Ανίτα Ρότιγκ Δεν κάνουμε πρόβα ζωής

Ένας μικροσκοπικός ανεμοστρόβιλος με πυκνά κατσαρά μαλλιά. Ποζάρει, κάθεται
οκλαδόν στους καναπέδες, κινείται διαρκώς, μιλά με χειρονομίες, γελά και
διηγείται ιστορίες από όλο τον κόσμο. Η Ανίτα Ρόντιγκ, ιδρύτρια των Body
Shops, περνά σαν αστραπή από τη χώρα μας, προκειμένου να προωθήσει την
καμπάνια που ξεκίνησε μαζί με τον Δαλάι Λάμα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Από
τα τροπικά δάση της Κεντρικής Αμερικής, στη ζούγκλα των πολυεθνικών. Από ένα
μικρό μαγαζάκι, σε μια παγκόσμια αλυσίδα. Από μια μάνα που τη μεγάλωσε με
στόχο να μη νιώθει φόβο, σε μια κόρη που την ξυπνά στις 3 το πρωί και τη ρωτά
τι μπορεί να κάνει για τη φυλή Πανάν της Ινδονησίας. Η δαιμόνια Βρετανίδα ­
ιταλικής καταγωγής, όπως τονίζει ­ φροντίζει η εταιρεία της να μην ασχολείται
μόνο με το σώμα. Άλλωστε η ίδια είναι σαφής: «Το σώμα ανήκει μέσα στην ψυχή»

Η ΓΥΝΑΙΚΑ είναι έτοιμη να γεννήσει. Στο χωριό των Ινδιάνων Γουίτσαλ του
Μεξικού, η ιεροτελεστία ξεκινά. Προχωρούν όλοι στο ιερό μονοπάτι μασώντας
φύλλα παγιότ. Η ετοιμόγεννη μπαίνει στην ειδική καλύβα και ο άνδρας της
στέκεται απ’ έξω. Όμως η παράδοση θέλει τους δύο να μοιράζονται τον πόνο του
τοκετού. Η γυναίκα στέκεται όρθια και απλώνει τα χέρια στα σχοινιά που
κρέμονται από την οροφή. Τα σκοινιά συνεχίζουν έξω από την καλύβα και δένονται
στους όρχεις του συζύγου. Καθώς το παιδί βγαίνει, κάθε φορά που η γυναίκα
πονά, τραβά τα σχοινιά για να αντέξει τον πόνο. Έναν πόνο που σίγουρα
μοιράζεται στην άλλη άκρη των σχοινιών ο άνδρας της.

Η Ανίτα Ρόντιγκ είναι κατηγορηματική. Ο πιο γρήγορος τρόπος για να ξεκινήσεις
μια φιλία με άτομα από φυλές που ζουν στα δάση της Νότιας Αμερικής, της
Αφρικής ή της Αυστραλίας είναι να τους περιγράψεις με κινήσεις πώς γεννούν οι
γυναίκες στη Δύση. «Ξαπλωμένες, με τα πόδια ανοιχτά και κάποιος να τραβά το
παιδί; Ξεκαρδίζονται στα γέλια. Τους φαίνεται απίθανο. Εκεί οι γυναίκες
στέκονται όρθιες και κρατιούνται από σχοινιά. Αυτό είναι».

ΤΟ ΠΡΟΪΟΝ

Κι αυτός είναι ο κόσμος της Ανίτας. Πρόεδρος πολυεθνικής εταιρείας, οικολόγος,
πολιτικοποιημένη, με περισσότερες ώρες πτήσεων από έμπειρους πιλότους μια και
ταξιδεύει αδιάκοπα, μητέρα και γιαγιά, κινητήρια δύναμη πίσω από καμπάνιες για
ανθρώπινα δικαιώματα. Χαμένη στις ζούγκλες της Κεντρικής Αμερικής ή
προεδρεύοντας στο Διοικητικό Συμβούλιο της εταιρείας την οποία δημιούργησε το
1976, η Ανίτα Ρόντιγκ βρίσκεται πάντα σε κίνηση. Είναι το πρόσωπο και η ψυχή
του Body Shop. Μια ακτιβίστρια που νοιάζεται για τις πωλήσεις; Μια
επιχειρηματίας που αναζητά νέους δρόμους;

«Κοιτάξτε, εμείς κάνουμε προϊόντα για τα μαλλιά και το δέρμα. Δεν φτιάχνουμε
φάρμακα, που έχουν αξία από μόνα τους. Τα μαλλιά μπορούμε να τα λούσουμε με
οποιοδήποτε προϊόν. Το σημαντικό ερώτημα για μένα είναι να προσδώσουμε αξία
στο προϊόν, όχι οικονομική, αλλά άλλου είδους. Μάθε τον καταναλωτή γι’ αυτό,
από που προέρχεται, ποιοι το καλλιεργούν. Και δούλεψε μαζί με τους ανθρώπους
που το παράγουν, τις μικρές κοινότητες, απέκλεισε τους μεσάζοντες, βοήθησέ
τους να φτιάξουν έναν συνεταιρισμό και να τον αναπτύξουν. Και ύστερα πες στους
καταναλωτές την ιστορία αυτών των ανθρώπων: τη ζωή τους, τις παραδόσεις, τον
πολιτισμό τους».

Η διακοπή των πειραμάτων σε ζώα είναι μία από τις κυριότερες καμπάνιες της Ανίτα Ρόντιγκ

Αυτές τις μικρές κοινότητες, που σπάνια συμπεριλαμβάνονται στις επίσημες
ιστορίες, επισκέπτεται τα τελευταία χρόνια η 56χρονη Ανίτα. «Η μεγαλύτερη
καταστροφή είναι η φτώχεια. Και δεν εννοώ μόνο την οικονομική φτώχεια, που
υπάρχει παντού σε τεράστια έκταση. Αλλά και την πνευματική, τη φτώχεια της
φαντασίας. Αυτό που πρέπει να κάνουν όλοι ­ κυβερνήσεις, τράπεζες και
οργανισμοί ­ είναι να συνεργαστούν με τα μαζικά κινήματα. Γιατί μόνο αυτά
αποτελούν το φως στην άκρη του τούνελ. Όπου κι αν ταξιδεύω, βλέπω μια δύναμη
δισεκατομμυρίων ανθρώπων ­ άνδρες που οργανώνουν ένα σχολείο σε κάποιο χωριό
των Άνδεων, γυναίκες που ανοίγουν δρόμους σ’ ένα φαράγγι. Στην Ινδία, δεν
ξέρουν την Γκρίνπις. Όμως σε μια περιοχή οι γυναίκες είναι τόσο έξαλλες με
τους υλοτόμους που καταστρέφουν τα δάση, ώστε σχημάτισαν ανθρώπινες αλυσίδες
γύρω από κάθε δένδρο και τους ανάγκασαν να σταματήσουν. Αυτή η κίνηση των
Τσίκο στην Ινδία είναι σήμερα η μεγαλύτερη οικολογική κίνηση γυναικών στον κόσμο».

Η ΙΣΤΟΡΙΑ

Και υπάρχουν πολλά ακόμα που δεν γνωρίζουμε. «Γιατί δεν μας τα μαθαίνουν.
Γιατί στην εκπαίδευση δεν περιλαμβάνεται η έννοια της συμπόνιας, της
κοινωνικής δικαιοσύνης, της ευγένειας, της πραγματικής δημιουργίας, αλλά μόνο
όσα χρειάζονται για να βρούμε δουλειά. Αν προσέξουμε την Ιστορία, θα δούμε ότι
δεν έχει ούτε μια αλήθεια για το ρόλο των γυναικών. Ένα μεγάλο μέρος της
κοινωνίας μας αγνοείται από την επίσημη Ιστορία. Υπάρχει ένα ρητό των Μασάι
που λέει ότι “εάν τα λιοντάρια μπορούσαν να μιλήσουν, οι ιστορίες των κυνηγών
θα ήταν διαφορετικές”. Στη Βρετανία μιλούσα πρόσφατα σε 10.000 γυναίκες –
εθελοντές και τους ζήτησα να ψάξουμε σε όλη τη χώρα να βρούμε αγάλματα που
στήθηκαν προς τιμήν γυναικών, χωρίς να περιλαμβάνεται η βασιλική οικογένεια.
Δεν μπορέσαμε να βρούμε περισσότερα από 5. Όλα τα αγάλματα ήταν στρατιωτικών,
πολεμιστών και πολιτικών ­ ανδρών».

Η μαγεία της διαρκούς περιπλάνησης. Οι άνθρωποι, η σχέση τους με τη γη, το
αύριο. Ο αγώνας για κέρδη, ο ανταγωνισμός, η καταστροφή των φυσικών πόρων, οι
αλλαγές. «Αυτό που διαπιστώνω συνεχώς στα ταξίδια μου είναι ότι η οικονομία
της αγοράς δεν λειτουργεί. Παντού υπάρχει αναταραχή και φτώχεια». Υπάρχει
εναλλακτική λύση; «Ναι. Μια πιο ήπια επιχειρηματική προσέγγιση. Που να
υποστηρίζει την αυτάρκεια, το δέσιμο των κοινοτήτων, να δημιουργεί θέσεις
εργασίας, να εκτιμά τη δουλειά των τεχνιτών και να υποστηρίζει την τοπική
παραγωγή τροφίμων. Εμείς συναλλασσόμαστε με 35 κοινότητες σε 20 χώρες, όπως η
Ινδία, το Μπαγκλαντές, η Βραζιλία, η Γκάνα, η Ζάμπια, η Νικαράγουα και το
Νεπάλ, απ’ όπου προμηθευόμαστε βούτυρο κακάο, λάδι μπαμπάσου, λάδι
βραζιλιάνικων καρυδών, περγαμόντο, μέλι και άλλες πρώτες ύλες».

ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ

«Η επαφή μου με τους ανθρώπους φυλών της Αμερικής και της Αφρικής, μου έδειξε την ξεχωριστή σχέση που έχουν με τη γη και τα προϊόντα της»

Μήπως όμως όλα αυτά μπορεί να αποτελέσουν άλλοθι; «Οι επιχειρήσεις είναι για
λεφτά. Όμως εάν αυτό συνδυαστεί με το κοινό καλό, τότε μπορεί μια ολόκληρη
κοινότητα να μπει μέσα. Μπορεί να μην έχει επιτευχθεί ακόμα, όμως όταν αρχίσει
να αλλάζει η γλώσσα και η σκέψη μας, θα αλλάξουν και οι πράξεις μας».

Μια τέτοια πράξη ήρθε να δικαιώσει τις προσπάθειές της τα τελευταία χρόνια.
Ύστερα από έντονες πιέσεις και εκστρατεία εκ μέρους της εταιρείας της, η
κυβέρνηση της Νιγηρίας άφησε πριν από 2 ημέρες ελεύθερους 20 αγωνιστές από την
φυλή Ογκόνι που είχαν φυλακιστεί επειδή αντιτίθεντο στις αρνητικές
περιβαλλοντικές συνέπειες των δραστηριοτήτων μεγάλων πετρελαϊκών εταιρειών
στην περιοχή τους. «Έχω μια πολύ γεμάτη ζωή, αλλά κάτι τέτοιες στιγμές σε
κάνουν να νιώθεις τη διαφορά», λέει γεμάτη ενθουσιασμό η Ανίτα Ρόντιγκ.

Σε τι πιστεύεις τελικά, Ανίτα; «Στην αγάπη. Δεν υπάρχει αρκετός χρόνος, δεν
κάνουμε πρόβα για τη ζωή, τη ζούμε. Ας κάνουμε κάθε μέρα κάτι, για να
γιορτάζουμε τη ζωή…».

Με τα δαχτυλικά αποτυπώματα 1 εκατομμυρίου ανθρώπων, συμβάλλει το Body Shop στον αγώνα για την απελευθέρωση 12 αγωνιστών σε όλο τον κόσμο

«ΟΙ Αμπορίτζιναλς της Βόρειας Αυστραλίας δεν βρίσκουν τις νέες γυναίκες
όμορφες. Αλλά τις γυναίκες της δικής μου ηλικίας τις βρίσκουν εκθαμβωτικές.
Γιατί έχουμε σοφία και η σοφία είναι σέξι». Η Ανίτα Ρόντικγ παθιάζεται όταν
μιλά για τις εκστρατείες της εταιρείας της. Και μια από τις πιο σημαντικές
είναι αυτή που προτρέπει τις γυναίκες να συμφιλιωθούν με το σώμα τους.

«Άρχισαν να μας έρχονται πληροφορίες ανησυχητικές. Στην Αργεντινή το 17% των
εφήβων έχουν ανορεξία. Στις ΗΠΑ, παιδιά κάτω των 12 ετών κάνουν συνεχώς
δίαιτα. Στη Βρετανία το ίδιο. Αναρωτηθήκαμε ποιος φταίει. Ψάξαμε και βρήκαμε
στον Τύπο και στις διαφημίσεις της βιομηχανίας της ομορφιάς ένα
επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Τα μηνύματα ήταν τρία: σκάσε, κάνε λίφτινγκ και κάνε
δίαιτα. Επαναλαμβάνεται με τέτοια ένταση και συχνότητα ώστε οι γυναίκες
αποξενώθηκαν από το κορμί τους. Πίστεψαν ότι οι δύο μεγάλες αρρώστιες που
έχουν να αντιμετωπίσουν είναι η κυτταρίτιδα και η γήρανση. Το σκεπτικό είναι:
“Ελέγχουμε το σώμα σου, ελέγχουμε το μυαλό σου, ελέγχουμε τα λεφτά σου. Πάρε
αυτή την κρέμα και θα αλλάξεις”. Σκανδαλώδη ψέματα…».

Υπάρχουν όμως και άλλες σημαντικές εκστρατείες στις οποίες συμμετέχει το Body
Shop. Η πιο πρόσφατη έγινε σε συνεργασία με τη Διεθνή Αμνηστία με τίτλο «Βάλε
την προσωπική σου σφραγίδα» με αφορμή την 50ή επέτειο της Οικουμενικής
Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. 1.400 καταστήματα της αλυσίδας σε 30
χώρες παρουσιάζουν το σημαντικό έργο 12 υπερασπιστών των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων. Το κοινό συμμετέχει καταθέτοντας συμβολικά το δακτυλικό του αποτύπωμα.

Το Body Shop Ελλάδας επέλεξε να υποστηρίξει τον αγώνα του Σύρου δικηγόρου
Άκταμ Νιγιάσα. Χθες το βράδυ, σε ειδική εκδήλωση που έγινε στην πλατεία
Συντάγματος παρουσιάστηκε το πορτρέτο του Νιγιάσα που έφτιαξε ο ζωγράφος Γ.
Λαζόγκας με τα 50.000 δακτυλικά αποτυπώματα τα οποία συγκεντρώθηκαν στα 55
υποκαταστήματα της εταιρείας στη χώρα μας.

«ΓΕΝΝΗΘΗΚΑ το 1942 στο Λιτλχάμπτον, μια παραθαλάσσια πόλη της Νότιας Αγγλίας.
Ως παιδί Ιταλών μεταναστών ένιωθα πάντα στο περιθώριο και γι’ αυτό ίσως
ανέπτυξα μια τάση για κάθε τι επαναστατικό και διαφορετικό». Άλλωστε η μητέρα
της Ανίτα Ρόντιγκ, Τζίλντα, δεν της άφησε περιθώρια για κάτι άλλο. «Η μητέρα
μου είχε δύο παιδιά με τον πρώτο της άνδρα, αλλά κατόπιν ερωτεύτηκε τον
ξάδελφό του κι έκανε εμάς. Τελικά παντρεύτηκε τον πατέρα μου, που πέθανε
σύντομα. Έτσι βρέθηκε μόνη, μια νέα γυναίκα με 4 παιδιά, η οποία μισούσε την
Καθολική Εκκλησία λόγω τού ότι δεν έκαναν κανονική κηδεία στον πατέρα μου ­
μια και ήταν άθεος». Όταν η Ανίτα ήταν 10 ετών, η μητέρα της πέταξε τον κουβά
με τα βρώμικα νερά στον ιερέα που περνούσε. «Και μετά μας έστελνε στην
εκκλησία, αφού μας έτριβε σκόρδο στα χέρια και στα ρούχα. Ήταν το σαμποτάζ
της. Έτσι μεγαλώσαμε χωρίς να φοβόμαστε και έτοιμοι να τολμήσουμε τα πάντα.
Μας εκπαίδευσε να μην λογαριάζουμε τον φόβο. Κι αυτό ήταν μεγάλο μάθημα.
Τίποτε δεν μου προκαλεί δέος. Ούτε η μοναρχία ούτε το κατεστημένο ή οι θεσμοί».

ΔΥΟ ΑΞΟΝΕΣ

Δύο ήταν οι βασικοί άξονες πάνω στους οποίους η Τζίλντα στήριξε τη ζωή τη δική
της και των παιδιών της: αγάπη και δουλειά. «Της χρωστάω τα πάντα. Έζησε μια
φεμινιστική ζωή. Ακολούθησε την καρδιά της, είχε εραστή, αγνόησε τους νόμους.
Σέβεται όμως βαθιά τους άνδρες. Μου κάνει κριτική που δεν μένω αρκετά στο
σπίτι για να φροντίζω τον σύζυγό μου. Πάντως», προσθέτει ξεκαρδισμένη η
αεικίνητη Ανίτα, «ακόμα τρομοκρατεί με τον τρόπο της όλη την οικογένεια. Όταν
πάμε να τη δούμε, πρέπει να καταστρώνουμε στρατηγικά σχέδια για να κρύβουμε τα
φαγητά που μας δίνει, τα οποία πάντα έχουν υπερβολική δόση σκόρδου…».

Εκπαιδεύτηκε ως δασκάλα, αλλά η πρώτη επαγγελματική της εμπειρία σε κιμπούτς
στο Ισραήλ μετατράπηκε σε ένα παρατεταμένο ταξίδι εργασίας σε όλο τον κόσμο.
Επιστρέφοντας στην Αγγλία, γνώρισε έναν νεαρό Σκωτσέζο, τον Γκόρντον Ρόντιγκ.
Άνοιξαν ένα εστιατόριο κι ένα ξενοδοχείο, παντρεύτηκαν και απέκτησαν δύο
παιδιά, τη Ζουστίν και τη Σαμάνθα.

«Ξεκίνησα το Body Shop το 1976 καθαρά για βιοποριστικούς λόγους. Δεν είχα
καμία προηγούμενη εμπειρία ή εκπαίδευση παρά μόνο μια επιχειρηματική συμβουλή
από τον άνδρα μου: οι πωλήσεις να υπερβαίνουν τις 300 λίρες την εβδομάδα».

Το όνομα του Body Shop το δανείστηκε από την αμερικανική λέξη για τα συνεργεία
αυτοκινήτων. «Επίσης το μαγαζί ήταν πολύ μικρό και χρειαζόμουν ένα εξίσου
μικρό όνομα για να χωράει στην ταμπέλα». Το μαγαζάκι που βρήκε ήταν μεταξύ δύο
γραφείων κηδειών. Περνούσαν τα φέρετρα από μπροστά 2 και 3 φορές την ημέρα.
«Οι ιδιοκτήτες των γραφείων θεώρησαν ότι ήταν ασεβές να ανοίξω μαγαζί
καλλυντικών δίπλα τους και μου έκαναν μήνυση. Τότε άρχισα να κάνω ανώνυμα
τηλεφωνήματα στις εφημερίδες ­ το μόνο είδος διαφήμισης που μπορούσα να κάνω
τότε ­ και έλεγα: υπάρχει η μαφία των νεκροθαφτών που απειλεί μια νεαρή
γυναίκα με δύο παιδιά, σε ένα μαγαζί που λέγεται Body Shop. Και έτρεξαν πολλοί
δημοσιογράφοι γιατί λόγω του ονόματος νόμιζαν ότι ήταν το πρώτο σεξ σοπ στην
Αγγλία. Έτσι, είχα αρκετή δωρεάν διαφήμιση…».