ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πολιτική αλληλεγγύη

Αυτό που αποκαλούσαμε στην Ελλάδα κράτος της Δεξιάς άρχισε να οικοδομείται από
το 1935. Την ευκαιρία έδωσε το αποτυχημένο κίνημα των βενιζελικών αξιωματικών,
συνέπεια του οποίου ήταν η απόλυση και η αποστράτευση όσων υποστήριζαν τη
φιλελεύθερη παράταξη.

Η ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ Μεταξά, οι κυβερνήσεις Κατοχής, οι κυβερνήσεις του Εμφυλίου και
οι μετεμφυλιακές, η δικτατορία και η κυβέρνηση της Ν.Δ. παγίωσαν αυτήν την
κατάσταση. Ένα από τα αρνητικά αποτελέσματα της οποίας ήταν και η αδυναμία
διακυβέρνησης του τόπου, όταν στη Βουλή πλειοψηφούσε κόμμα που δεν ανήκε στη
Δεξιά (Γ. Παπανδρέου, 1963, 1964). Η ισορροπία άρχισε να επέρχεται μετά το
1981, όταν στο διοικητικό και στρατιωτικό σύστημα της χώρας άρχισαν να
εισέρχονται (κατ’ ανάγκην με μαζικό και τραχύ τρόπο) πολίτες από τους
υπόλοιπους πολιτικούς χώρους. Ωστόσο, οι πρακτικές μέσω των οποίων ξαναβρήκαμε
τη χαμένη ισορροπία των συσχετισμών στον κρατικό μηχανισμό μετατράπηκαν
γρήγορα σε πελατειακές. Για να κερδίσει εκ νέου η πολιτική του ρουσφετιού την
κυρίαρχη θέση της στο διοικητικό μας σύστημα. Όπου εξαλείφθηκε μεν η πολιτική
των διακρίσεων, αλλά εμφανίστηκαν τα εξής συμπτώματα:

α) Υπεράριθμο προσωπικό (άνω των 500.000 απασχολούνται στον στενό και τον ευρύ
δημόσιο τομέα).

β) Ανορθολογικώς κατανεμημένο προσωπικό και με προσόντα κάτω των αναγκών.

γ) Στρεβλή συνείδηση για τον ρόλο, τη λογική και τη λειτουργία του κράτους.

Οικοδομήθηκε, λοιπόν, ένα διοικητικό σύστημα ανίκανο να είναι κοντά στον
πολίτη, ανίκανο να διεκπεραιώνει τις ανάγκες και να στηρίζει την ανάπτυξη της
κοινωνίας, ανίκανο να εκτελεί τις σημαντικές κυβερνητικές αποφάσεις και,
τέλος, ανίκανο να διαχειρίζεται την κρατική οικονομία, που έφτασε τις
δεκαετίες του ’70 και ’80 να αποτελεί το 30% της συνολικής οικονομικής
δραστηριότητας του τόπου.

Η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο. Τρεις είναι έως τώρα ο απόπειρες-σταθμοί να
διευθετηθούν τα πράγματα και να μπει η λογική στους θεσμούς και την οικονομία:

α) Το 1994, με τον νόμο Πεπονή.

β) Το 1997, με την επέκταση του νόμου αυτού.

γ) Το 1998, με την απόπειρα εξορθολογισμού και την ιδιωτικοποίηση των
επιχειρήσεων του Δημοσίου.

Η αποφασιστικότητα με την οποία συντελείται η νέα αυτή πολιτική δημιουργεί την
πεποίθηση ότι έως το 2000 θα έχει εξελιχθεί μια από τις σημαντικότερες
μεταρρυθμίσεις στο ελληνικό μεταπολεμικό διοικητικό σύστημα. Το ρουσφέτι,
δηλαδή η πελατειακή εξυπηρέτηση του κάθε φορά «ημετέρου» εις βάρος των
συμφερόντων του κράτους και της κοινωνίας, δηλαδή εις βάρος του δημοσίου
συμφέροντος, ολοένα και μειώνεται.

Ωστόσο, η δύσκολη αλλά επιτυχής αυτή διαδικασία ανέδειξε ένα νέο και πάρα πολύ
σημαντικό πρόβλημα: την περιθωριοποίηση της αλληλεγγύης. Δηλαδή την
περιθωριοποίηση μιας έννοιας, μιας δραστηριότητας, μιας μορφής συμπεριφοράς
και, τελικώς, μιας συνείδησης που θεμελιώνεται στις παραδόσεις μας, ως
Ελλήνων, και στη σοσιαλιστική ιδεολογία μεγάλου μέρους του πολιτικού μας
συστήματος. Επεξεργάζομαι και προτείνω τον πολιτικό προσδιορισμό της
αλληλεγγύης με βάση τα εξής:

α) Αλληλεγγύη σημαίνει ενδιαφέρον για τον κοντινό μας, για τον πλησίον. Και
πολιτική αλληλεγγύη σημαίνει οργανωμένη προσπάθεια για την πραγμάτωση αυτού
του ενδιαφέροντος.

β) Αλληλεγγύη σημαίνει να αφουγκράζεσαι το πρόβλημα του συνανθρώπου σου, να
νοιάζεσαι γι’ αυτό. Ν’ ακούς και να δέχεσαι. Και πολιτική αλληλεγγύη σημαίνει
να εμβαπτίζεις την καθημερινή σου εξορθολογιστική πρακτική στην κοινωνική ευαισθησία.

γ) Αλληλεγγύη σημαίνει απλότητα, πλησίασμα κι αλληλοπαραχώρηση. Και πολιτική
αλληλεγγύη σημαίνει ότι όσοι εμπλέκονται στην ενδεχομένως δυσάρεστη πολιτική
σου είναι ενημερωμένοι για τους στόχους, για το αύριο κι έτσι συμμετέχουν στις εξελίξεις.

δ) Αλληλεγγύη σημαίνει πως αυτός που αναξιοπαθεί, δηλαδή ο κοινωνικώς
ασθενέστερος, σε αισθάνεται δίπλα του. Και πολιτική αλληλεγγύη σημαίνει να
μπορείς να κάνεις τη διάκριση ανάμεσα σ’ αυτήν και στο αντικοινωνικό ρουσφέτι.
Και να καταλαβαίνεις ότι όσο επιζήμιος είναι για το δημόσιο συμφέρον ο
πολιτικός που αναλώνει όλη την ημέρα του σε ρουσφέτια, άλλο τόσο επιζήμιος
είναι και ο πολιτικός που δεν ασχολείται με τα επί μέρους προβλήματα των πολιτών.

ε) Αλληλεγγύη, τέλος, σημαίνει να σταθμίζεται η ανάγκη αποτελεσματικότητας, με
την ανάγκη της δημοκρατίας και της κοινωνικής συνοχής. Άλλωστε από τη γένεση
του αστικού κράτους αυτός ήταν ο σταυρός που αποδέχθηκαν να σηκώσουν τα
σοσιαλιστικά κόμματα. Και γι’ αυτόν τον λόγο είχαν πάντα πλουσιότερη θεωρία,
πιο σύνθετη και δύσκολη πρακτική κι ευρεία κοινωνική ανταπόκριση.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.