Ποιο είναι το μέλλον του μέλλοντος;

Στο διεθνές εργαστήρι των «υπαρκτών» ονείρων, που είναι η Unesco, έληξαν
προχθές οι εργασίες του Συμποσίου «Διάλογοι του ΧΧΙ αιώνα», μια συνέχεια σε
μεγέθυνση του «Πολιτισμού του Λόγου στην αυγή της 3ης χιλιετίας», που έγινε
στην Πάτρα, αρχές Ιουλίου, στα πλαίσια του Διεθνούς Φεστιβάλ της.

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ. Jerome Binde, διευθυντής του Γραφείου Πρόβλεψης και Ανάλυσης
της Unesco, (ο οποίος ήταν ένας από τους εισηγητές στην Πάτρα) κάλεσε
κορυφαίες προσωπικότητες για να αναπτύξουν τους προβληματισμούς τους σχετικά
με το ερώτημα «αν θα υπάρξει 21ος αιώνας».

Το Συνέδριο άνοιξε με την εισήγηση του βραβευμένου με το Νόμπελ Βιολογίας Ilya
Prigogine και απλώθηκε σε θέματα του τύπου «σε ποιους καιρούς πρόκειται να
ζήσουμε;», «τέλος της ουτοπίας ή αρχή καινούργιων ουτοπιών;», «θα υπάρχει στο
μέλλον ένα παιδί στην αίθουσα αυτή;», «τεχνητός αιώνας;», «ποιο το μέλλον του
μέλλοντος;», «τέλος του κοινωνικού συμβολαίου ή ένα καινούργιο κοινωνικό
συμβόλαιο;» κ.τ.λ.

Ας πάρουμε σαν αφορμή αυτό το τελευταίο. «Υπάρχει μια κοινωνία των δύο δεκάτων
εν τω γίγνεσθαι», επεσήμανε ο Jerome Binde, (εννοώντας πως τα δύο δέκατα του
πληθυσμού του πλανήτη ζουν ήδη εις βάρος των οκτώ). Κι ενώ η πρώτη
παγκοσμιοποίηση κατέληξε στο Κράτος – Πρόνοια, ελάχιστα πράγματα φαίνονται να
συνηγορούν για τη γέννηση ενός καινούργιου κοινωνικού συμβολαίου.

Ο Hans Peter Martin, καθηγητής των Πολιτικών Επιστημών και μέλος του Club της
Ρώμης, ανταποκριτής του «Spiegel» στη Βιέννη και στη Λατινική Αμερική και
συγγραφέας με τον Harald Schumann του βιβλίου «Οι παγίδες της
παγκοσμιοποίησης» μεταφρασμένου ήδη σε 27 γλώσσες, τόνισε κι αυτός ότι
πράγματι η καμπάνα του τέλους του κοινωνικού συμβολαίου (όπως είχε αυτό
οριστεί από την εποχή του Ζαν-Ζακ Ρουσσώ) έχει σημάνει. Και το καινούργιο
(κοινωνικό συμβόλαιο) δεν φαίνεται στα σκαριά.

Παράδειγμα η διαφήμιση των «Financial Times» που πρότειναν το δράμα της
Ινδονησίας σαν συνώνυμο επενδυτικών ευκαιριών. Όταν το δράμα του ενός γίνεται
αφορμή για πλουτισμό του άλλου, αυτό σημαίνει ότι κάπου δεν τηρούνται οι όροι
του συμβολαίου. Οπότε, δύο είναι οι πιθανότερες εκδοχές: ή η ανεξέλεγκτη
«φιλελευθεροποίηση» ή η θέσπιση καινούργιων κανόνων. Η ασυδοσία των
χρηματιστηριακών αγορών, η ροπή της κεφαλαιαγοράς προς φτηνότερες πηγές
εργασίας δημιουργούν τις κρίσεις και τα χρηματιστηριακά τους «ανάλογα».

Το αν η αγορά γίνεται ολοένα και πιο αμείλικτη, αυτό οφείλεται, κατά τον
Μαρτέν, στη λύσσα των μετόχων και των διαχειριστών τους, για άμεσα κέρδη. Αλλά
αν τα χρηματιστήρια πάνε καλά, το 40% των κερδών τους το καρπώνεται μόνο το 9%
του πληθυσμού. Έτσι επανερχόμαστε στην κοινωνία του ενός πέμπτου (ή των δύο
δεκάτων) ­ την αρχική διαπίστωση του Binde.

Αυτό εξάλλου διαπραγματεύεται και στο βιβλίο του «Οι παγίδες της
παγκοσμιοποίησης» (Εκδόσεις Λιβάνη). Μόνο με τη σύναψη ενός καινούργιου
κοινωνικού συμβολαίου με τη βοήθεια του FMI ή του OMC, χωρίς ιδεολογήματα,
επικεντρωμένο μόνο πάνω σε συγκεκριμένους στόχους (απασχόληση, συντάξεις…),
μόνο όταν τα έμβια δίποδα (δηλαδή οι άνθρωποι, εμείς) αντιμετωπιζόμαστε ως
πολίτες και όχι μόνο σαν καταναλωτές, τότε μόνο… υπάρχει ελπίδα.

(Αλλά «δεν έχω άλλη ελπίδα από την αδελφή μου την Ελπίδα», τραγούδησε ο
Ταχτσής ­ δέκα χρόνια συμπληρώθηκαν από τον θάνατό του. Ενώ 43 χρόνια κλείνουν
σαν σήμερα που ο Αντώνης Σαμαράκης τύπωσε το πρώτο του βιβλίο «Ζητείται ελπίς»).

Συμπληρώνοντας την προβληματολογία του Hans-Peter Martin, ο επόμενος ομιλητής,
Ethan Kapstein, καθηγητής στο Ινστιτούτο Hubert Η. Humphrey του Πανεπιστημίου
της Μινεσότα, αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων και παλιός
γενικός διευθυντής του ΟΟΣΑ, που το βιβλίο του «Εργαζόμενοι και Παγκόμια
Οικονομία» ασχολείται κυρίως με το θέμα της ανεργίας σε σχέση με την
παγκοσμιοποίηση (μια ηλεκτρονική μηχανή συνταξιοδοτεί αυτομάτως εκατό εργάτες,
οπότε τους φόρους στο κράτος που πλήρωναν οι εργάτες θα πρέπει άραγε να τους
πληρώνει η «μηχανή» που τους αντικατέστησε;) είπε πως οι καινούργιες ιδέες
είναι πια εντελώς απαραίτητες.

Η μορφή του κοινωνικού καπιταλισμού, που έθρεψε μια ολόκληρη γενιά, με τις
αμοιβαίες υποχωρήσεις στο τρίγωνο κεφάλαιο – εργασία – παγκοσμιοποίηση, έχει
φαληρίσει (Φάληρο, Βούλα, Βουλιαγμένη). Δηλαδή, βούλιαξε. Φορολογικοί
καταναγκασμοί και περικοπές δαπανών δημιουργούν στρατιές ανέργων.

Γι’ αυτό και αναζητήθηκε επιμόνως από τους Κλίντον-Μπλερ ο «τρίτος δρόμος»,
(κατά το «Τρίτο στεφάνι» του Ταχτσή). Όμως, τον τρίτο δρόμο στην Οικονομία
πρώτοι τον εισηγήθηκαν, όπως είπε, οι διάσημοι οικονομολόγοι Παπανδρέου –
Μοντιλιάνι της σχολής του Berkeley.

Ήταν μεγάλη η χαρά μου ν’ ακούω επιτέλους και το όνομα της Ελλάδος στο
Συνέδριο αυτό. Το μόνο ελληνικό που υπήρξε ως τότε ήταν… καναδέζικο. Ο Κίμων
Βαλασκάκης, πρέσβης του Καναδά στον ΟΟΣΑ και καθηγητής της Έδρας της
Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ, συγγραφέας των βιβλίων «Ο Καναδάς
του ’90: κατάρρευση ή αναγέννηση» και «Η παγίδα της ανεξαρτησίας», υπήρξε ένας
από τους κεντρικούς ομιλητές.