ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το τέλος του ταξιδιού

Ο κορσές της Άιρις και το φόρεμα της Μόνικα: δύο ενδύματα, δύο γυναίκες, δύο
εποχές, δύο τρόποι ζωής. Δύο κόσμοι.

Αφοσιωμένο ζευγάρι. Η Άιρις Μέρντοχ και ο Τζων Μπέιλι, τον περασμένο Ιούνιο (φωτογραφία του Ρίτσαρντ Άβεντον)

ΕΧΟΥΝ περάσει περισσότερα από σαράντα χρόνια από τότε που η Άιρις Μέρντοχ και
ο Τζων Μπέιλι έκαναν για πρώτη φορά μπάνιο στο αγαπημένο τους ποταμάκι, λίγα
χιλιόμετρα έξω από την Οξφόρδη. Εκείνη τη βουτιά, ο συνταξιούχος καθηγητής του
Πανεπιστημίου δεν θα την ξεχάσει ποτέ: άφησαν τα ποδήλατά τους πίσω από τα
καλάμια, πέταξαν τα ρούχα τους και έπεσαν στο νερό, ενώ ένας ψαροφάγος
περνούσε απορημένος πάνω από τις μύτες τους. Όταν βγήκαν, ξάπλωσαν για να
στεγνώσουν πάνω στον κορσέ της Άιρις, που ήταν τόσο μεγάλος ώστε τους χωρούσε
και τους δύο. Αυτό το ίδιο εσώρουχο, κιτρινισμένο, με μια τσαλακωμένη άλλοτε
γαλάζια κορδέλα στο τέλειωμά του, το ανακάλυψε πρόσφατα ο Μπέιλι στοιβαγμένο
σ’ ένα συρτάρι. Του φάνηκε παράξενο, παλιομοδίτικο, σαν να προερχόταν από την
γκαρνταρόμπα της Μαρίας Αντουανέττας. Αλλά δεν το έδειξε στη γυναίκα του. Δεν
θα της θύμιζε τίποτα. Αιχμάλωτη της νόσου του Αλτσχάιμερ από την οποία
προσεβλήθη πριν από λίγα χρόνια, η μεγάλη Ιρλανδή φιλόσοφος και συγγραφέας ζει
πλέον χωρίς μνήμη, χωρίς φαντασία, σχεδόν χωρίς ταυτότητα.

Ο Αυστραλός ποιητής Α. Ντ. Χόουπ έλεγε ότι ο γάμος επιτρέπει σ’ ένα ζευγάρι
«να έρχεται όλο και πιο κοντά βαδίζοντας ανεξάρτητα». Αυτή την ανεξαρτησία,
που είναι μέρος της εγγύτητας, ο σύντροφος της Άιρις Μέρντοχ τη βίωσε έντονα
όλες αυτές τις δεκαετίες που βρισκόταν μαζί της. Όσο περισσότερο τη γνώριζε,
γράφει στο περιοδικό «Νιου Γιόρκερ», τόσο λιγότερο την καταλάβαινε. Σύντομα
άρχισε να μη θέλει να την καταλάβει. Κι όταν εκείνη εξαφανιζόταν για να «δει»
τους άγνωστους σ’ εκείνον φίλους της, δεν ανησυχούσε πια. Ήξερε ότι η Άιρις
είχε μια ιδιαίτερη και ιδιωτική σχέση με κάθε έναν από τους φίλους της. Κι
ήλπιζε μόνο να μη μιλάει με κανέναν απ’ αυτούς όσο ανέμελα κουβέντιαζε μ’ εκείνον.

Είναι μάλλον απίθανο να διάβασε ο Μπιλ Κλίντον αυτό το άρθρο. Κι αν ακόμη το
διάβασε, λίγα θα κατάλαβε κι ακόμη λιγότερα θα διδάχθηκε απ’ αυτή τη σχέση.
Κλασικός άνδρας της εποχής του, πρώτα λέει ψέματα για μια εξωσυζυγική του
περιπέτεια κι έπειτα σπεύδει να ζητήσει συγγνώμη και να υποσχεθεί πως δεν θα
το ξανακάνει. Μαζί με την κυρία του, εξακολουθούν να διακηρύσσουν ότι η
συζυγική πίστη είναι το υπέρτατο αγαθό, όπως προεκλογικά έλεγαν ότι η αποχή
είναι το καλύτερο αντισυλληπτικό. Το ένα αξίωμα είναι πιο υποκριτικό από το
άλλο. Και φέρνει μόνο δυστυχία.

«Με την Άιρις ερχόμαστε πάντα όλο και πιο κοντά, βαδίζοντας όμως πλέον μαζί»,
γράφει ο Μπέιλι κλείνοντας την προσωπική του κατάθεση. «Δεν μπορούμε να
κάνουμε διαφορετικά. Το ταξίδι τελείωσε, και με τη σκοτεινή συνοδεία της
Αλτσχάιμερ εκείνη έφτασε κάπου. Το ίδιο κι εγώ». Ο Αμερικανός πρόεδρος αυτό το
ταξίδι δεν το ξεκίνησε ασφαλώς ποτέ. Εμείς;