Δεν θέλουν να πιέσουν την Τουρκία

«Δεν νομίζω ότι οποιοσδήποτε είναι διατεθειμένος να στραμπουλήξει κάποιον
καρπό, να πιέσει πραγματικά, ώστε να υπάρξει λύση». Με τα λόγια αυτά ξένος
διπλωμάτης, τρίτης χώρας, περιέγραψε τις προοπτικές των ποικίλων πρωτοβουλιών
που αναπτύσσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες κυρίως, αλλά και οι Ευρωπαίοι στην περιοχή.

Η ΑΠΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑ του εν λόγω διπλωμάτη μοιάζει απολύτως δικαιολογημένη, αν
λάβουμε υπόψη τη μακρά σειρά αποτυχιών των διαφόρων διαμεσολαβητών: Με την
εξαίρεση της νύχτας των Ιμίων ­ για την οποία οι Αμερικανοί εξακολουθούν και
υποστηρίζουν ότι θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένοπλη σύγκρουση, εάν αυτοί δεν
έπαιζαν τον ρόλο τους ­ όλες οι άλλες προσπάθειες κατέληξαν στο… απόλυτο
μηδέν. Κι αυτό, τόσο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις όσο και στο Κυπριακό. Στο
υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζουν, μάλιστα, ότι τα πράγματα όχι μόνο δεν
βελτιώνονται, αλλά αντιθέτως επιδεινώνονται.

Οι εξηγήσεις που δίδονται γι’ αυτήν τη μακρά σειρά αποτυχημένων
διαμεσολαβήσεων είναι πολλές ­ και ενίοτε διαφορετικές, ανάλογα με την κάθε
περίπτωση. Ο κοινός παρονομαστής, ωστόσο, σύμφωνα με παλαιό διπλωμάτη, υπάρχει
­ και δεν είναι άλλος από αυτόν που υπέδειξε εμμέσως κι ο ξένος συνάδελφός
του: όταν φτάνει ο κόμπος στο χτένι, η Ουάσιγκτον ­ ή οι Βρυξέλλες ­ δεν
επιθυμούν να κάνουν το επόμενο βήμα. Δεν επιθυμούν να επιβάλουν «κυρώσεις»,
φανερές ή μη, στον αδιάλλακτο ­ που, εν προκειμένω, δεν είναι άλλος από την
Τουρκία. Κι έτσι αυτή η απροθυμία συχνά «μεταλλάσσεται» σε πίεση προς αυτόν
που έχει το δίκιο με το μέρος του.

Βέβαια, αυτή δεν είναι η μοναδική εξήγηση. Η άγνοια ορισμένων διαμεσολαβητών
για τα πραγματικά δεδομένα, η έπαρση κάποιων άλλων, η προκατάληψη κάποιων
τρίτων, ασφαλώς έχουν παίξει τον ρόλο τους ­ όπως, επίσης, έχει παίξει ρόλο η
απουσία συντονισμού. Και ­ για να μην επιρρίπτονται όλα τα κακώς κείμενα στους
τρίτους ­ φραγμό έχει αποτελέσει ορισμένες φορές κι η εσωτερική πολιτική
κατάσταση στην Τουρκία και, δευτερευόντως, στην Ελλάδα.

Ευλόγως λοιπόν, προκύπτει η απορία «γιατί η Ελλάδα εξακολουθεί να υποστηρίζει
τις διαμεσολαβήσεις και να ανταποκρίνεται στις πρωτοβουλίες» ­ γιατί αυτή η
«απόρριψη» του Αμερικανού Τομ Μίλερ δεν ακολουθήθηκε και σε άλλες περιπτώσεις.

Στο υπουργείο Εξωτερικών δεν δυσκολεύονται να απαντήσουν: Καταρχήν, διότι η
Ελλάδα είναι ένα κράτος Δικαίου, δημοκρατικό και πολιτισμένο ­ και με την
έννοια αυτή δέχεται τις καλές υπηρεσίες οποιουδήποτε ισχυρίζεται ότι επιδιώκει
την ειρήνη.

Υπάρχει, όμως, κι ένας ακόμη λόγος: μπορεί καμιά από τις έως τώρα
διαμεσολαβήσεις να μην έφερε αποτέλεσμα, αλλά όλες έδειξαν ποιος είναι ο
αδιάλλακτος, ποιος δεν επιθυμεί δίκαιες λύσεις. Με την έννοια αυτή, συμβάλλουν
στις καλές… δημόσιες σχέσεις της εξωτερικής μας πολιτικής.

* Η νύχτα των Ιμίων (Ιανουάριος ’96)

Μια σειρά τηλεφωνήματα μεταξύ Ουάσιγκτον και Αθήνας, αφενός, και Ουάσιγκτον
και Άγκυρας, αφετέρου, οδήγησαν στην εκτόνωση μιας από τις σοβαρότερες κρίσεις
μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ο «συμβιβασμός» που επετεύχθη περιεγράφη
συνοπτικά με τη φράση «no men – no flags – no ships» («όχι στρατός – όχι
σημαίες – όχι πλοία»).

* Ο Σημίτης στην Ουάσιγκτον (άνοιξη ’96)

Ο Πρωθυπουργός εξηγεί τη νέα πολιτική της Αθήνας για βήμα – προς – βήμα
επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.
Ο πρόεδρος Κλίντον εμφανίζεται να υποδεικνύει τη Χάγη ως τρόπο λύσης ­ και το
ίδιο κάνει και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελλάδα κάνει σαφές ότι δεν θα ξεμπλοκάρει
τα κονδύλια της Κοινότητας για την Τουρκία εάν δεν υπάρξει προσφυγή της
Άγκυρας στη Χάγη.

* Η Επιτροπή Σοφών (α’ εξάμηνο ’97)

Η ολλανδική προεδρία της Ε.Ε. προτείνει τη σύσταση ανεξάρτητης Επιτροπής
Εμπειρογνωμόνων, αποτελούμενης από δύο προσωπικότητες εγνωσμένου κύρους της
Αθήνας και δύο της Άγκυρας. Αυτή η Επιτροπή θα αναλάμβανε να προετοιμάσει μια
συνάντησή τους. Οι Έλληνες «Σοφοί» έστειλαν τρεις επιστολές μέσω της
προεδρίας, και οι Τούρκοι δύο. Ενώ η Αθήνα ανέμενε την τρίτη, έλαβε χώρα η
σύνοδος κορυφής του Λουξεμβούργου ­ και η Άγκυρα αντέδρασε στις αποφάσεις του
απορρίπτοντας την κοινοτική διαμεσολάβηση και ζητώντας απευθείας διάλογο. Η
Επιτροπή, κατόπιν αυτού, «μπαίνει στο ψυγείο» ­ και η τρέχουσα προεδρία, των
Αυστριακών, διατείνεται πως θα προσπαθήσει να την «ξαναζωντανέψει».

* Η συμφωνία της Μαδρίτης (Ιούλιος ’97)

Με αμερικανική διαμεσολάβηση, ο Κώστας Σημίτης και ο Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ
υπογράφουν μια δήλωση ­ κυριότερο σημείο της οποίας ήταν η αποφυγή μονομερών
ενεργειών. Η συμφωνία, πριν αλέκτορα φωνήσαι, έμεινε κενή περιεχομένου.

* Ο Πάγκαλος στις ΗΠΑ (Σεπτέμβριος ’97)

Η Αμερικανίδα υπουργός Εξωτερικών, Μαντλίν Ολμπράιτ, επιχειρεί σε χωριστές της
συναντήσεις με τον Θόδωρο Πάγκαλο και τον Ισμαήλ Τζεμ να πετύχει την
απελευθέρωση των κονδυλίων για την Τουρκία έναντι κάποιας δήλωσης του κ. Τζεμ
για τη Χάγη. Αποτυγχάνει παταγωδώς.

* Η συνάντηση της Κρήτης (Νοέμβριος ’97):

Οι Αμερικανοί αγωνίζονται να μετατρέψουν τη βαλκανική σύνοδο κορυφής σε
«Μαδρίτη ΙΙ», επιθυμώντας μια δήλωση εμβάθυνσης αυτού που είχε επιτευχθεί στην
ισπανική πρωτεύουσα τον Ιούλιο του ’97. Αποτυγχάνουν.

* Η προσπάθεια των Βρετανών (Μάιος ’98)

Η βρετανική προεδρία επιχειρεί μάταια να συγκαλέσει το Συμβούλιο Σύνδεσης Ε.Ε.
– Τουρκίας. Η Άγκυρα αρνείται να προσέλθει.