Κανένα κόμμα δεν αμφισβητεί το «Σουηδικό κράτος-πρόνοιας»

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ στη χώρα του Μπέργκμαν είναι ένα παράδοξο μείγμα παραδοσιακότητας
και μοντερνισμού, ψυχραιμίας και πάθους. Όπως ο ίδιος ο μεγάλος σκηνοθέτης
λέει για την πατρίδα του, ο πραγματικός πολιτισμός της κρύβει ένα ασήκωτο
βάρος, την αίσθηση ενός διαρκούς ανεκπλήρωτου.

Κι όμως η Σουηδία είναι από τις λίγες χώρες του κόσμου που δικαιούται να
καυχηθεί ότι έχει εκπονήσει και εν μέρει εξαγάγει ένα πολιτικό «μοντέλο».
Είναι το περίφημο «Σουηδικό κράτος-πρόνοιας», μια δημοκρατική επιλογή που έχει
παγιωθεί ως κοινωνική κατάκτηση. Οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά (με τη
σημαντική συμβολή των υπεύθυνων συνδικαλιστικών οργανώσεων) σε ένα κόμμα, το
Σοσιαλδημοκρατικό, που έχει κυβερνήσει τη χώρα συνολικά τα 57 από τα τελευταία
66 χρόνια. Ο θεωρητικά αυτονόητος σήμερα συνδυασμός δημοκρατικής κατάκτησης
της εξουσίας, συνεισφοράς των οργανωμένων κοινωνικών ομάδων στη λήψη των
αποφάσεων και αναδιανομής του κρατικού πλούτου για παροχή υπηρεσιών σε όλους,
ήταν τότε που πρωτοήρθαν στην εξουσία οι σοσιαλδημοκράτες πραγματικά
επαναστατικός. Αποδείχθηκε και κάτι σημαντικότερο: πραγματικά αποτελεσματικός.

Η πρώτη πολιτική ιδιοτυπία της Σουηδίας συνδέεται ακριβώς με το γεγονός ότι
αυτό που αποτελούσε αρχικά το πολιτικό πρόγραμμα ενός κόμματος είναι πλέον
συστατικό στοιχείο της κοινωνίας και της λειτουργίας του κράτους. Κανένα από
τα αντιπολιτευόμενα κόμματα δεν αμφισβητεί ­ ανοιχτά τουλάχιστον ­ ούτε θέλει
να εκθεμελιώσει το κράτος-πρόνοιας. Το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα βέβαια δεν
παύει να εμφανίζεται ως ο μόνος αυθεντικός εκφραστής του. Πόθεν, επομένως, η
εναλλαγή στην εξουσία, θεμελιώδες στοιχείο της δημοκρατίας; Κι εδώ η σουηδική
απάντηση διαπνέεται από το ίδιο μείγμα αίσθησης ευθύνης, αναζήτησης της
συναίνεσης και εμπιστοσύνης στις δοκιμασμένες λύσεις: Διατήρηση του
σοσιαλδημοκρατικού κόμματος ως βασικού πόλου της πολιτικής ζωής αλλά
περιορισμό της δυνατότητάς του να κυβερνά αυτόνομα.

Η ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ ’90

Έτσι, στη δεκαετία του ’90, κυβέρνησε αρχικά συνασπισμός μειοψηφίας με
επικεφαλής το Μετριοπαθές κόμμα και με τη συμμετοχή του Κεντρώου, των Λαϊκών
Φιλελεύθερων και των Χριστιανοδημοκρατών. Οι βασικές κατευθύνσεις ουδόλως
άλλαξαν, καθώς μάλιστα η κυβέρνηση ήταν αναγκασμένη να επιζητεί συμμαχίες είτε
με τους σοσιαλδημοκράτες είτε με την ακροδεξιά Νέα Δημοκρατία (το παγκόσμιο
πολιτικό χιούμορ είναι καμιά φορά αδυσώπητο). Αντιθέτως, κατά την τετραετία
1994-1998, οι σοσιαλδημοκράτες σχημάτισαν την απερχόμενη μονοκομματική
κυβέρνηση μειοψηφίας, υποστηριζόμενοι στη Βουλή όχι από το Αριστερό (πρώην
Κομμουνιστικό) κόμμα, αλλά από το Κεντρώο που ανήκε στον προηγούμενο
συνασπισμό. Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι, παρά τη φαινομενική
ψυχρότητα της συμπεριφοράς των πολιτών και τη μέχρι ανίας σταθερότητα του
πολιτικού συστήματος, η Σουηδία παραμένει μια από τις περισσότερο
πολιτικοποιημένες χώρες του κόσμου. Στις τελευταίες εκλογές κοντά στο 60% των
εκλογέων δήλωναν ότι ψηφίζουν αναλόγως της «τάξης τους» (χονδρικά, η
«εργατική» και η «κρατικοδίαιτη» τάξη πρόσκεινται στους σοσιαλδημοκράτες, ενώ
μεσαία στρώματα έλκονται από τα άλλα κεντροδεξιά κόμματα). Η διαχωριστική
γραμμή Δεξιάς – Αριστεράς συνεχίζει να κυριαρχεί, κάτι που αποδεικνύεται και
από το γεγονός ότι ποτέ δεν κατάφερε να ριζώσει μια κεντρώα ή «οικολογική»
νοοτροπία. Η ταύτιση με τα κόμματα μειώνεται, αλλά η συμμετοχή στις εκλογές
παραμένει εξαιρετικά υψηλή: 86,8% στις τελευταίες εκλογές ­ πολύ πάνω από τον
ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η πολιτικοποίηση βέβαια αυτή μπορεί να έχει ως αντίθετη
όψη μια βουβή δυσαρέσκεια ­ θέμα του αυριανού άρθρου.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.