ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το δικαίωμα να είσαι «Πέρσης»

Τσιάπας: μια γωνιά του κόσμου που πλημμυρίζει από πόνο και ελπίδα. Ένας
λαός που αγωνίζεται κατά της λήθης. Και διεκδικεί το δικαίωμά του να είναι «Πέρσης».

Στο Τσιάπας. Οι καλύβες όπου ζουν οι 10.000 πρόσφυγες από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις είναι καλυμμένες με πλαστικά που παραχωρούν οι διαφημιστικές εταιρείες

«ΠΕΡΣΗΣ; Μα πώς μπορεί να είναι κάποιος Πέρσης;». Σ’ αυτή την ερώτηση, που
είχε θέσει ο Σαρλ-Λουί ντε Σεκοντά στον Μοντεσκιέ και περιλαμβάνεται στο έργο
του τελευταίου «Περσικές επιστολές» (1721), δεν έχει δοθεί ακόμη μια έξυπνη
απάντηση. Ο πολιτισμένος άνθρωπος ­ που ταυτίζεται πάντα με τον άνθρωπο του
Πρώτου Κόσμου ­ δεν μπορεί να καταλάβει πώς υπάρχουν ακόμη άνθρωποι με
διαφορετικές ιδέες, ενδιαφέροντα ή γούστα απ’ αυτόν. Άνθρωποι που
αντιστέκονται στον δυτικό πολιτιστικό ιμπεριαλισμό και εννοούν να καλλιεργούν
τα δικά τους έθιμα, τη δική τους κουλτούρα. Άνθρωποι που επιμένουν να είναι «Πέρσες».

«Πέρσες», γράφει ο Ζοζέ Σαραμάγκο στην Ελ Παΐς, ήταν στην εποχή τους οι Ίνκας,
οι Μάγιας, οι Αζτέκοι, και είναι ακόμη οι απόγονοί τους. Ήταν και είναι οι
Ινδιάνοι της Βραζιλίας. Ήταν ­ αλλά έπαψαν πλέον να είναι ­ οι Ινδιάνοι της
Αμερικής. «Πέρσες» υπάρχουν στη Γουατεμάλα, στη Βολιβία, στην Κολομβία, στο
Περού. «Πέρσες» ζουν στο βασανισμένο Τσιάπας του Μεξικού, το οποίο επισκέφθηκε
πρόσφατα ο πορτογάλος συγγραφέας μαζί με τον φωτογράφο Σεμπαστιάο Σαλγκάδο.
Και συνάντησαν ανθρώπους κουρασμένους, πεινασμένους, αλλά αξιοπρεπείς και
περήφανους. Κι είδαν πρόσωπα με ζωγραφισμένη πάνω τους μια απορία: πώς είναι
δυνατόν εσείς οι «δυτικοί» και οι «δυτικοποιημένοι» του Βορρά και του Νότου,
της Ανατολής και της Δύσης, τόσο μορφωμένοι, τόσο πολιτισμένοι, τόσο τέλειοι,
να στερείστε της ελάχιστης ευφυΐας και ευαισθησίας που απαιτείται για να μας
καταλάβετε, εμάς, τους «Πέρσες» του Τσιάπας;

Όσο κι αν οι μεξικανικές αρχές προσπαθούν να παρουσιάσουν την κατάσταση στο
Τσιάπας ως μια σύγκρουση τοπικού χαρακτήρα, σημειώνει ο Σαραμάγκο, αυτά που
συμβαίνουν εκεί ξεπερνούν τα σύνορα του Μεξικού και φτάνουν στις καρδιές όλων
εκείνων που δεν εγκατέλειψαν ούτε θα εγκαταλείψουν ποτέ το όνειρο και την
ελπίδα. Όλων εκείνων που πιστεύουν μαζί με τον κομαντάντε Μάρκος σ’ έναν κόσμο
που περιέχει πολλούς κόσμους, έναν κόσμο ενιαίο και ποικιλόμορφο, έναν κόσμο
που θεωρεί ιερό το δικαίωμα να είναι κάποιος «Πέρσης» και να μην υπακούει παρά
στη δική του λογική, στους δικούς του νόμους.

Ο ουρουγουανός συγγραφέας Εδουάρδο Γκαλεάνο διηγείται ότι όταν ο Ραφαέλ
Γκιγιέν, πριν ακόμη υιοθετήσει το όνομα «Μάρκος», πρωτοήλθε στο Τσιάπας και
μίλησε στους ιθαγενείς, εκείνοι δεν κατάλαβαν τι τους έλεγε. Τότε εκείνος
μπήκε στην ομίχλη, έμαθε να ακούει και τότε απέκτησε την ικανότητα να μιλά. Η
ίδια ομίχλη που μας εμποδίζει να βλέπουμε είναι το ανοιχτό παράθυρο προς τον
κόσμο του άλλου, τον κόσμο του διαφορετικού, τον κόσμο του «Πέρση». Αν
αρχίσουμε να παρατηρούμε σιωπηρά μέσα απ’ αυτό το παράθυρο, ίσως να μάθουμε να
ακούμε. Και τότε, καταλήγει ο Σαραμάγκο, ίσως μπορέσουμε τελικά να καταλάβουμε.