Η ιατρική εξ αποστάσεως σώζει ζωές

Ο 87χρονος άνδρας που έφθασε στο Κέντρο Υγείας της Πάρου παραπονιόταν για
βάρος στο στομάχι και για μούδιασμα στα χέρια του. Ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα
αρκούσε για να επιβεβαιωθούν οι υποψίες των γιατρών: ο γέροντας είχε πάθει οξύ
έμφραγμα του μυοκαρδίου και έπρεπε να μεταφερθεί επειγόντως σε νοσοκομείο που
να διαθέτει Μονάδα Εντατικής Θεραπείας.

Συνεχής εκπαίδευση. Μία από τις δραστηριότητες της Μονάδας Τηλεϊατρικής του Σισμανογλείου είναι η συνεχιζόμενη εκπαίδευση των γιατρών και των νοσηλευτών της περιφέρειας ­ κάτι που επιτυγχάνεται με μαθήματα που γίνονται μία φορά την εβδομάδα. Στη φωτογραφία, στελέχη της μονάδας την ώρα του μαθήματος

ΕΞΩ, ΟΜΩΣ, λυσσομανούσε αέρας 9 Μπωφόρ και η πρόσβαση στο νησί διά αέρος και
θαλάσσης ήταν αδύνατη, ενώ στο Κέντρο Υγείας δεν υπηρετούσε καρδιολόγος. Μόνη
ελπίδα, το ηλεκτρονικό σύστημα που είχε τοποθετηθεί προσφάτως στο Κέντρο
Υγείας, και το οποίο επέτρεπε την άμεση σύνδεσή του με την Μονάδα Τηλεϊατρικής
του Σισμανογλείου Νοσοκομείου. Όπερ και εγένετο.

Επί τέσσερις συνεχείς ημέρες δύο καρδιολόγοι από το Σισμανόγλειο και οι
γιατροί του Κέντρου βρίσκονταν σε τακτική επικοινωνία προσπαθώντας να
κρατήσουν τον άρρωστο στη ζωή έως ότου μπορέσει να μεταφερθεί στην Αθήνα. Και
τα κατάφεραν.

ΑΡΧΗ ΤΟ 1989

Το περιστατικό αυτό είναι αληθινό και αποτελεί το πρώτο περιστατικό για το
οποίο έγινε χρήση των υπηρεσιών που παρέχει η Μονάδα Τηλεϊατρικής του
Σισμανογλείου. Έκτοτε, πάνω από 4.500 συμπατριώτες μας, από 13 διαφορετικές
απομακρυσμένες νησιωτικές και ηπειρωτικές περιοχές της χώρας, έχουν βοηθηθεί
από τους γιατρούς του νοσοκομείου ­ και οι περισσότεροι από αυτούς δεν έχουν
καν έρθει στην Αθήνα.

Εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα εξ αποστάσεως, λοιπόν. Μία φροντίδα που
προέκυψε από το «πάντρεμα» της Ιατρικής με την σύγχρονη τεχνολογία των
τηλεπικοινωνιών, της πληροφορικής και των ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Η όλη προσπάθεια εφαρμόσθηκε για πρώτη φορά ­ πειραματικά ­ το 1989, από το
Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με το
Σισμανόγλειο.

Εδώ και μια 6ετία (από τον Απρίλιο του 1992) τις φροντίδες της Τηλεϊατρικής
απολαμβάνουν επισήμως τα Νοσοκομεία και Κέντρα Υγείας Λήμνου, Σαντορίνης,
Πάρου, Φιλιατών, Τσοτυλίου, Θεσπρωτικού, Αμυνταίου, Σκοπέλου, Σουφλίου,
Γυθείου, Ικαρίας και Εχίνου, καθώς και το περιφεριακό ιατρείο της Αστυπάλαιας.
Σύντομα, εξάλλου, αναμένεται να ολοκληρωθούν τέσσερις νέες συνδέσεις με τα
Κέντρα Υγείας Άντισσας Λέσβου και Παραμυθιας, και με τα περιφερειακά ιατρεία
Φούρνων και Καστελλόριζου.

Όλα αυτά τα νοσηλευτικά ιδρύματα είναι συνδεδεμένα ­ ή πρόκειται να συνδεθούν
­ με την Μονάδα Τηλεϊατρικής του Σισμανογλείου, διευθυντής της οποίας είναι ο
κ. Δημήτρης Τσαντούλας, αμ. επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και
διευθυντής της Α’ Παθολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου.

ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ

Τι είναι, όμως, στην πράξη η Τηλεϊατρική; «Ένα εργαλείο στα χέρια του
περιφερειακού γιατρού, που τον βοηθά να κάνει καλύτερα τη δουλειά του», απαντά
ο κ. Μιχάλης Τσαγκάρης, επιμελητής Α’ της Α’ Παθολογικής Κλινικής του
Σισμανογλείου και υπεύθυνος της Μονάδας Τηλεϊατρικής.

«Οι ανάγκες των κατοίκων των απομακρυσμένων περιοχών για εξειδικευμένη
φροντίδα της υγείας είναι μεγάλες, αλλά η λειτουργία ενός πλήρως εξοπλισμένου
και στελεχωμένου νοσοκομείου σε κάθε νησί και ακριτική περιοχή δεν είναι
εφικτή. Αυτό, λοιπόν, που κάνουμε εμείς είναι να έχουμε στη διάθεση του
ασθενούς ­ όταν, βεβαίως, το απαιτεί η κατάστασή του ­ την ιατρική ειδικότητα
που χρειάζεται».

ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ – ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ

Πώς μπορεί να γίνει αυτό; Με τη βοήθεια ενός ειδικού ηλεκτρονικού υπολογιστή
με έγχρωμη οθόνη, μιας ασπρόμαυρης οθόνης υψηλής ευκρίνειας, και μιας
βιντεοκάμερας με διαφανοσκόπειο ή ενός σκάνερ.

«Μέσω αυτών των μηχανημάτων ο γιατρός του Κέντρου Υγείας ή του περιφερειακού
ιατρείου μάς στέλνει τα ιατρικά δεδομένα, δηλαδή τις ακτινογραφίες, το
ηλεκτροκαρδιογράφημα και άλλες εξετάσεις», εξηγεί ο κ. Τσαγκάρης. «Μόλις εμείς
τα λάβουμε, τα προωθούμε στον κατάλληλο γιατρό, ο οποίος τα μελετάει και
έρχεται σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον γιατρό που ζήτησε βοήθεια. Οι δύο
γιατροί βγάζουν σε συνεργασία την διάγνωση και καθορίζουν την θεραπευτική
αγωγή που πρέπει να χορηγηθεί». Για να συνδεθεί, όμως, ένα Κέντρο Υγείας ή
περιφερειακό ιατρείο με την Μονάδα Τηλεϊατρικής, πρέπει να πληροί δύο
προϋποθέσεις: να διαθέτει ηλεκτροκαρδιογράφο και ακτινολογικό μηχάνημα (μαζί
με εμφανιστήριο για τις ακτινογραφίες, βεβαίως). Αν μάλιστα διαθέτει και
αιματολογικό και βιοχημικό αναλυτή, ακόμα καλύτερα. Ειδάλλως; «Αν έχει μόνον
ηλεκτροκαρδιογράφο, χρειάζεται ένα καλό φαξ και ένα τηλέφωνο», λέει ο κ.
Τσαγκάρης. «Έτσι θα μας στέλνει το καρδιογράφημα με φαξ και θα συζητάμε την
περίπτωση από το τηλέφωνο». Στην πραγματικότητα, αυτού του είδους η υπηρεσία
ήδη παρέχεται από μερικές περιοχές της περιφέρειας, όπως τον Κάλαμο της
Λευκάδος, το Αγαθονήσι και τις Σχοινούσες της Νάξου.

ΠΟΛΛΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Στο όλο πρόγραμμα συμμετέχουν οι διευθυντές και οι επιμελητές των κλινικών του
Σισμανογλείου. Τα περιστατικά που καλούνται να αντιμετωπίσουν χωρίζονται σε
τρεις κατηγορίες: στα επείγοντα, τα μη επείγοντα και τα χρόνια.

Τα επείγοντα είναι κυρίως καρδιολογικά, ορθοπεδικά, πνευμονολογικά, παθολογικά
και τραυματολογικά, και αποτελούν το 10% έως 15% των περιστατικών που έχουν
έως σήμερα αντιμετωπίσει οι γιατροί του Σισμανογλείου. Για να δώσουν οι
γιατροί πλήρη διάγνωση σε αυτά χρειάζονται 5 έως 10 λεπτά, ενώ αμέσως μετά
προτείνουν τα απαιτούμενα θεραπευτικά μέτρα. Γι’ αυτά τα περιστατικά η
ετοιμότητα της Μονάδος Τηλεϊατρικής είναι 24ώρου βάσεως. Τα μη επείγοντα
περιστατικά, εξάλλου, είναι όσα χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση ή διευκρίνιση
­ τόσο στο θέμα της διαγνώσεως όσο και στο θέμα της θεραπείας. «Η περιφέρεια
μπορεί να μας ζητήσει μια συμβουλή σε περιπτώσεις όπως ο εντοπισμός μιας σκιάς
στον πνεύμονα», επισημαίνει ο κ. Τσαγκάρης. «Πρόκειται, λ.χ., για ίχνη μιας
παλιάς φυματίωσης ή μήπως είναι κάτι ύποπτο που πρέπει να διερευνηθεί
περαιτέρω;

Ή πάλι μπορεί να είναι μια ημικρανία που επιμένει πολλές μέρες, παρά την
φαρμακευτική αγωγή, και ο γιατρός θέλει την συμβουλή ενός νευρολόγου».

ΟΙ ΧΡΟΝΙΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

Τι γίνεται, όμως, με τα χρόνια περιστατικά, όπως ο διαβήτης, η υπέρταση, η
χρόνια πνευμονοπάθεια, η αρθροπάθεια ή η νεφροπάθεια;

Και αυτά μπορούν να αντιμετωπισθούν τηλεϊατρικώς, με την βοήθεια των Τακτικών Τηλεϊατρείων.

Τα Τακτικά Τηλεϊατρεία λειτουργούν σε ορισμένη μέρα και ώρα, ο κάθε ασθενής
έχει στο Σισμανόγλειο την καρτέλα με το ιστορικό του και τον «βλέπει» πάντοτε
ο ίδιος γιατρός (εκτός απροόπτου, δηλαδή).

«Το ραντεβού κλείνεται μεταξύ ασθενούς και γιατρού, οπότε ο τελευταίος
αποκλείεται να λείπει», επισημαίνει ο κ. Τσαγκάρης.

«Την συγκεκριμένη μέρα και ώρα ο γιατρός ελέγχει τις νεώτερες εξετάσεις του
πάσχοντος, συνομιλεί μαζί του και βλέπει την εξέλιξη της ασθενείας του».

Αυτός που αποφασίζει ποιοι από τους χρονίως πάσχοντες μιας περιοχής πρέπει να
ενταχθούν στο αντίστοιχο Τηλεϊατρείο είναι ο γιατρός της περιφέρειας, ο οποίος
και κλείνει ­ σε συνεννόηση με την Μονάδα Τηλεϊατρικής ­ το πρώτο ραντεβού με
τον κατάλληλο γιατρό του Σισμανογλείου.

ΠΕΝΤΕ ΤΗΛΕΪΑΤΡΕΙΑ

Έως σήμερα έχουν ιδρυθεί πέντε Τακτικά Τηλεϊατρεία. Να ποια είναι:

* Χρονίων πνευμονολογικών νοσημάτων (παρακολουθούνται ασθενείς με χρόνιες
αποφρακτικές πνευμονοπάθειες, άσθμα, άπνοια την ώρα του ύπνου).

* Χρονίων καρδιολογικών νοσημάτων και υπερτάσεως (για ασθενείς με στεφανιαία
νόσο, πρόβλημα αρρυθμίας, καρδιακή ανεπάρκεια, υπέρταση).

* Ουρολογικών παθήσεων.

* Ηπατικών παθήσεων

* Διαιτητικής αγωγής (έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα και στόχο την διατροφική
εκπαίδευση και καθοδήγηση των ασθενών για την θεραπευτική αντιμετώπιση του
νοσήματός τους.

Αφορά ασθενείς με νοσήματα, όπως διαβήτη, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία,
παχυσαρκία, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, άπνοια ύπνου κ.ά.).

Απομόνωση τέλος. Η Μονάδα Τηλεϊατρικής του Σισμανογλείου είναι συνδεδεμένη με 13 Κέντρα Υγείας και περιφερειακά ιατρεία της χώρας, παρέχοντας πολύτιμες συμβουλές όταν υπάρχει ανάγκη. Στη φωτογραφία, ο διευθυντής της κ. Δημήτρης Τσαντούλας (δεξιά) και ο υπεύθυνος κ. Μιχάλης Τσαγκάρης (δεύτερος από δεξιά)

Η ΠΑΡΟΧΗ ιατρικής φροντίδας δεν είναι η μοναδική δραστηριότητα της Μονάδας
Τηλεϊατρικής του Σισμανογλείου. Από το 1994 έχουν τεθεί σε λειτουργία
Προγράμματα Αγωγής Υγείας για τον πληθυσμό, καθώς και Προγράμματα Εκπαιδεύσεως
του Ιατρικού και Νοσηλευτικού Προσωπικού.

Όπως εξηγεί η κ. Πετρούλα Χατζηπανταζή, συντονίστρια του εκπαιδευτικού
προγράμματος της Μονάδας Τηλεϊατρικής, «τα μαθήματα προς τους γιατρούς ή το
νοσηλευτικό προσωπικό γίνονται μία φορά την εβδομάδα, σε προκαθορισμένη ημέρα
και ώρα, από ειδικούς επιστήμονες του Σισμανογλείου ή άλλων νοσοκομείων. Ο
ειδικός διδάσκει σε όλα τα συνδεδεμένα κέντρα ταυτοχρόνως, και απαντά σε όλες
τις ερωτήσεις που του κάνουν όσοι παρακολουθούν το μάθημα». Πώς, όμως, γίνεται
το μάθημα;

Το προσωπικό της Μονάδας Τηλεϊατρικής έχει καταγράψει σε δισκέτες το
εκπαιδευτικό υλικό (δηλαδή τις εικόνες, τους πίνακες, τις ιατρικές εξετάσεις,
τα γραφήματα και ό,τι άλλο χρειάζεται για το μάθημα), τις οποίες και
αποστέλλει ταχυδρομικώς στα κέντρα υγείας και τα περιφερειακά ιατρεία πριν από
το μάθημα.

Έτσι, την προκαθορισμένη ώρα ο εκπαιδευτής και οι εκπαιδευόμενοι βλέπουν τις
ίδιες εικόνες, ενώ η ζωντανή επικοινωνία μεταξύ τους διευκολύνεται από τις
δυνατότητες του τηλεφωνικού κέντρου του νοσοκομείου.

Μετά το τέλος των θεωρητικών εισηγήσεων, εξάλλου, γίνονται και πρακτικές
ασκήσεις, για την καλύτερη κατανόηση και εφαρμογή των μαθημάτων.

Όσον αφορά τα Προγράμματα Αγωγής Υγείας του πληθυσμού, αυτά γίνονται με
παρόμοιο τρόπο ­ με πολύ πιο απλουστευμένο υλικό, βεβαίως.

Ένα τέτοιου είδους πρόγραμμα είναι το Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας στη Διατροφή, το
οποίο επιμελείται η διαιτολόγος του Σισμανογλείου κ. Αγγελική Τσαρούχη.

Στα πλαίσια του προγράμματος αυτού γίνονται μαθήματα γύρω από το αλκοόλ, τον
μητρικό θηλασμό, τη διατροφή των παιδιών προσχολικής και σχολικής ηλικίας, τη
διατροφή και τον καρκίνο κ.α. Τα μαθήματα αυτά γίνονται σε συγκεκριμένες
πληθυσμιακές ομάδες, όπως σε δασκάλους, γονείς, παιδιά κ.ά.

ΣΤΟ Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο (ΩΚΚ) λειτουργεί από τον Ιούνιο του 1996
πρόγραμμα τηλεκαρδιολογίας, με συντονιστή τον καθηγητή κ. Διονύσιο Κόκκινο,
διευθυντή της Α’ Καρδιολογικής Κλινικής του ΩΚΚ και υπεύθυνη την καρδιολόγο κ.
Σοφία Μαυρογένη.

Το ΩΚΚ έχει συνδεθεί με τα Κέντρα Υγείας της Μυκόνου, της Σκιάθου, της Νάξου,
της Σαντορίνης, του Πλωμαρίου Λέσβου, της Μήλου, του Ασκληπειού και της Λίνδου
στη Ρόδο, καθώς και με το Περιφερειακό Ιατρείο της Αμοργού, ενώ σύντομα
αναμένεται να γίνουν οι συνδέσεις με τα Κέντρα Υγείας Πάτμου, Καρπάθου, Σίφνου
και Ύδρας. Κάθε ένα από αυτά τα νοσηλευτικά ιδρύματα είναι εξοπλισμένο με
ειδικό ηλεκτρονικό υπολογιστή και ηλεκτροκαρδιογράφο. Ο ηλεκτροκαρδιογράφος
είναι συνδεδεμένος με τον υπολογιστή και έτσι την ώρα που κάνει ο ασθενής
καρδιογράφημα, τα στοιχεία αποθηκεύονται απευθείας στον υπολογιστή.

Αν παραστεί ανάγκη, το ηλεκτροκαρδιογράφημα αποστέλλεται με μόντεμ στο
Ωνάσειο, όπου τη διάγνωση κάνει κάποιος από τους καρδιολόγους τις πρωινές ώρες
και ο εφημερεύων καρδιολόγος τις απογευματινές και βραδινές. Από την εποχή που
άρχισε η εφαρμογή του προγράμματος έως σήμερα, έχουν εξυπηρετηθεί 348
καρδιολογικά περιστατικά, ενώ έχουν γίνει προληπτικοί έλεγχοι σε 100 ακόμα
νησιώτες. Από τα καρδιολογικά περιστατικά, τα 19 ήταν βαριά εμφράγματα, από τα
οποία μόνον τα 4 μεταφέρθηκαν στο Ωνάσειο για αγγειοπλαστική.

Τα υπόλοιπα αντιμετωπίστηκαν με τη χορήγηση των κατάλληλων θρομβολυτικών ή
άλλων φαρμάκων.