[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

ΠΟΙΑ είναι τα όρια (σύνορα) της Ευρώπης; Το ερώτημα βρίσκεται στο επίκεντρο
του προβληματισμού για το μέλλον της Ευρώπης και ειδικότερα της Ευρωπαϊκής
Ένωσης (Ε.Ε.) μετά την έναρξη της διαδικασίας διεύρυνσής της και του
ενδιαφέροντος που εκφράζεται από αυξανόμενο αριθμό χωρών να προσχωρήσουν στην
Ένωση. Μια πρόσφατη έκδοση επιχειρεί να απαντήσει στο καίριο αυτό ερώτημα
(βλέπε: Μ. Andrerson – Ε. Bort, The Frontiers of Europe/Τα σύνορα της Ευρώπης,
Λονδίνο, Pinter, 1998). Στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου τα όρια της Ευρωπαϊκής
Ένωσης προσδιορίζονταν λίγο-πολύ από γεωπολιτικές συντεταγμένες και ήσαν
επιμόνως σαφή. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και την εξαφάνιση των
μεταπολεμικών γεωπολιτικών παραμέτρων, η Ευρώπη βρίσκεται σε μια διαδικασία
προσδιορισμού των ορίων, συνόρων, και της ταυτότητάς της. Η γεωγραφία συνιστά
έναν προσδιοριστικό παράγοντα των ορίων της Ευρώπης, αλλά όχι και το μοναδικό.
Υπάρχει, π.χ., το ερώτημα εάν και κατά πόσο η Ρωσία αποτελεί Ευρώπη και εάν
μπορεί να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η απάντηση που δίνεται στο δεύτερο σκέλος του ερωτήματος είναι συνήθως
αρνητική, αν και όλοι σχεδόν συμφωνούν ότι η Ρωσία θα πρέπει να αποτελεί μέρος
της ευρύτερης ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής.

Τα ίδια ερωτήματα τίθενται και για την Τουρκία, αν και για τη χώρα αυτή οι
απαντήσεις είναι περισσότερο σύνθετες και περίπλοκες.

Πολιτιστικά ή θρησκευτικά χαρακτηριστικά έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί ως
παράγοντες προσδιορισμού των ορίων και της ταυτότητας της Ευρώπης.

Οι περίφημες απόψεις του καθηγητή S. Huntington για τη «σύγκρουση των
πολιτισμών» έχουν ως αφετηρία τα πολιτιστικά, θρησκευτικά χαρακτηριστικά για
τον προσδιορισμό της ταυτότητας της Ευρώπης. Η προσέγγιση αυτή απορρίπτεται
βέβαια από πολλούς (και βεβαίως την Ελλάδα) ως ιδιαίτερα επικίνδυνη και,
φυσικά, ανιστόρητη.

Ορισμένες βασικές πολιτικές αξίες, όπως ο σεβασμός των ατομικών δικαιωμάτων
και θεμελιωδών ελευθεριών, η ύπαρξη δημοκρατικού συστήματος, κράτους δικαίου
και πλουραλιστικής κοινωνικής οργάνωσης συνιστούν επίσης δέσμη παραμέτρων που
προσδιορίζουν την ευρωπαϊκή ταυτότητα. Πρόκειται για παραμέτρους που
λειτουργούν ως κριτήρια για την αποδοχή χώρας ως μέλους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.