ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Πυρηνικοί επιστήμονες απλήρωτοι…

Ένας από τους «κολλητούς» του Στάλιν, ο Λάζαρος Καγκάνοβιτς, είχε κάποτε
παραπονεθεί στον κύριό του ότι οι Σοβιετικοί πυρηνικοί επιστήμονες περνούσαν
ζωή χαρισάμενη, «λες και είναι σε αιώνιες διακοπές». Κάτι έπρεπε να γίνει, του
είπε, για να επαναφερθούν στην τάξη.

Αντρέι Ζαχάρωφ. Ξεκίνησε κι αυτός από το Αρζαμάς-16

ΑΛΛΑ ο Στάλιν ήθελε τους πυρηνικούς του χορτάτους και ευχαριστημένους. Τους
είχε μεν κλεισμένους σε «απαγορευμένες πόλεις», απ’ όπου δεν έβγαιναν παρά
μόνο ως συνταξιούχοι (ή φυγάδες), αλλά οι πόλεις αυτές είχαν τα καλύτερα
μαγαζιά, τα πιο πράσινα πάρκα και τους καλύτερα μισθοδοτούμενους κατοίκους.

Η επιστημονική ελίτ της Σοβιετικης Ένωσης έπρεπε να ζει με όλες τις ανέσεις
για να τα βγάζει πέρα στον ανταγωνισμό με τη Δύση.

Στη Ρωσία του Γιέλτσιν, ύστερα από μια εξαετία μετα-σοβιετικών οικονομικών
μεταρρυθμίσεων, με τον ιδιωτικό τομέα εν μέρει στα χέρια της μαφίας και το
Δημόσιο να φθίνει, οι πυρηνικοί έχουν αρχίσει κι αυτοί να πεινούν.

Στις 23 Ιουλίου, για πρώτη φορά στην ιστορία του κλάδου, οι τεχνικοί του
πυρηνικού κέντρου του Σάρωφ, 400 χιλιόμετρα ανατολικά της Μόσχας, κήρυξαν
απεργία. Ο μισθός τους είναι γύρω στις 50.000 δραχμές τον μήνα. Αλλά δεν
καταβάλλεται κιόλας: έχουν να πληρωθούν από τον Οκτώβριο του 1997.

Η απεργία έληξε γρήγορα, έπειτα από κάποιες υποσχέσεις του Γιέλτσιν, αλλά η
απεργία στο Σάρωφ ήταν σημαδιακή ­ ένα καμπανάκι για όσους ξέρουν από Ρωσία,
ένα σήμα ότι τα πράγματα δεν πηγαίνουν καθόλου καλά. Τάξη ιδιόρρυθμη, που
απεχθάνεται τις απεργίες, οι πυρηνικοί καμαρώνουν για το «στάτους» τους και
θεωρούν ότι αποτελούν μέρος της άρχουσας τάξης.

Για να φτάσουν στο σημείο να βάλουν κάτω τους μετρητές Γκάιγκερ και τα
μολυβένια γάντια τους, θα πει πως τα πράγματα δεν πηγαίνουν καθόλου μα καθόλου
καλά. Το Σάρωφ, όπου σήμερα απασχολούνται 4.000 επιστήμονες, υπήρξε ένα
σύμβολο της ΕΣΣΔ. Πόλη μυστική, που δεν σημειωνόταν ούτε στον χάρτη, ήταν
γνωστή μόνο στους μυημένους με το κωδικό όνομα Αρζαμάς-16, και υπήρξε το λίκνο
της πρώτης σοβιετικής ατομοβόμβας.

Επικεφαλής των εργασιών για την κατασκευή της ήταν μερικά από τα ηχηρότερα
ονόματα της σοβιετικής τεχνολογίας. Το 1949 διηύθυνε εκεί τις εργασίες για την
κατασκευή της σοβιετικής βόμβας υδρογόνου ο ακαδημαϊκός Αντρέι Ζαχάρωφ, ο
μετέπειτα ειρηνιστής και αντικαθεστωτικός.

Από την παλιά αίγλη του Αρζαμάς-16 τίποτα σχεδόν δεν απομένει. Τα πάρκα
ρημάζουν, τα καλά μαγαζιά είναι για ακόμη πιο λίγους, η μαύρη αγορά οργιάζει
και οι σοφοί της πυρηνικής επιστήμης υποαπασχολούνται: όλα τα προγράμματα
λειτουργούν στο ρελαντί.

Παρ’ όλα αυτά, μένουν εκεί. «Είμαστε πατριώτες ­ λέει στον απεσταλμένο της
“Μοντ” ο Ιβάν Νικήτιν, που ήταν πρόεδρος της απεργιακής επιτροπής στο
Ινστιτούτο Πειραματικής Φυσικής. Μπορεί να πεινάμε αλλά δεν φεύγουμε στο
εξωτερικό. Ξέρουμε πολύ καλά πόση σημασία έχει η παρουσία μας σ’ αυτή τη χώρα».