Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την οικογένεια

Διανύοντας τα τελευταία χρόνια του 20ού αιώνα και ατενίζοντας τη χιλιετία
που ξεκινάει βρισκόμαστε, αναμφιβόλως, αντιμέτωποι με πάμπολλα κοινωνικά προβλήματα.

Σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση βρίσκεται η ίδια η οικογένεια, εφόσον οι επιπτώσεις
των προβλημάτων αυτών αφήνουν έντονα τα ίχνη τους.

Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ (Forum) για την οικογένεια, με θέμα «Οικογένεια – Ευρώπη –
21ος αιώνας. Όραμα και θεσμοί», που διοργάνωσε το Ίδρυμα για το Παιδί και την
Οικογένεια, έδωσε το έναυσμα για μια ουσιαστική προσέγγιση των πιο σημαντικών
θεμάτων που μελλοντικά θα «ταλανίσουν» τον ονομαζόμενο βασικό κοινωνικό
πυρήνα, την οικογένεια.

Η δυνατότητα να συγκεντρωθούν στην Αθήνα και να ανταλλάξουν απόψεις
καταξιωμένοι κοινωνικοί επιστήμονες, από διάφορες χώρες της Γηραιάς Ηπείρου,
καθώς και η θεματολογία του Φόρουμ δημιούργησαν ίσως τις προϋποθέσεις «για τη
χάραξη μιας κοινής οικογενειακής πολιτικής», όπως ανέφερε και η πρόεδρος του
Ιδρύματος κ. Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη.

Αναλογιζόμενοι την αρχή και το τέλος του αιώνα που βιώνουμε αναρωτιόμαστε
ποιες ήταν οι πιο σημαντικές αλλαγές που οι επιπτώσεις τους άγγιξαν ιδιαίτερα
τον άνθρωπο και όχι μόνον, αλλά και το σύνολο, την ίδια την ανθρωπότητα. Όπως
ανέφερε η καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου κ. Λουκία Μουσούρου στην
εναρκτήρια ομιλία της, μέσα στο πλαίσιο του Φόρουμ, «οι κυριότερες από τις
αλλαγές που παρατηρούνται αφορούν τους χώρους των νέων τεχνολογιών (και
ιδιαίτερα των τεχνολογιών αναπαραγωγής και επικοινωνίας), της παγκοσμιοποίησης
της εργασίας, της εξατομίκευσης των συνθηκών ζωής, της επικράτησης συνθηκών
ρευστότητας και ασάφειας στον ατομικό αλλά και τον συλλογικό βίο».

Όλες αυτές οι αλλαγές που προαναφέρθηκαν έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ίδια
την οικογένεια.

Τα μέλη της αισθάνονται έντονα τις απειλές αυτών των αλλαγών. Ταυτόχρονα όμως
προβάλλει και η ανάγκη επαναπροσδιορισμού των ρόλων τους μέσα σ’ αυτή τη
μονάδα.

Η μονάδα, η οικογένεια, προσπαθεί για τη συνοχή της μέσα από αντίξοες συνθήκες
και επιβαρύνσεις συναισθηματικές ή οικονομικές.

Ο επαναπροσδιορισμός των ρόλων αφορά όλα τα μέλη, τα οποία λειτουργούν όλο και
περισσότερο ως «άτομα». Και αυτό το σημείο είναι το πλέον δύσκολο. Ποιες θα
είναι οι προϋποθέσεις ώστε τα «άτομα» που ενώ ζουν κάτω από μια κοινή στέγη
και ακολουθούν προσωπικές διαδρομές θα μπορέσουν να βοηθήσουν ώστε να
διαφυλαχτεί η συνοχή και η ενότητα της οικογένειας.

Κοινωνιολογικές έρευνες εστιάζουν την προσοχή τους:

* Στον ρόλο του παιδιού μέσα στην οικογένεια, όπου «η αξία των παιδιών είναι
πολύ υψηλή σε συναισθηματικό επίπεδο, αλλά τα παιδιά αντιμετωπίζονται σαν
οικονομικό βάρος» (Prof. Qvortrup).

* Στον ρόλο του πατέρα μέσα στην οικογένεια. Του αποδίδεται ένας ρόλος πιο
ουσιαστικός απ’ ό,τι τα περασμένα χρόνια. Η παρουσία του και η συμμετοχή του
αρχίζει να γίνεται πολύ πιο καθοριστική.

* Τέλος, η μητέρα και ο εποικοδομητικός της ρόλος. Είναι το πρόσωπο που έχει
απασχολήσει περισσότερο από τα άλλα μέλη της μονάδας όλους τους κοινωνιολόγους
της οικογένειας, εφόσον συγκεντρώνει, ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, «τα
πυρά» όλων σχετικά με την εργασία της, τη μητρότητα κ.λπ.

Καλούνται οι βασικοί αυτοί πρωταγωνιστές σε μια διαδικασία κοινών στόχων και
οραμάτων και αυτό για να αντεπεξέλθουν στις συναισθηματικές και οικονομικές
επιβαρύνσεις που ήδη προαναφέρθηκαν.

Αναμφισβήτητα οι δύο αυτές επιβαρύνσεις φαίνεται να συμβαδίζουν. Θα
αναφερθούμε σε μερικά παραδείγματα.

* Ο άνεργος νέος ή νέα μέλος της μονάδας δεν απαιτεί μόνον την οικονομική
ενίσχυση εκ μέρους της οικογένειας. Πιο δύσκολη και ίσως οδυνηρή εμφανίζεται
να είναι η συναισθηματική κάλυψη, προτού δημιουργηθούν ανεπανόρθωτες επιπτώσεις.

* Μέλη οικογενειών με χρόνια νοσήματα αναζητούν τη συναισθηματική και
οικονομική συνδρομή των άλλων μελών.

* Ο μη αυτοεξυπηρετούμενος ηλικιωμένος αποτελεί αναμφισβήτητα την πλέον έντονη
συναισθηματική αλλά και οικονομική επιβάρυνση, εφόσον τα υπόλοιπα μέλη
επιθυμούν την παραμονή του στο σπίτι για λόγους ηθικούς, παραδοσιακούς κ.λπ.

Κοινωνιολογικές έρευνες του ΕΚΚΕ σε θέματα νεολαίας («Ταυτότητα και ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά της νεολαίας του Νομού Θεσσαλονίκης», 1996) καθώς και η
πρόσφατη έρευνα σε μαθητές Λυκείων της περιοχής Αθηνών (1998) αποκαλύπτουν
ενδιαφέροντα ευρήματα για τη στάση και συμπεριφορά των νέων παιδιών (15 – 18
ετών) για τον θεσμό της οικογένειας.

Όπως οι ίδιοι απαντούν, φαίνεται να εμπιστεύονται ιδιαίτερα τον θεσμό ενώ,
αντίθετα, απορρίπτουν άλλους θεσμούς, όπως πολιτικά κόμματα κ.λπ.

Τα ευρήματα των ερευνών αυτών θα πρέπει να μας προβληματίσουν. Η εμπιστοσύνη
που δείχνει η νέα γενιά στον θεσμό μπορεί να αποτελέσει αναμφισβήτητα σημείο
αναφοράς για όλους τους φορείς (κοινωνικής πολιτικής) που ασχολούνται με τα
θέματα αυτά.

Η νέα γενιά φαίνεται ότι στον επόμενο αιώνα θα δώσει το δικό της «στίγμα», πώς
ακριβώς δηλαδή οραματίζεται την οικογένεια.

Η Αφροδίτη Τεπέρογλου είναι κοινωνιολόγος, ερευνήτρια του ΕΚΚΕ.