Φρένο στην αύξηση του πληθυσμού της Γης

Την επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης του πληθυσμού της Γης διαπιστώνουν στην
τελευταία έκθεσή τους τα Ηνωμένα Έθνη, υπογραμμίζοντας ότι η τάση αυτή
αναμένεται να συνεχιστεί και κατά τις επόμενες δεκαετίες. Ο ετήσιος ρυθμός
αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού, που έφτανε το 2% κατά τη δεκαετία του 1960,
μειώθηκε το 1995 σε 1,4%.

ΚΑΘΕ χρόνο προστίθενται άλλα 80 εκατομμύρια ψυχές στον πληθυσμό του πλανήτη
μας, αλλά ο αριθμός αυτός είναι κατώτερος από το ρεκόρ των 92 εκατομμυρίων που
σημειώθηκε το 1992 και αναμένεται να συνεχίσει την πτωτική του τάση και κατά
τις πρώτες δεκαετίες της τρίτης χιλιετίας. Οι πιο αποφασιστικοί παράγοντες που
οδήγησαν σε αυτή την εξέλιξη είναι η χρήση των αντισυλληπτικών (60% των
παντρεμένων ζευγαριών το 1995 έναντι 10% το 1960) και η φοίτηση των κοριτσιών
(από 59% σε 76%).

Αλλά, όπως ακριβώς μία υπερταχεία που κινείται με τη μεγίστη ταχύτητα διανύει
πολλά χιλιόμετρα μέχρι να σταματήσει, έτσι και η επιβράδυνση της δημογραφικής
ανάπτυξης δεν θα εμποδίσει την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού σε 6
δισεκατομμύρια το 1999 και σε 9 δισεκατομμύρια το 2050.

Η ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Αλλά, όπως εξηγεί στην έκθεσή του ο ΟΗΕ, η δημογραφική ανάσχεση έχει σαν
αποτέλεσμα την αύξηση της νεολαίας και τη γήρανση του πληθυσμού. Από τη μια
πλευρά, επισημαίνουν τα Ηνωμένα Έθνη, «οι νέοι ηλικίας 15-24 χρόνων, που
φτάνουν σήμερα το 1,05 δισεκατομμύριο, δεν ήταν ποτέ στο παρελθόν τόσο
πολυάριθμοι». Στην πραγματικότητα, είναι τα παιδιά εκείνων που γεννήθηκαν κατά
τη μεταπολεμική δημογραφική έκρηξη. Οι νέοι αυτοί αντιπροσωπεύουν και τους
νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας. Το θέμα της απασχόλησης, επομένως, θα
συνεχίσει να αποτελεί προτεραιότητα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Γιατί αυτές
αφορά κυρίως η πλημμυρίδα των νέων, αν και παρατηρούνται μεγάλες διαφορές από
περιοχή σε περιοχή και από χώρα σε χώρα. Από δημογραφικής άποψης, ο Νότος δεν
είναι ένα ομοιογενές στρατόπεδο. Από την άλλη, η γήρανση του πληθυσμού, που
εμφανίζεται σήμερα στις ανεπτυγμένες χώρες της Ευρώπης και της Ασίας, θα είναι
όλο και πιο αισθητή στις αναπτυσσόμενες χώρες, για να γίνει παγκόσμιο φαινόμενο.

«Σήμερα οι ηλικιωμένοι άνω των 60 χρόνων ανέρχονται σε 578 εκατομμύρια και η
γενιά αυτή αυξάνει με ένα ρυθμό που δεν έχει προηγούμενο στην Ιστορία»,
επισημαίνει η έκθεση των Ηνωμένων Εθνών. Από τώρα μέχρι το 2045-2050 «το 95%
της αύξησης των ηλικιωμένων θα σημειωθεί στις αναπτυσσόμενες χώρες» και αυτή η
γήρανση του πληθυσμού θα πρέπει να περιορίσει την οικονομική ανάπτυξη των
χωρών αυτών, κυρίως στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία.

ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Στην έκθεσή τους, τα Ηνωμένα Έθνη αναλύουν με σύνεση τις συνέπειες αυτής της
δημογραφικής εξέλιξης στην οικονομία, ιδιαίτερα το βάρος του συστήματος
συνταξιοδότησης στην παραγωγική οικονομία. Υπενθυμίζουν, πάντως, ότι οι
εμπειρογνώμονες δεν συμφωνούν ως προς τη σοβαρότητα του προβλήματος και
διευκρινίζουν ότι η έννοια της συνταξιοδότησης δεν είναι καθορισμένη. «Δεν
έχει καν νόημα για πολλούς ανθρώπους των αναπτυσσομένων χωρών», όπου η οικιακή
οικονομία επιτρέπει την απασχόληση των μελών μιας οικογένειας, χωρίς όμως να
παρέχει δικαίωμα σε σύνταξη.

ΑΛΛΑ και στις ανεπτυγμένες χώρες, η μερική απασχόληση και οι εθελοντικές
δραστηριότητες καθιστούν πιο ελαστική την έννοια της συνταξιοδότησης. «Πάντως,
αν θέλουμε να διατηρήσουμε μέχρι το έτος 2025 την αναλογία των συνταξιούχων με
τον ενεργό πληθυσμό στα επίπεδα της δεκαετίας του 1990, τότε το όριο
συνταξιοδότησης θα πρέπει να αυξηθεί σε τέτοιο βαθμό που θα είναι πολιτικά
απαράδεκτο». Για παράδειγμα, στην Ιαπωνία θα πρέπει να μετατεθεί στα 74 χρόνια.

Μήπως θα πρέπει να προσφύγουμε σε μία πολιτική που θα ευνοεί τις γεννήσεις
στις λιγότερο γόνιμες χώρες; Τα κλασικά μέτρα σημείωσαν όλα αποτυχία,
επιβεβαιώνουν τα Ηνωμένα Έθνη, για να παρατηρήσουν: «Δεν βλέπουμε ποια θα ήταν
μία τέτοια πολιτική, που θα μπορούσε να εφαρμοστεί χωρίς να καταπατά τα
δικαιώματα του ανθρώπου».

Μία πιθανή λύση είναι η απασχόληση των μεταναστών, οι οποίοι θα μπορούσαν να
ανακουφίσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες από τους νέους που δεν έχουν δουλειά.
«Οι μετανάστες θα μπορούσαν να συμβάλουν στην εκτόνωση των δημογραφικών
πιέσεων που ασκούνται στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης στις χώρες με χαμηλή γονιμότητα».