Κέντρο και Δυτική Αττική ανεβάζουν τον υδράργυρο

Το ξακουστό από την αρχαιότητα αττικό κλίμα αλλάζει. Η Αθήνα πυρακτώνεται.
Ο υδράργυρος συνεχώς ανεβαίνει υπερθερμαίνοντας το αστικό περιβάλλον. Η Αθήνα,
όπως λένε οι επιστήμονες, έχει μετατραπεί σε «θερμική νησίδα». Σε μια
περίπτωση, μάλιστα, στο κέντρο της Αθήνας ο υδράργυρος τον περυσινό Αύγουστο
έφτασε τους 45 βαθμούς Κελσίου!

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΟ παράδειγμα: όταν το θερμόμετρο σε κάποιες περιοχές της Αττικής
βρίσκεται στους 26 βαθμούς Κελσίου ­ που αποτελούν το όριο της θερμικής άνεσης
­, στην καρδιά της Αθήνας ο υδράργυρος είναι ανεβασμένος κατά 12 βαθμούς!

Και όμως. Για τη μετατροπή της Αθήνας σε… ιδανικό θερμοσυσσωρευτή δεν
ευθύνεται μόνο ο ήλιος. Γι’ αυτό φροντίζουμε και εμείς. Στις πλούσιες δέσμες
της ηλιακής ακτινοβολίας οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες προσθέτουν με τη
σειρά τους τις απαραίτητες δόσεις θερμότητας που καθιστούν την κατάσταση
αφόρητη. Οι πρόσθετες εκπομπές ακτινοβολίας, οι οποίες εκλύονται στην
ατμόσφαιρα της πόλης και αποτελούν προϊόν ανθρωπογενών δραστηριοτήτων, σύμφωνα
με τους ειδικούς επιστήμονες, αποτελούν την κύρια αιτία για την αλλαγή που
παρουσιάζεται στο μικροκλίμα της Αθήνας.

Σημείο αναφοράς αποτελούν τα δομικά υλικά, με τα οποία συνεχίζει να…
εξοπλίζεται το Λεκανοπέδιο. Όπως επισημαίνουν ερευνητές του Πανεπιστημίου
Αθηνών, «στη χώρα μας εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε υλικά τα οποία έχουν την
ιδιότητα να απορροφούν αυξημένη ακτινοβολία, την οποία δεν ανακλούν, με
αποτέλεσμα να αυξάνεται η θερμοκρασία τους και έτσι να μειώνουν τις συνθήκες
θερμικής άνεσης στον αστικό χώρο».

Αυτά είναι τα συμπεράσματα πολύχρονων μετρήσεων που πραγματοποιεί το
Εργαστήριο Μετεωρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, το οποίο διευθύνεται από
τον καθηγητή Δ. Ασημακόπουλο. Στο πλαίσιο του προγράμματος «Πόλις», το οποίο
χρηματοδοτεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, ομάδα ερευνητών (Ν. Παπανικολάου, Ι. Λιβαδά
και Ι. Κορωνάκη) υπό την επιστημονική ευθύνη του επίκουρου καθηγητή Μάνθου
Σανταμούρη μελέτησε το θερμικό περιβάλλον της πρωτεύουσας και ειδικότερα τη
συνεχή άνοδο του υδραργύρου.

12 ΒΑΘΜΟΥΣ ΠΑΝΩ

Συγκεκριμένα, από τις μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν πέρυσι το καλοκαίρι
προέκυψε ότι η θερμοκρασία τις μεσημβρινές ώρες στο κέντρο της Αθήνας
παρουσιάζει μέγιστη αύξηση ­ από το επίπεδο θερμικής άνεσης (26 βαθμούς) ­
κατά 12 βαθμούς Κελσίου. Χαρακτηριστικό είναι ότι σ’ αυτή την περιοχή, στη μία
το μεσημέρι του Αυγούστου, οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου Αθηνών είδαν τον
υδράργυρο να πλησιάζει τους 40 βαθμούς Κελσίου, ενώ σε κανένα σημείο δεν έπεσε
κάτω από τους 30 βαθμούς Κελσίου. Σε μια περίπτωση, μάλιστα, στη συμβολή των
οδών Ιπποκράτους και Ακαδημίας, η θερμοκρασία έφτασε τους 43,4 βαθμούς Κελσίου!

«Οι κύριοι παράγοντες που ανεβάζουν τον υδράργυρο στο κέντρο της Αθήνας»,
σημειώνει ο κ. Σανταμούρης, «είναι η πυκνή δόμηση, η αυξημένη θερμότητα που
εκλύεται από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες, η πυκνότητα της πόλης και το
είδος των δομικών υλικών που χαρακτηρίζονται για την μεγάλη “αποθήκευση” θερμότητας».

Η δεύτερη πιο «hot» περιοχή εντοπίζεται σε ένα μεγαλύτερο δακτύλιο που
περικλείει το κέντρο της Αθήνας και εκτείνεται κυρίως προς τη Δυτική Αττική,
φτάνοντας έως το Αιγάλεω. Σ’ αυτόν τον δακτύλιο η θερμοκρασία είναι ανεβασμένη
κατά 9,7 βαθμούς Κελσίου από το επίπεδο της θερμικής άνεσης.

Άνοδο τεσσάρων βαθμών παρουσιάζουν οι περιοχές της Δυτικής Αττικής και
ειδικότερα το Κερατσίνι, το Χαϊδάρι, η Δραπετσώνα, ο Ταύρος, το Μοσχάτο και ο
Πειραιάς, καθώς και η έκταση που περικλείεται από τις περιοχές Μενιδίου,
Ζεφυρίου, Άνω Λιοσίων και Καματερού.

ΟΙ ΠΙΟ ΔΡΟΣΕΡΕΣ

Οι πιο δροσερές περιοχές της Αττικής, με μόλις δύο βαθμούς πάνω από το επίπεδο
θερμικής άνεσης, είναι δύο: στην πρώτη περιλαμβάνονται οι περιοχές των βορείων
προαστίων (Μαρούσι, Ηράκλειο, Βριλήσσια, καθώς και το Ψυχικό και το Γαλάτσι).
Στη δεύτερη συγκαταλέγονται τα νοτιοανατολικά προάστια και ειδικότερα η
Γλυφάδα, το Ελληνικό, ο Άλιμος, ο Άγιος Δημήτριος, καθώς και η Ηλιούπολη και η Καισαριανή.

Εκτός αυτού, όμως, οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου Αθηνών παρατήρησαν ότι τις
νυχτερινές ώρες η μέγιστη αύξηση της θερμοκρασία παρουσιάζεται κατά πρώτο λόγο
στη Δυτική Αττική.

«Αυτό συμβαίνει», τονίζει ο κ. Σανταμούρης, «γιατί η Δυτική Αττική παρουσιάζει
πολύ μεγαλύτερη οικιστική πυκνότητα, άρα πολύ μεγαλύτερη θερμοχωρητικότητα,
πολύ λιγότερο πράσινο και σχετικά μεγάλη ανθρωπογενή θερμότητα».

Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Και όμως, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί επιστήμονες του Πανεπιστημίου Αθηνών,
σήμερα έχουμε πλέον τις δυνατότητες και την τεχνογνωσία να αντιμετωπίσουμε το
φαινόμενο της «θερμικής νησίδας», να μειώσουμε δηλαδή τις αυξημένες
θερμοκρασίες που παρατηρούνται στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας.

«Όταν γνωρίζεις τους λόγους για τους οποίους αυξάνεται η θερμοκρασία, ξέρεις
πώς να τη μειώσεις», προσθέτει ο κ. Σανταμούρης. «Σήμερα πλέον ξέρουμε πώς να
σχεδιάσουμε επιστημονικά το δομημένο περιβάλλον για να προσφέρουμε θερμική
άνεση. Η ελληνική τεχνογνωσία είναι πάρα πολύ υψηλή».

Μοναδική ευκαιρία, σύμφωνα με τους επιστήμονες του Πανεπιστημίου Αθηνών,
αποτελεί το υπό ανέγερση Ολυμπιακό Χωριό. «Είναι ευκαιρία για την Αθήνα»,
καταλήγει ο κ. Σανταμούρης, «να σχεδιάσει το Ολυμπιακό Χωριό με τέτοιον τρόπο,
ώστε να μην εμφανιστεί και εκεί το φαινόμενο της θερμικής νησίδας, αλλά το
φαινόμενο της “όασης”, να προσφέρουμε δηλαδή στους αθλητές την αναγκαία
θερμική άνεση».

ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ τη δυσφορία που επιφέρει η αυξημένη θερμοκρασία στους κατοίκους των
αστικών περιοχών, το φαινόμενο της «θερμικής νησίδας» κάνει κακό και στην
τσέπη μας.

Όπως αναφέρει ο επίκουρος καθηγητής κ. Σανταμούρης, «με την αύξηση της
θερμοκρασίας αυξάνεται σημαντικά η ενέργεια σε κιλοβατώρες που απαιτείται για
την ψύξη των κτιρίων».

Αρκεί να αναφερθεί ότι το 3-8% της ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ καταναλώνεται
για να αντισταθμιστεί το φαινόμενο της «θερμικής νησίδας», που έχει σκεπάσει
την ατμόσφαιρα των μεγάλων αστικών κέντρων. Την ίδια στιγμή στο Τόκιο από το
1965 έως το 2000 υπολογίζεται ότι θα αυξηθεί η ενεργειακή κατανάλωση για τον
κλιματισμό των κτιρίων και των κατοικιών κατά 50%!

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας που πραγματοποιεί το Εργαστήριο
Μετεωρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, λόγω της μεγάλης αύξησης της
θερμοκρασίας, που παρατηρείται στην καρδιά της Αθήνας, διπλασιάζεται η
ενέργεια που χρειάζεται για τον κλιματισμό των κτιρίων, σε σχέση με την
ενέργεια που καταναλώνουν γι’ αυτό το σκοπό οι κάτοικοι των δροσερών περιοχών
των βορείων προαστίων.

Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι, όπως υπογραμμίζει ο κ. Σανταμούρης, το
φορτίο αιχμής για τον κλιματισμό να τριπλασιάζεται στο κέντρο της Αθήνας, ενώ
μειώνεται έως και 25% η απόδοση των κλιματιστικών. Αντιθέτως, το χειμώνα στο
κέντρο της Αθήνας μειώνονται οι ανάγκες για θέρμανση έως και 25%».

ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ που διαμένουν σε πεζόδρομους, είναι δύο φορές τυχεροί. Δεν είναι
μόνον ότι διαμένουν σε ήσυχες περιοχές, με μειωμένη ηχορρύπανση. Εκτός αυτού,
η πεζοδρόμηση ­ τους θερινούς μήνες ­ μειώνει και τη θερμοκρασία.

Αυτό απέδειξαν οι μετρήσεις που πραγματοποίησαν σε δύο πεζόδρομους της Αθήνας
οι επιστήμονες του Εργαστηρίου Μετεωρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Σημείο
αναφοράς και πάλι αποδεικνύονται τα δομικά υλικά. «Η θερμοκρασία της ασφάλτου
έφτασε έως τους 62ΨC, όταν την ίδια στιγμή τα δομικά υλικά που μπαίνουν στους
πεζόδρομους (πλάκες) είχαν θερμοκρασία έως 45ΨC», τονίζει ο κ. Σανταμούρης.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μειώνεται αισθητά η θερμοκρασία στους πεζόδρομους,
σε σχέση με τους «πυρακτωμένους» δρόμους. Συγκεκριμένα, η οδός Κόδρου στην
Πλάκα που είναι πεζόδρομος, κατά τη διάρκεια της ημέρας παρουσίασε έως και
πέντε βαθμούς χαμηλότερη θερμοκρασία σε σχέση με την Σόλωνος.

Το ίδιο διαπιστώθηκε και στον πεζόδρομο της Βαλαωρίτου. Η μέση θερμοκρασία τις
μεσημβρινές ώρες του καλοκαιριού ήταν 29,5ΨC, ενώ ακριβώς δίπλα, στην οδό
Σόλωνος, ήταν 33,5ΨC Κελσίου.

ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟ ρόλο στην αύξηση της θερμοκρασίας διαδραματίζει το χρώμα των
δομικών υλικών. Λόγω του χρώματος, η θερμοκρασία μπορεί να ανέβει ακόμη και
τέσσερις βαθμούς Κελσίου.

Το πείραμα που πραγματοποίησαν οι ειδικοί επιστήμονες του Πανεπιστημίου Αθηνών
είναι διαφωτιστικό: στην οδό Βαλαωρίτου, μέτρησαν τη θερμοκρασία που είχαν οι
επιφάνειες δύο κτιρίων, από τις οποίες η μία είχε μαύρο χρώμα και η άλλη άσπρο.

Παρ’ ότι και τα δύο κτίρια δέχονταν τις ίδιες ηλιακές ακτινοβολίες,

η μαύρη επιφάνεια (μάρμαρο) είχε μέση θερμοκρασία 33,3ΨC, ενώ η

άσπρη επιφάνεια (σοβάς) είχε 30,3ΨC.

ΕΝΑΣ ΑΠΟ τους βασικούς παράγοντες που επιδρούν καταλυτικά στην ατμόσφαιρα των
μεγάλων αστικών κέντρων είναι ο αέρας. Λόγω της πυκνής δόμησης, η ταχύτητα του
ανέμου εξασθενεί, με αποτέλεσμα η ατμόσφαιρα να γίνεται πιο ζοφερή.

Στην Αθήνα, όπως αναφέρει ο κ. Σανταμούρης, η ταχύτητα του ανέμου τους
θερινούς μήνες παρουσιάζει σημαντική μείωση. Ενώ πάνω από την πόλη ο άνεμος…
τρέχει επτά μέτρα το δευτερόλεπτο, στους δρόμους της Αθήνας μετά βίας φτάνει
το ένα μέτρο το δευτερόλεπτο!

Η άπνοια, σύμφωνα με τους επιστήμονες, επιδρά αρνητικά στον φυσικό αερισμό των
κτιρίων. Αυτό συμβαίνει κυρίως στους στενούς δρόμους όπου τα κτίρια έχουν
μεγάλο ύψος. «Σ’ αυτούς τους δρόμους», προσθέτει ο κ. Σανταμούρης, «μειώνεται
δραματικά η ταχύτητα του ανέμου, με αποτέλεσμα να μειώνεται ανάλογα η
δυνατότητα φυσικού αερισμού των κτιρίων. Από τις μετρήσεις βρήκαμε ότι στους
στενούς δρόμους με ψηλά κτίρια το δυναμικό για φυσικό αερισμό των κτιρίων
μειώνεται έως και πέντε φορές, σε σχέση με τα κτίρια που βρίσκονται σε
φαρδιούς δρόμους με χαμηλά κτίρια».