ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο θάνατος του ρεπορτάζ

Πέντε εκδότες. Ο Μέρντοκ, ο Κόνραντ Μπλακ, ο Ντέηβιντ Μοντγκόμερυ και οι λόρδοι Χόλικ και Ρόδερμερ ελέγχουν το 90% του βρετανικού Τύπου

«Ένα φάντασμα πλανάται πάνω από τις αίθουσες σύνταξης: η ανία των αναγνωστών,
η κόπωση των τηλεθεατών».

Η ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ αυτή ανήκει στον Ίαν Τζακ, πρώην διευθυντή της κυριακάτικης
«Ιντιπέντεντ», και συμπυκνώνει τις ανησυχίες των διευθυντών των εφημερίδων και
των τηλεοπτικών σταθμών στη Βρετανία. Τι συμβαίνει με το κοινό; Γιατί δεν
θέλει να ενημερωθεί; Πώς θα τραβήξουμε ξανά το ενδιαφέρον του; Μήπως πρέπει να
ανασχεδιάσουμε την εφημερίδα; Μήπως πρέπει να αφιερώσουμε περισσότερο χρόνο
στις γυναίκες με προβλήματα σεξουαλικότητας και στους άνδρες με προβλήματα ανικανότητας;

Όλες οι δυνατές απαντήσεις δοκιμάζονται, εκτός από μία: την όσο το δυνατόν
πληρέστερη συλλογή, επεξεργασία και παρουσίαση των ειδήσεων. «Η Βρετανία έχει
αναπτύξει ένα ιδιότυπο είδος κουλτούρας των μέσων ενημέρωσης, που δίνει έμφαση
στη σκανδαλολογία, τον εντυπωσιασμό και την εύκολη συγκίνηση», γράφει ο Τζακ
στον υπό έκδοση νέο τόμο της σειράς Granta για το ρεπορτάζ (The Granta Book of
Reportage). «Η είδηση έχει λιγότερη σημασία από τις γνώμες που κυκλοφορούν γι’
αυτήν. Τον περασμένο Απρίλιο, για παράδειγμα, ήταν ευκολότερο για τον
αναγνώστη να μάθει τι πίστευαν τα πολιτικά κόμματα της Βόρειας Ιρλανδίας για
την ειρηνευτική συμφωνία που είχε επιτευχθεί (σελίδες 1, 2 και 3) από το
περιεχόμενο της ίδιας της συμφωνίας (σελ. 4)».

Τη δεκαετία του ’50, οι δημοσιογράφοι που έχαιραν μεγαλύτερης εκτίμησης στην
Αγγλία ήταν οι αστυνομικοί συντάκτες και οι ξένοι ανταποκριτές. Σήμερα,
επισημαίνει ο δημοσιογράφος Νικ Κόεν στο περιοδικό «Νιου Στέιτσμαν», άμα
θέλεις να πας μπροστά αναλαμβάνεις μια στήλη, κατά προτίμηση συνοδευόμενη από
μια κάπως θαμπή φωτογραφία σου (ευτυχώς η συγκεκριμένη σελίδα στερείται αυτού
του στοιχείου). Στη διάρκεια των πολυάριθμων κρίσεων που πέρασε τον τελευταίο
καιρό η «Ιντιπέντεντ», οι ανταγωνιστές της έκαναν προτάσεις αποκλειστικά σε
συντάκτες με στήλες, όπως ο Άντριου Μαρ ή η Σούζαν Μουρ. Κανείς δεν «κτύπησε»
τον Ρόμπερτ Φισκ, τον έξοχο ανταποκριτή της εφημερίδας στη Μέση Ανατολή.

Ο εκφυλισμός του ρεπορτάζ έχει άμεση σχέση με τη σημερινή κατάσταση της
δημοσιογραφίας, όπου μερικοί επιχειρηματίες (στη Βρετανία, το 90% του Τύπου
ελέγχεται από πέντε άνδρες) χειρίζονται τους διαύλους ενημέρωσης και
επικοινωνίας σαν να είναι ατομική τους ιδιοκτησία. Η συλλογή ειδήσεων απαιτεί
χρόνο, άρα είναι αντιπαραγωγική. Η έρευνα δεν έχει εγγυημένο αποτέλεσμα, άρα
απορρίπτεται. Ακόμη και οι δημοσιογράφοι που καλύπτουν έναν πόλεμο
αντιμετωπίζουν τόσο μεγάλο ανταγωνισμό από τη σύγχρονη τεχνολογία, ώστε
σπανίως μπορούν να διαθέσουν μερικές μέρες για να αποκτήσουν πλήρη εικόνα του
αντικειμένου τους. Όλο το βάρος δίνεται έτσι στις συνεντεύξεις, το lifestyle
και την αμπελοφιλοσοφία ­ πράγματα φτηνά και σίγουρα.

Υπάρχει μια εξαίρεση, μας πληροφορεί ο Κόεν. Λέγεται Ρόμπερτ Κόκροφτ,
διευθύνει την «Barnsley Chronicle» και μια μέρα αποφάσισε να καταργήσει όλες
τις αναλύσεις και να στείλει τους συντάκτες του να γυρίζουν όλη μέρα στην πόλη
και να γράφουν τι βλέπουν. Η κυκλοφορία της εφημερίδας εκτινάχθηκε στα ύψη.