Και τώρα… φροντιστήριο

«Οι μαθητές που παρουσιάζουν μαθησιακά κενά

δεν έχουν πλέον την ανάγκη εξωσχολικής βοήθειας»

(ΥΠΕΠΘ, Αύγουστος 1998)

Στις πρόσφατες εκπαιδευτικές αλλαγές, όπως συνοψίζονται στις εξαγγελίες για
την κατάργηση των Γενικών Εξετάσεων και την «επανίδρυση του Λυκείου» με μοχλό
την οικοδόμηση του «Ενιαίου» χαρακτήρα του, το ΥΠΕΠΘ εστίασε ένα μέρος της
επιχειρηματολογίας του στην καταπολέμηση των φροντιστηρίων και της παραπαιδείας.

ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑΜΕ, μάλιστα, να υποστηρίξουμε ότι τα επιχειρήματα του ΥΠΕΠΘ για το
«τέλος των φροντιστηρίων» είχαν προνομιακή παρουσία στο ρητορικό οπλοστάσιο
νομιμοποίησης των επιλογών του, καθώς προβλήθηκε ότι με το νέο σύστημα
επιλογής το «Ενιαίο Λύκειο θα στηρίζεται στις γνώσεις και τις δεξιότητες που
αποκτώνται στο σχολείο και θα καθιστά μη αναγκαία την εξωσχολική βοήθεια,
φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα» (ΥΠΕΠΘ, Αύγουστος 1998).

Πόσο όμως οι διακηρύξεις για την «απονεύρωση» ή τον περιορισμό των
φροντιστηρίων, αυτό το φραστικό ξόρκι της παραπαιδείας, ανταποκρίνεται στις
προδιαγραφές του «Ενιαίου Λυκείου»;

Αν επικεντρώσουμε λίγο τη μνήμη μας στα εξεταστικά συστήματα που εναλλάχθηκαν
στις «σκοπιές» της μετάβασης από τη Δευτεροβάθμια στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση
(ΑΕΙ-ΤΕΙ), π.χ. την τελευταία εικοσαετία (Πανελλήνιες – Πανελλαδικές, Γενικές
Εξετάσεις), θα διαπιστώσουμε ότι δεν υπήρχε μεταρρυθμιστική παρέμβαση που να
μην περιελάμβανε στην εισηγητική της έκθεση, με άλλα λόγια στην επίσημη
«συσκευασία» παρουσίασή της, την βεβαιότητα της τελικής ήττας των
φροντιστηρίων ή τουλάχιστον της αναχαίτισης της εξάπλωσής τους.

Περισσότερες ώρες. Τα φροντιστήρια αναπροσάρμοσαν τα προγράμματά τους μετά τις εκπαιδευτικές αλλαγές

Έτσι, το 1976 στη Βουλή, ο εισηγητής της πλειοψηφίας (κυβέρνηση Ν.Δ.)
«κατακεραύνωσε» το παλαιό σύστημα (εισιτήριες εξετάσεις) «διότι κατήντησε
πλέον να μην υπάρχει μαθητής που να μην κάνει ιδιαίτερα μαθήματα» και πρόβαλε
το νέο (Πανελλήνιες Εξετάσεις) ως το μαγικό φίλτρο με το οποίο «είναι δυνατόν
να απαλλαγούμε από το καρκίνωμα των φροντιστηρίων και της δαπάνης δια την παραπαιδείαν».

Λίγα χρόνια αργότερα, η αντικατάσταση των Πανελληνίων Εξετάσεων από τις
Γενικές Εξετάσεις προβλήθηκε ως η θωράκιση του Λυκείου στον «ιό» της
φροντιστηριοποίησης, καθώς κατά την εφαρμογή του προηγούμενου συστήματος
(Πανελλήνιες Εξετάσεις) «παρουσιάστηκαν σοβαρά μειονεκτήματα, όπως η αύξηση
της παραπαιδείας μέσα και έξω από το σχολείο, η οικονομική αφαίμαξη της
οικογένειας…» (εισηγητική έκθεση Ν. 1351/1983).

«Αν υπήρχε ζυγαριά ευαίσθητη στο φως

θα έβλεπες το δίσκο με τις αυταπάτες

να τινάζεται στον αέρα»

Στα πλαίσια αυτά είναι σαφές ότι η βεβαιότητα του ΥΠΕΠΘ για τον απογαλακτισμό
του «Ενιαίου Λυκείου» από τη μάστιγα της παραπαιδείας είναι προσχηματική και
«αλιεύεται» στο stock της δοκιμασμένης ρητορικής των εκπαιδευτικών
μεταρρυθμίσεων οι οποίες ουδόλως αποδυνάμωσαν το εξωεκπαιδευτικό – ιδιωτικό
δίκτυο που ως χαμαιλέων κατόρθωσε να προσαρμόζει τους «χρωματισμούς» της
επιχειρηματικής του δραστηριότητας στις εκάστοτε αλλαγές.

Ως γνωστόν η κατάργηση των Γενικών Εξετάσεων συνοδεύτηκε από την «κλωνοποίηση»
του συστήματος επιλογής στην καρδιά του «Ενιαίου Λυκείου», καθώς στη Β’ και Γ’
Λυκείου ο μαθητής είναι υποχρεωμένος να διαγωνιστεί ­ εκτός των άλλων ­ σε
πανελλήνιο επίπεδο συνολικά σε 26-27 μαθήματα. Μάλιστα, καθώς η σχολική
ετυμηγορία εμφανίζεται από τη Β’ Λυκείου με οριστική μορφή (ο βαθμός δεν
βελτιώνεται), είναι σαφές ότι η όποια βαθμολογική απώλεια στην τάξη αυτή
οδηγεί στον αποκλεισμό από τις περιζήτητες πανεπιστημιακές σχολές, ανεξάρτητα
από την επίδοση στη Γ’ Λυκείου.

Η «συνείδηση» αυτής της ιδιαιτερότητας του «Ενιαίου Λυκείου» που συνοψίζεται
αφενός στην αύξηση του αριθμού των εξεταζομένων μαθημάτων και αφετέρου στο
κατέβασμα του «πήχυ των εξετάσεων» στη Β’ Λυκείου, είναι σίγουρο ότι θα
οδηγήσει το τμήμα εκείνο των μαθητών που θα παραμείνουν στο «Ενιαίο Λύκειο»
στη «φροντιστηριακή προσφυγιά», στην αναζήτηση του «χάρτη με τα περάσματα» για
την επιτυχή ανταπόκριση στις «καθοριστικές» εξεταστικές δοκιμασίες.

Τώρα, περισσότερο ίσως από κάθε άλλη φορά, τα φροντιστήρια μπορούν να
προβάλλονται σαν το κυριότερο μέσο «στρατηγικής για αρίστευση» για την
κατάληψη μιας καλής θέσης στη σχολική αγορά, καθώς ως κύριο ζητούμενο
αναδεικνύεται η σφραγίδα του μεγαλύτερου βαθμού στο απολυτήριο του σχολείου.
Κι αν το ΥΠΕΠΘ προβάλλει σαν αντίβαρο της έντασης του ανταγωνισμού την αύξηση
των προσφερόμενων θέσεων στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση, είναι γνωστό στους
«παροικούντες την Ιερουσαλήμ» ότι ο μεγαλύτερος αριθμός των προσφερόμενων
θέσεων καλύπτει μόνο την ανάγκη μιας αόριστης ζήτησης και σε καμιά περίπτωση
δεν αντιμετωπίζει τη ζήτηση «αιχμής», σε εκείνα τα τμήματα που συγκεντρώνουν
τις πρώτες επιθυμίες των υποψηφίων, και τα οποία, βεβαίως, επιθυμεί η
συντριπτική πλειοψηφία τους.

Η ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ

Πώς αντιμετωπίζουν οι υπεύθυνοι των φροντιστηρίων τις εκπαιδευτικές αλλαγές;

Μια ματιά μόνο στα νέα προγράμματα των φροντιστηρίων, αναδεικνύει ένα σκοτεινό
μέλλον για το «Ενιαίο Λύκειο», τη μαθησιακή διαδικασία και τον μαθητικό πληθυσμό.

Τα μεγάλα φροντιστήρια υποδέχονται τους «πελάτες» τους με
«προγράμματα-μαμούθ», διάρκειας 14-21 ωρών εβδομαδιαίως (!) για τη Β’ και Γ’
Λυκείου με μια αύξηση του κόστους της τάξης του 20% σε σχέση με το κόστος των
Δεσμών. Παράλληλα οι μαθητές της Α’ Λυκείου καλούνται να παρακολουθήσουν
προγράμματα «προετοιμασίας» 10-17 ωρών εβδομαδιαίως.

Είναι φανερό ότι «λειτουργικοί ευνουχισμοί» του «Ενιαίου Λυκείου» κινδυνεύουν
να απονευρώσουν τη μαθησιακή διαδικασία στα όρια της σχολικής αίθουσας.

Στο σημείο αυτό οφείλουμε να επισημάνουμε ότι αν στη Β’ και στη Γ’ Λυκείου
εμφιλοχωρεί ο κίνδυνος η παραπαιδεία να κερδίσει έδαφος ως «σώμα» και ως
«πνεύμα» μέσα κι έξω από το σχολικό χώρο, εκτρέποντας το εκπαιδευτικό έργο
στην Α’ Λυκείου, ο κίνδυνος έχει ακόμη πιο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά:

Καθώς η «φοίτηση» σ’ αυτήν την τάξη δεν «μετράει» στους «υπολογισμούς
αποδοτικότητας» του απολυτηρίου του «Ενιαίου Λυκείου», και καθώς ενθαρρύνεται
μια απογυμνωμένη εκδοχή της μαθησιακής διαδικασίας που στηρίζεται στην
αναζήτηση μιας άμεσα ορατής επιτυχίας, διαγράφεται ο κίνδυνος η τάξη αυτή να
ακυρωθεί συνολικά και ο μαθητικός πληθυσμός να δεχθεί την «σιωπηρή» και
«χρηστική» πρόταση των «επιχειρηματιών της γνώσης» (φροντιστηριούχων) για
απαξίωση του σχολείου και για αντικατάστασή του από έγκαιρα και «ουσιαστικά»
μαθήματα προετοιμασίας στον «επίγειο παράδεισο» των φροντιστηρίων.