊβάν που είναι ελεύθερη χώρα, κι έτσι το βιβλίο μου έχει διαβαστεί
από ορισμένους Κινέζους» λέει η κ. Τσανγκ. Η κυβερνητική απαγόρευση για
δημοσίευση συνεντεύξεών της στα κινεζικά μέσα ενημέρωσης πάντως δεν φαίνεται
να αποτελεί λόγο ικανό να την κάνει αντιπαθή στους συμπατριώτες της. Ήδη έχει
ξεκινήσει να δουλεύει μαζί με τον Άγγλο σύζυγό της Τζον Χαλιντέι, ιστορικό
ειδικευμένο στην Άπω Ανατολή, τη βιογραφία του Μάο ­ μια δουλειά που θα είναι
έτοιμη σε δυο-τρία χρόνια και φαίνεται πως αποτελεί έργο ζωής για τη
συγγραφέα. Η γνώμη της για τον άνθρωπο που δημιούργησε την Πολιτιστική
Επανάσταση στην Κίνα «και ευθύνεται για τον θάνατο περίπου 40 εκατομμυρίων
Κινέζων» δεν θα μπορούσε να είναι ίσως κάτι διαφορετικό. «Τον Μάο θα τον
συνέκρινα με τον Χίτλερ και τον Στάλιν. Είναι ένας από τους εκπροσώπους του
χειρότερου ολοκληρωτικού καθεστώτος στον 20ό αιώνα. Καμία από τις θυσίες που
έκαναν οι άνθρωποι οι οποίοι πίστεψαν σ’ αυτόν δεν άξιζε. Κι αν η Κίνα έκανε
ένα βήμα ή περισσότερα μπροστά, αν σημείωσε κάποια πρόοδο, αυτή έγινε παρά τον
Μάο. Ο ίδιος πιστεύω πως στάθηκε εμπόδιο στην πρόοδο οδηγώντας 40 εκατομμύρια
ανθρώπους στο θάνατο από πείνα και απομονώνοντας τη χώρα από τον υπόλοιπο κόσμο».

Η Γιουνγκ Τσανγκ, που ζήτησε από τον πατέρα της να της αλλάξει όνομα γιατί η
προφορά του δικού της στη διάλεκτο του Σετσουάν (Ερ-Χουνγκ, σημαίνει «Δεύτερος
αγριόκυκνος») θύμιζε τη λέξη «ξεθωριασμένο κόκκινο», και την εποχή των
«Κόκκινων στρατιωτών» του Μάο ο συνειρμός ήταν επικίνδυνος, λέει πως δεν θα
μπορούσε ποτέ να ασπαστεί τον κομμουνισμό.

«Παρά τις απαγορεύσεις του σημερινού καθεστώτος όμως, αισθάνομαι ότι οι
συμπατριώτες μου είναι πρόθυμοι να μου μιλήσουν για τον Μάο, όπως με προθυμία
μου μίλησαν, όταν χρειάστηκα τη βοήθειά τους για το πρώτο μου βιβλίο. Σήμερα
πιστεύω πως ούτε ένας Κινέζος, ούτε απλό μέλος ούτε στέλεχος του κόμματος, δεν
υπάρχει για να υποστηρίξει ότι η Κίνα του Μάο ήταν καλύτερη από τις χώρες της
Δύσης. Ούτε ένας!».

Στο Πεκίνο το φθινόπωρο του 1978 λίγο πριν από την αναχώρηση για Αγγλία. Μια υποτροφία άνοιξε τα φτερά του Αγριόκυκνου στη Δύση

ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ για πρώτη φορά πριν από είκοσι χρόνια στην Αγγλία η Γιουνγκ
Τσανγκ συνάντησε μιαν ατμόσφαιρα απεριόριστης ελευθερίας. «Ένιωσα υπέροχα.
Όχι, δεν είχα κανένα πρόβλημα προσαρμογής, γιατί ο δυτικός τρόπος ζωής ήταν ο
φυσικός κι αυτό που αναγκαστικά ζήσαμε ήταν το αφύσικο. Βρέθηκα από μια χώρα
όπου πάντα είχες την αίσθηση ότι κάποιος σε παρακολουθεί και σου λέει “κάνε
αυτό, μην κάνεις εκείνο”, σε μια χώρα όπου μπορούσα να απολαύσω τη μοναξιά
μου. Μπορούσα να είμαι μόνη μου.

Μεγάλωσα σε ένα καθεστώς που σε καθιστούσε ύποπτο αν δεν ήθελες συνεχώς να
μοιράζεσαι το χρόνο, σε ένα καθεστώς πουριτανικό και υποκριτικό σε ό,τι
αφορούσε τις σχέσεις των ανθρώπων, όπου δεν επιτρέπονταν να μιλάει κανείς για
έρωτα, ενώ την ίδια στιγμή οι ηγέτες του κόμματος, ο ίδιος ο ογδοντάχρονος Μάο
κυκλοφορούσε και ζούσε προκλητικά με νεαρές κοπέλες».

ΤΟ «1984»

Όταν διάβασε για πρώτη φορά στη ζωή της το «1984» του Όργουελ, είχε έντονη την
αίσθηση πως αυτός ο άνθρωπος περιέγραψε την Κίνα.

Σήμερα η ζωή της μοιράζεται ανάμεσα σε καθημερινή εργασία σε ένα άνετο
λονδρέζικο διαμέρισμα στο Νότινγκ Χιλ για τη βιογραφία του Μάο, ταξίδια στην
Κίνα για συλλογή στοιχείων και επισκέψεις στην πολυαγαπημένη της μητέρα που
ζει «ευτυχισμένη και ήρεμη τώρα πια στο Τσενγκντού», καθώς και ταξίδια ανά τον
κόσμο για την παρουσίαση των «Αγριόκυκνων».

Σήμερα η κ. Τσανγκ, μια καλλιεργημένη και γοητευτική παρουσία στα 46 της
χρόνια, έχει αφήσει πίσω της τις μνήμες της πείνας, τις εικόνες των
εξαθλιωμένων συμπατριωτών της, τις απαγορεύσεις και τη στέρηση των ανθρώπινων
δικαιωμάτων. Η εικόνα του πατέρα της, ενός ανθρώπου που αφιέρωσε τη ζωή του
και πλήρωσε στο τέλος κυριολεκτικά με την ίδια του τη ζωή την επιλογή του ­
στο όραμα του Μάο ­ δεν θα εξαφανιστεί ποτέ από τη δική της μνήμη.

­ Ποια ζωή θα επιλέγατε, αν είχατε τη δυνατότητα: της μητέρας ή της γιαγιάς σας;

ΤΑ ΠΟΔΙΑ

Ο στρατηγός Σιούε Τζε-Χενγκ, παππούς της συγγραφέως ­ σ’ αυτόν τον άνθρωπο δόθηκε ως παλλακίδα (δεύτερη σύζυγος) η δεκαπεντάχρονη γιαγιά της

­ «Σίγουρα, όχι της γιαγιάς μου» απαντάει αυθόρμητα. «Ξέρετε, δεν είχα ποτέ
συνειδητοποιήσει τι ακριβώς σήμαιναν τα δεμένα πόδια. Μέχρι που είδα το
παπούτσια της γιαγιάς μου. Όταν ήταν πολύ μικρή τής έσπασαν τα κόκαλα των
ποδιών και τα τύλιξαν σφιχτά για να μη μεγαλώσουν, όπως έκαναν σε εκατομμύρια
άλλα κορίτσια. Η γιαγιά που δόθηκε από την οικογένειά της ως παλλακίδα σε έναν
στρατηγό στα 15 της χρόνια. Ο πόνος πρέπει να ήταν φριχτός, όμως αυτός ήταν ο
δρόμος της παράδοσης που ήθελε μια καλλονή να έχει πολύ μικρά άκρα. Το στίγμα
της παλλακίδας ακολουθούσε πάντα την οικογένεια, κι ας ήξεραν οι κομμουνιστές
ότι αυτή ήταν η παράδοση στη χώρα τους. Η ζωή της μητέρας μου, από την άλλη
πλευρά, ήταν μια βασανισμένη ζωή. Ούτε αυτήν θα ήθελα. Η μητέρα μου πλήρωσε
ακριβά την επιθυμία της να ζήσει μια ζωή με ειλικρίνεια και να προσφέρει
επίσης στο όραμα του Μάο. Όχι, καμιά από τις δυο ζωές δεν θα ήθελα. Αν είχα να
επιλέξω, θα επέλεγα τη ζωή της σημερινής Κινέζας».

Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ αλλαγή που εντοπίζει στη σημερινή Κίνα δεν είναι ούτε οι
ουρανοξύστες ούτε τα Μακ Ντόναλντς ούτε οι Γιαπωνέζοι και οι υπόλοιποι
τουρίστες του κόσμου να φωτογραφίζουν την Απαγορευμένη Πόλη.

«Για μένα η μεγαλύτερη αλλαγή μετά την πτώση του Μάο είναι ότι λιγόστεψε και
κάποια στιγμή ελπίζω να εξαφανιστεί εντελώς ο φόβος των ανθρώπων. Η Κίνα
ανοίγεται στον κόσμο. Μπορεί να υπάρχουν νόμοι όπως αυτός που απαγορεύει στις
οικογένειες να έχουν περισσότερα από ένα παιδιά, αλλά δεν μπορεί να συγκριθεί
η κατάσταση με το παρελθόν».

Ο λόγος της πρώτης Κινέζας διδάκτορος σε Βρετανικό Πανεπιστήμιο, του πρώτου
κατοίκου που το 1978 έβγαινε από τα σύνορα του Σετσουάν, μιας περιοχής 90
εκατομμυρίων κατοίκων, για να ταξιδέψει στη Δύση, γυρνάει ξανά στον Μάο. Στην
εμμονή του να αυξήσει τον πληθυσμό της χώρας για να δημιουργήσει τον
ισχυρότερο στρατό του κόσμου, για να οδηγήσει την Κίνα στην παγκόσμια
ηγεμονία. «Έλεγε χαρακτηριστικά πως ακόμα κι αν χτυπήσουν με ατομική βόμβα τη
χώρα, ακόμα κι αν επιζήσουν οι μισοί από τους Κινέζους, πάλι θα είναι μεγάλη
δύναμη. Κι αυτή η παράλογη πολιτική οδήγησε σήμερα στην εφαρμογή του μέτρου
ελέγχου των γεννήσεων εξαιτίας του υπερπληθυσμού».

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Οι γονείς της κ. Τσανγκ τον Σεπτέμβριο του 1949 φορώντας τις κομμουνιστικές στρατιωτικές στολές

Η ίδια η οικογένεια της Γιουνγκ Τσανγκ απέκτησε πέντε παιδιά. «Είχαμε την τύχη
να μεγαλώσουμε σ’ ένα αρκετά φιλελεύθερο περιβάλλον για την εποχή μας. Δυο
κορίτσια και τρία αγόρια. Οι γονείς μας σπάνια άπλωναν χέρι επάνω μας. Και
όταν το έκαναν, υπήρχε λόγος. Ο πατέρας πίστευε στην τιμωρία μόνο των αγοριών.
Εν τω μεταξύ ως χαρακτήρας ήμουν, θα έλεγα, υπερβολικά ευαίσθητη και ακόμα κι
αυτή η κριτική ήταν πάντα δοσμένη προσεκτικά. Οι γονείς μου ποτέ δεν με χαστούκισαν».

Η απόφασή της να γράψει βιβλίο με την ιστορία της οικογένειάς της γεννήθηκε
όταν άκουσε η ίδια τις διηγήσεις της. «Με συγκλόνισε η εξομολόγησή της. Δεν
ένιωσα ούτε στιγμή πως αποκαλύπτω πράγματα προσωπικά κι ας προέρχεται όλο το
υλικό από την οικογένειά μου. Υπερίσχυσε η ανάγκη να μιλήσουμε με αλήθεια για
τον εφιάλτη. Σήμερα η μητέρα μου είναι πιο ήρεμη, σα λυτρωμένη. Σήμερα ζει
ευτυχισμένη στον τόπο της».