ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η τρέλλα της επιθυμίας

Ζει στον 18ο αιώνα. Οι καλεσμένοι της λέγονται ντε Σαντ, Δον Ζουάν και
Καζανόβα. Και το μήνυμά της, να μην αφήνουμε την απόλαυση για αργότερα.

Σαντάλ Τομάς: Άρχισα να αγαπώ τη λογοτεχνία χάρις στον Σαντ

ΕΙΝΑΙ κάτι που ενοχλεί τη Σαντάλ Τομάς. Μπαίνει, για παράδειγμα, στο μετρό και
βλέπει στους τοίχους φωτογραφίες που απεικονίζουν αυτό που ονομάζεται σήμερα
απόλαυση. Βλέπει τοπία από μακρυνές εξωτικές περιοχές, διαφημιστικές αφίσες
που καλούν τον καθένα να επισκεφθεί αυτούς τους τόπους στις προσεχείς του
διακοπές και να ζήσει μικρές, ανώδυνες και πρόσκαιρες χαρές. Η απόλαυση είναι
πάντα αλλού, μακρυά, και προσπαθούμε απεγνωσμένα να τη φτάσουμε για να κάνουμε
ένα ευχάριστο διάλειμμα από την καθημερινή μας μιζέρια.

Καθηγήτρια Φιλοσοφίας στη Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, διευθύντρια του
Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας (CNRS) και συγγραφέας του βιβλίου «Πώς
να υπομένεις την ελευθερία σου», η 53χρονη Τομάς δεν το κρύβει: είναι
ερωτευμένη με τον 18ο αιώνα, μία εποχή όπου οι άνθρωποι αναζητούσαν την
απόλαυση μέσα τους, στον χώρο που βρίσκονταν, την κάθε στιγμή που ζούσαν. Ο
Καζανόβα, ας πούμε, δεν θεωρούσε προϋπόθεση για την απόλαυση κάποιο μακρυνό
ταξίδι. Ήταν αρκετά σίγουρος για τον εαυτό του ώστε να παραδίδεται στο
στιγμιαίο και το απρόβλεπτο. Γιατί η απόλαυση είναι πριν και πάνω από όλα θέμα
στιγμής. Για να την ζήσεις, πρέπει να απαλλαγείς από τη νευρική και αγχώδη
σχέση σου με τον χρόνο. Να αποδεχθείς το θολό, το αόριστο, μία ανοιχτή
παραλία, την τέχνη της παρέκκλισης. Και να παραδοθείς στο διαχρονικό, το
«παράνομο», την υπέροχη και τρομακτική μοναξιά σου.

Αντίθετα με τον Δον Ζουάν, ο οποίος αφήνει στο σώμα και την ψυχή της γυναίκας
τη σφραγίδα μιας ανίατης πληγής, ο Καζανόβα είναι πάντα συνένοχος με τη
γυναίκα που γοητεύει. Μπορεί να φεύγει συνεχώς, γιατί προτιμά την ελευθερία
του, αλλά φροντίζει πάντα να συμπληρώνει το κενό, βρίσκοντας για παράδειγμα
σύντροφο στη γυναίκα που αφήνει, ή δίνοντάς της ραντεβού σε άλλη πόλη, με άλλη
ταυτότητα. Και από τους δύο, όμως, η Σαντάλ Τομάς προτιμά τον ντε Σαντ. Ο
«θείος μαρκήσιος» βρίσκεται στην αφετηρία όλων των διαβασμάτων της, λέει σε
συνέντευξή της στο «Λ’ Εξπρές». Χάρις σε αυτόν άρχισε να αγαπά τη λογοτεχνία.
Μαζί του ζει την απόλυτη φαντασίωση. Την τρελλαίνει γιατί αγγίζει σημεία έξω
από τον χώρο της επικοινωνίας, γιατί επιτρέπει να εκδηλωθεί η τρέλλα της επιθυμίας.

Ο 18ος αιώνας ακυρώθηκε από τον διάδοχό του, ο οποίος επέβαλε διακρίσεις
ανάμεσα στην εργασία και την απόλαυση, θέσπισε τις διακοπές και δυσφήμισε την
έννοια της ελαφρότητας. Το όνειρο όμως δεν έχει χαθεί οριστικά, λέει η Τομάς.
Το συναντούμε μπροστά μας ξαφνικά, σε μία τυχαία συνάντηση, ένα κρυφό γεγονός.
Το ζούμε με τη μορφή του διαλόγου ­ επίσης κληρονομιά εκείνου του αιώνα ­ ενός
διαλόγου που δεν θέλει να τρομοκρατήσει, δεν προσπαθεί να πείσει, ενός
διαλόγου που ανακατεύει το ενδόμυχο και το αλλόκοτο.