Εμπόδιο ο στρατός

«Ντροπή», «εξευτελισμός», «προκατάληψη», «λάθος»: αυτές είναι οι λέξεις που
χρησιμοποιούν ακόμη και οι πλέον εξευρωπαϊσμένοι Τούρκοι για να χαρακτηρίσουν
τη «μεροληπτική» ­ κατά την άποψή τους ­ στάση των Ευρωπαίων απέναντί τους.

Παλιές, καλές μέρες. Ο Νετζμετίν Ερμπακάν ­ που εικονίζεται εδώ μαζί με τη στρατιωτική ηγεσία όταν ήταν ακόμη πρωθυπουργός ­ δικάζεται σήμερα για προσβολή της δικαστικής εξουσίας

Γεωγραφικά, λένε, η Τουρκία ανήκει στην Ευρώπη. Πολιτιστικά, μοιράζεται τις
ίδιες αξίες μ’ εκείνες της Γηραιάς Ηπείρου ­ άλλωστε η Οθωμανική Αυτοκρατορία
δεν ήταν ο κληρονόμος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας;

Ο δυναμισμός της οικονομίας της, τέλος, την καθιστά εξίσου κατάλληλη για
ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Αλλά όχι, λένε οι ίδιοι Τούρκοι σχολιαστές: η Ευρώπη αποτελεί ένα «χριστιανικό
όμιλο» που νιώθει να απειλείται από τα κύματα των μεταναστών με προέλευση την Ανατολία.

ΦΟΒΟΣ

Ο φόβος αυτός υπάρχει. Όπως εξηγεί Γερμανός διπλωμάτης, η Γερμανία ­ που
πλήρωσε ένα βαρύ φόρο στην ενοποίηση και φιλοξενεί σήμερα περισσότερους από
δύο εκατομμύρια Τούρκους πολίτες ­ δεν μπορεί να δεχθεί την αύξηση του αριθμού
των μη Γερμανών στο έδαφός της.

Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει πολύ σοβαρούς λόγους για
να αρνείται να υποδεχθεί την Τουρκία. Τα πολιτικά και οικονομικά κριτήρια που
απαιτούνται για την ένταξή της δεν έχουν εκπληρωθεί. Στον τομέα των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων δεν έχει σημειωθεί καμιά πρόοδος. Το Κουρδικό είναι πάντα άλυτο.

Και πολλοί αναρωτιούνται «κατά πόσον είναι βιώσιμη μια δημοκρατία που έχει
πληθωρισμό 85%».

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι τραγική. Σύμφωνα με τη Διεθνή
Αμνηστία, τους έξι πρώτους μήνες του 1998 έχασαν τη ζωή τους 6 άνθρωποι στη
διάρκεια της κράτησής τους, εννιά «εξαφανίστηκαν» και 20 εκτελέστηκαν χωρίς
δίκη.

Πρόσφατα συνελήφθησαν συγγραφείς και δημοσιογράφοι όπως ο Χαλούκ Τζεργκέρ, ο
Εσμπέρ Γιαμουγκντερελί και Ρατζίπ Ντουράν, επειδή τα γραπτά τους «απειλούσαν
την ενότητα της χώρας».

Ακόμη πιο ανησυχητικοί είναι οι δεσμοί ανάμεσα στη Μαφία, στο στρατό και στους
ακροδεξιούς, που επιβεβαιώθηκαν για μια ακόμη φορά με την πρόσφατη απόπειρα
δολοφονίας του Ακίν Μπιρντάλ.

Οι δράστες της επίθεσης, υπερεθνικιστές στην υπηρεσία ενός γνωστού μαφιόζου,
ομολόγησαν ότι είχαν εκπαιδευθεί σε στρατώνα της χωροφυλακής.

ΤΑΜΠΟΥ

Ανύπαρκτος είναι στην Τουρκία ο διάλογος γύρω από 5 θέματα-ταμπού: τον ρόλο
του στρατού, το πολιτικό ισλάμ, τις σχέσεις με την Ελλάδα, το Κυπριακό και το
Κουρδικό. Πολλά ερωτήματα παραμένουν έτσι αναπάντητα.

Παρά τα δημοκρατικά της γνωρίσματα ­ πολυκομματισμός, εναλλαγή στην εξουσία ­
είναι πράγματι η εξουσία κοσμική; Ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος του στρατού;
Αυτός αποφασίζει για τις κατευθύνσεις της εξωτερικής πολιτικής.

Αυτός καθορίζει τους κανόνες του παιχνιδιού, όπως δείχνει η απαγόρευση του
Κόμματος της Ευημερίας τον Ιανουάριο του 1998 και η επιμονή του στρατού να
υιοθετηθεί από την Εθνοσυνέλευση ένας νόμος που θα θεσπίζει αντιισλαμικές διώξεις.

ΙΣΛΑΜΙΣΤΕΣ

Ο κλοιός γύρω από τους ισλαμιστές μέρα με τη μέρα σφίγγει. Στο Πανεπιστήμιο
της Κωνσταντινούπολης συγκρούονται καθημερινά γενειοφόροι φοιτητές και
δυνάμεις της τάξης. Οι ισλαμιστές δήμαρχοι της Καισάρειας και του Σινπάν
κλείνονται στη φυλακή, ενώ στο στόχαστρο των αρχών είναι και οι δήμαρχοι της
Κωνσταντινούπολης και της Άγκυρας.

Σήμερα το πρωί αρχίζει στην Άγκυρα και η δίκη του Νετζμετίν Ερμπακάν, που
κατηγορείται για προσβολή της δικαστικής εξουσίας επειδή επέκρινε την απόφαση
απαγόρευσης του κόμματός του.

Ο Ερμπακάν, που απομακρύνθηκε από την εξουσία πριν από ένα χρόνο,
αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης έως και 18 μηνών.

«Ο ισλαμικός φανατισμός εξακολουθεί να είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα και ο
μεγαλύτερος κίνδυνος», υποστηρίζει ο στρατηγός Τζεβίκ Μπιρ, δεύτερος στην
ιεραρχία των ενόπλων δυνάμεων. «Ιδρύσαμε αυτή τη δημοκρατία και εννοούμε να
την προστατεύσουμε».

Ο ΣΤΡΑΤΟΣ

Κατάσχοντας την πολιτική εξουσία, ο στρατός υπονομεύει τα ήδη αποδυναμωμένα
πολιτικά κόμματα. Η διεξαγωγή πρόωρων εκλογών τον Απρίλιο του 1999 όχι μόνο
δεν θα θέσει τέρμα στην πολιτική αστάθεια, αλλά θα επιτρέψει στο Κόμμα της
Αρετής (που διαδέχθηκε το Κόμμα της Ευημερίας) να κερδίσει νέες ψήφους.

Σε μια τέτοια συγκυρία, όπου η εξουσία είναι συγκεντρωμένη στα χέρια των
στρατιωτικών, μπορεί να περιμένει κανείς ότι θα γίνει η μεταβίβαση της
εξουσίας σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Ευρώπης;

Τα ανοίγματα της χώρας που ονειρευόταν ο Τουργκούτ Οζάλ είναι σήμερα πιο
δύσκολα από ποτέ. Για να βοηθήσει τη χώρα να βγει από τα αδιέξοδά της, η
Ευρώπη θα έπρεπε να της προτείνει νέους συμβιβασμούς. Η ήπειρος αυτή, άλλωστε,
δεν είναι «μια μηχανή παραγωγής συμβιβασμών»;