ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ «Η φωτογραφία είναι ένα ίχνος»

«Οποιοσδήποτε ευαίσθητος άνθρωπος μπορεί να γίνει καλλιτέχνης. Πρέπει μόνο να
ζεις, να διαβάζεις και να παρατηρείς. Το να ψάχνεις με τα μάτια είναι
απόλαυση». Ανρί Καρτιέ-Μπρεσόν.

Σημάδεψε τον αιώνα. Ο Ανρί Καρτιέ-Μπρεσόν φωτογραφίζεται εδώ από τη σύζυγό του Μαρτίν Φρανκ να σχεδιάζει το πορτρέτο του

ΤΟ ΠΡΩΤΟ του πάθος ήταν το κυνήγι. Προσεβλήθη όμως από ελονοσία στην Ακτή του
Ελεφαντοστού, όπου βρέθηκε για ένα χρόνο, και αναγκάστηκε να επιστρέψει στη
Νότια Γαλλία. Εκεί το ‘ριξε στο περπάτημα και τη φωτογραφία. Η απασχόληση
αυτή, που διεκόπη μόνο από μια μάλλον αποτυχημένη προσπάθεια να γίνει
σκηνοθέτης, θα τον έκανε σύντομα έναν από τους μεγαλύτερους φωτογράφους του
κόσμου. Και παρ’ όλο που δεν του άρεσε ποτέ η δημοσιότητα, αναγκάστηκε να
συμβιβαστεί μαζί της: αυτόν τον μήνα, που κλείνει τα 90 του χρόνια, τέσσερις
μεγάλες γκαλερί στο Λονδίνο εκθέτουν έργα του και το BBC ετοιμάζει ένα
καινούργιο ντοκιμαντέρ για τη ζωή του.

«Η φωτογραφία είναι ένα στιγμιαίο σχέδιο», λέει σε συνέντευξή του στην «Ελ
Παΐς» ο άνθρωπος που σημάδεψε τον αιώνα και τον οποίο προσπάθησαν να μιμηθούν
τρεις γενιές φωτογράφων. «Η μοναδική διαφορά είναι ότι το σχέδιο ξαναγίνεται,
ενώ τη φωτογραφία δεν μπορείς να τη σβήσεις ποτέ». Η φωτογραφία, αντίθετα, δεν
είναι γλώσσα. «Γλώσσα είναι οι λέξεις, με όλες τις αντιφάσεις και τις
δυσκολίες που εμπεριέχουν. Η φωτογραφία δεν χρειάζεται εγκέφαλο. Τα μόνα που
χρειάζονται είναι ένα δάκτυλο, ένα μάτι και δύο πόδια. Σε όλη μου τη ζωή
περπατώ 10 με 15 χιλιόμετρα κάθε μέρα, όπως οι γέροι ταχυδρόμοι. Στην Άπω
Ανατολή είναι πολύ δύσκολο. Πρέπει να περπατάς νωρίς το πρωί και αργά το
απόγευμα, γιατί ο ήλιος είναι πολύ δυνατός και καίει. Ο Ματίς έλεγε ότι το
χρώμα μιας σκηνής του δρόμου βρίσκεται στη σκιά».

Ούτε ο φωτογράφος έχει σχέση με τον συγγραφέα ή τον δημοσιογράφο. Δεν κρίνει,
απλώς αισθάνεται. Το μόνο που λέει είναι: «Αυτό ένιωσα. Αυτό έζησα». Κι είναι
πάντα υποκειμενικό. Η αντικειμενικότητα δεν υπάρχει. Όπως δεν υπάρχει και η
αλήθεια. Εξαρτάται πάντα από το ποιος είσαι. Οι φωτογραφίες του Καρτιέ-Μπρεσόν
είναι πάντα ασπρόμαυρες και συνήθως δεν έχουν ημερομηνία. «Οι ημερομηνίες
είναι απαραίτητες στο ρεπορτάζ, γιατί εκεί παίρνεις τον σφυγμό ενός τόπου ή
μιας κατάστασης, αλλά όχι στα σχέδια. Αλλιώς, τα κοιτάζει ο κόσμος και
σχολιάζει: “Για δες πόσο γέρασε αυτός!”». Οι πιο συνταρακτικές φωτογραφίες,
μάλιστα, δεν συνοδεύονται από κανένα κείμενο. «Όταν περνάει ο καιρός και
παρατηρείς τα σχέδια, τα πρόσωπα που απεικονίζονται επιστρέφουν σαν σε σιωπηρή
ηχώ. Η φωτογραφία είναι το υπόλειμμα ενός κεφαλιού, ένα πρόσωπο σε μεταβατική
κατάσταση. Έχει σχέση με τον θάνατο. Είναι ένα ίχνος».

Τον Καρτιέ-Μπρεσόν τον γοητεύει ο χρόνος και οι τρόποι που ανέπτυξαν οι
θρησκείες και οι πολιτισμοί για να τον ορίσουν και να τον κατακτήσουν. «Για
μένα, ο χρόνος είναι μόνο το τρέχον δευτερόλεπτο. Είναι το μόνο που υπάρχει.
Τα υπόλοιπα έχουν παρέλθει ή θα έλθουν στο μέλλον».