Δώδεκα οι βασικές αιτίες των ατυχημάτων στον αέρα

Ο ανθρώπινος παράγοντας εξακολουθεί να παραμένει η βασική αιτία των
αεροπορικών ατυχημάτων, καθώς τα στοιχεία των διεθνών οργανισμών αερομεταφορών
δείχνουν ότι για τις περισσότερες αεροπορικές τραγωδίες ευθύνονται κυρίως τα
λάθη των ανθρώπων.

ΩΣ τα κυριότερα αίτια συντριβής των αεροσκαφών, κατά τα τελευταία 28 χρόνια,
θεωρούνται δώδεκα «λάθη» και ιδιαίτερα οι άστοχοι χειρισμοί και τα προβλήματα
που παρουσιάζονται στη διάρκεια των προσγειώσεων, η απώλεια ελέγχου των
αεροσκαφών στον αέρα και το έδαφος, και οι τεχνικές βλάβες.

Όσον αφορά τα ατυχήματα στη διάρκεια των προσγειώσεων, το ποσοστό των οποίων
ξεπερνά το 24%, σύμφωνα με τον πιλότο κ. Γιάννη Κωνσταντινίδη, αυτά οφείλονται
σε πολλούς παράγοντες. Σημαντικό, λέει ο ίδιος, «είναι το πώς κάποιος
κυβερνήτης θα προσεγγίσει ένα αεροδρόμιο, ιδιαίτερα όταν αυτό του είναι άγνωστο».

ΟΙ ΠΡΟΣΓΕΙΩΣΕΙΣ

Σε διαδρόμους προσγειώσεων των οποίων το μήκος πληροί μεν τους διεθνείς
κανόνες ασφαλείας, αλλά δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλο, συνήθως έχουμε ατυχήματα
με αεροσκάφη που βγαίνουν εκτός πίστας. Αυτό συμβαίνει όταν, κατά την
προσγείωση, οι τροχοί του αεροσκάφους δεν πατούν στην αρχή του διαδρόμου αλλά
σχεδόν στο μέσον του, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η συγκράτηση του
αεροπλάνου ούτε και με την ανάστροφη λειτουργία των κινητήρων του.

Η ολισθηρότητα του διαδρόμου, εξαιτίας λαδιών ή καυσίμων, σε αρκετές
περιπτώσεις έχει αποβεί μοιραία κατά τις προσγειώσεις. Σ’ αυτό συμβάλλουν
συνήθως και τα φθαρμένα ελαστικά των τροχών του αεροσκάφους. Αρκετές εταιρείες
για λόγους οικονομίας δεν αγοράζουν καινούργια ελαστικά, αλλά συντηρούν τα
παλαιά (με αναγομώσεις).

ΑΠΩΛΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ

Η απώλεια ελέγχου του αεροσκάφους ευθύνεται για το 17% των ατυχημάτων και
σύμφωνα με τον κ. Κωνσταντινίδη οφείλεται κυρίως σε λανθασμένες ενδείξεις των
οργάνων και σε βλάβες των πηδαλίων, των κινητήρων και των υδραυλικών
συστημάτων μπλοκαρίσματος των τροχών του (όταν βρίσκεται στο έδαφος).

Όσον αφορά τις μηχανικές βλάβες (σε αυτές οφείλεται το 13% των ατυχημάτων), ως
οι πλέον επικίνδυνες έχουν αποδειχθεί «το ξαφνικό σταμάτημα της λειτουργίας
των κινητήρων, το βραχυκύκλωμα στο ηλεκτρικό σύστημα, το μπλοκάρισμα των
αντλιών τροφοδοσίας και η ανυπακοή των πηδαλίων». Πάντως, για κάθε μια από τις
βλάβες αυτές, το αεροσκάφος διαθέτει εναλλακτικά συστήματα, μέσω των οποίων
μπορεί να φτάσει στο πιο κοντινό αεροδρόμιο.

Ο κίνδυνος για το αεροσκάφος είναι άμεσος στην περίπτωση που το βραχυκύκλωμα
εκδηλωθεί κοντά στις δεξαμενές καυσίμων ή εξελιχθεί σε πυρκαγιά. Ανάφλεξη
προκαλείται και σε περίπτωση εκτεταμένης διαρροής καυσίμων στους κινητήρες του αεροσκάφους.

ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΓΕΙΩΣΗ

Τα ατυχήματα στη διάρκεια της απογείωσης οφείλονται κυρίως στην υπερστροφή
ενός εκ των κινητήρων του αεροσκάφους, που το οδηγούν ακόμα και εκτός
διαδρόμου. Οι στροφές των κινητήρων πρέπει να ελέγχονται πάντα πριν από την
εκκίνηση του αεροσκάφους για την απογείωση.

Ατυχήματα όμως προκαλούν και οι βλάβες στην άκατο του αεροσκάφους. Τέτοιες
βλάβες ευθύνονται συνήθως για την αποσυμπίεση της καμπίνας των επιβατών.

Για τις συγκρούσεις αεροσκαφών στον αέρα, ιδιαίτερη ευθύνη φέρουν οι ελεγκτές
εναέριας κυκλοφορίας και οι πιλότοι. «Κατά τις συγκρούσεις, τα δύο αεροσκάφη
βρίσκονται αντιμέτωπα στον ίδιο αεροδιάδρομο», λέει ο κ. Κωνσταντινίδης και
συμπληρώνει: «Τα τελευταία χρόνια, λόγω της αύξησης της εναέριας κυκλοφορίας,
ο απαιτούμενος χρόνος ασφάλειας μεταξύ δύο απογειώσεων-προσγειώσεων, ιδίως
τους καλοκαιρινούς μήνες, μειώνεται επικίνδυνα».

ΣΤΟΥΣ ΔΙΑΔΡΟΜΟΥΣ

Επίσης, ατυχήματα προκαλεί και η παρουσία ανθρώπων ή οχημάτων στο διάδρομο
προσγειώσεων. Την ευθύνη για τη φύλαξη των διαδρόμων έχουν οι αερολιμενικοί.
Σε αρκετά αεροδρόμια της Νοτίου Αμερικής έχουν συμβεί ατυχήματα και με ζώα που
βρέθηκαν ξαφνικά στο μέσον της πίστας προσγειώσεων.

Το χιόνι και ο πάγος έχουν οδηγήσει αρκετά αεροσκάφη εκτός πίστας
προσγειώσεων, κυρίως σε χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της Βορείου Αμερικής.

Ατυχήματα έχουν προκληθεί και από την εξάντληση των καυσίμων. «Τα μικρά
αεροσκάφη που δεν διαθέτουν μεγάλες δεξαμενές καυσίμων, όταν αντιμετωπίσουν
κακοκαιρία ή αυξημένη εναέρια κυκλοφορία και κρατηθούν πολλή ώρα στον αέρα,
μένουν χωρίς καύσιμη ύλη», εξηγεί ο κ. Κωνσταντινίδης.

Ως αιτία ατυχημάτων έχουν καταγραφεί και τα ισχυρά ρεύματα αέρα, που «χτυπούν»
τα αεροσκάφη κυρίως στα υπερατλαντικά ταξίδια και κατά τη διέλευσή τους πάνω
από ορεινούς όγκους.

Οι δολιοφθορές (βομβιστικές ενέργειες) και οι αεροπειρατίες ανήκουν στην
κατηγορία των «ηθελημένων λαθών», που αρκετές φορές έχουν αποβεί μοιραία για
τις ανθρώπινες ζωές.

«ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΣΦΑΛΕΣΤΕΡΟ»

Παρ’ όλα αυτά, λέει ο πιλότος κ. Λευτέρης Βαμβακούλας, το αεροπλάνο σε σχέση
με τα άλλα μέσα μεταφοράς παραμένει το ασφαλέστερο.

Όπως ο ίδιος εξηγεί, «παλιά και καινούργια αεροπλάνα είναι εξίσου ασφαλή,
καθώς οι κινητήρες τους μόλις συμπληρώνουν τον προδιαγεγραμμένο κύκλο ζωής αντικαθίστανται».

Πάντως, στόχος του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) και των
κατασκευαστριών εταιρειών είναι να περιοριστούν ­ μέσω της εξέλιξης της
τεχνολογίας ­ ακόμα περισσότερο τα περιθώρια ανθρωπίνων λαθών και να γίνουν οι
πτήσεις πιο ασφαλείς.

Χαρακτηριστικό των προσπαθειών που καταβάλλονται διεθνώς για την ασφάλεια των
πτήσεων, ήταν το ανέκδοτο του γενικού γραμματέα του ICAO Κόστα Περέιρα στο
πρόσφατο συνέδριο του οργανισμού στην Αθήνα. «Πριν από αρκετά χρόνια ­ είπε ο
κ. Περέιρα ­ τα αεροπλάνα πετούσαν με δεκαμελή πληρώματα. Με την πάροδο των
χρόνων τα πληρώματα έγιναν πενταμελή. Σήμερα έχουμε τον κυβερνήτη και τον
συγκυβερνήτη. Στο μέλλον, στην καμπίνα διακυβέρνησης του αεροσκάφους, θα
έχουμε έναν πιλότο και ένα… σκύλο. Ο σκύλος θα προσέχει τον πιλότο για να
μην πατήσει λάθος κουμπί!».