Η Αυτοκρατορία βυθίζεται στην ύφεση

Η Ιαπωνία, η δεύτερη σε μέγεθος οικονομία του κόσμου, παραδέχθηκε την
Παρασκευή ότι βυθίζεται στην ύφεση. Η ιαπωνική κρίση εντείνει τους φόβους για
πτώση των παγκόσμιων αγορών, που θα μπορούσε να συμπαρασύρει τη Δύση στην
οικονομική παρακμή.

Η κρίση εμπιστοσύνης κλονίζει το Χρηματιστήριο του Τόκιο

ΑΠΟ ΑΚΡΗ σε άκρη της Ασίας, οι αγορές κλονίστηκαν όταν η Ιαπωνία ανακοίνωσε
ότι το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της σημείωσε πτώση για δεύτερο συνεχές
τρίμηνο: πρόκειται για τον κλασικό ορισμό της ύφεσης. Στο μεγαλύτερο
χρηματιστήριο της Ευρώπης, στο Λονδίνο, οι μετοχές έχασαν 18 δισεκατομμύρια
στερλίνες (9,2 τρισεκατομμύρια δραχμές) από τη χρηματιστηριακή τους αξία, ενώ
πτωτική ήταν η πορεία και των άλλων μεγάλων ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων.

Αναπόφευκτα ενισχύονται οι ανησυχίες ότι αν η Ιαπωνία και οι άλλοτε γοργά
αναπτυσσόμενες οικονομίες της νοτιοανατολικής Ασίας βυθιστούν σε παρατεταμένη
ύφεση, θα συμπαρασύρουν και τον υπόλοιπο κόσμο.

ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ – ΕΞΑΓΩΓΕΣ

Σύμφωνα με τα ιαπωνικά στοιχεία, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της Ιαπωνίας
μειώθηκε κατά 1,3% στο τρίμηνο που έληξε τον Μάρτιο, ποσοστό που αντιστοιχεί
σε ετήσια πτώση 5,3%. Πτωτικό ήταν και το τελευταίο τρίμηνο του περασμένου
χρόνου. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μείωση σε ετήσια βάση από το 1974, μετά
την πρώτη πετρελαϊκή κρίση.

Η πτώση ήταν μεγαλύτερη από ό,τι ανέμεναν οι αγορές, οι οποίες είχαν προβλέψει
μείωση μόνο κατά 0,5%. Και αντικατοπτρίζει αφενός την απώλεια εμπιστοσύνης των
Ιαπώνων καταναλωτών και αφετέρου τη μείωση των ιαπωνικών εξαγωγών προς την
υπόλοιπη ανατολική Ασία.

ΕΝΑ ΔΟΛΑΡΙΟ – 150 ΓΙΕΝ

Το γιεν. Στα ανταλλακτήρια συναλλάγματος του Τόκιο, τα δολάρια έχουν γίνει ανάρπαστα. (Φωτό Ρώιτερ)

Η κρίση της ιαπωνικής οικονομίας εντείνει τους φόβους ότι η υποτίμηση του
γιεν, που έχει χάσει το 11% της αξίας του το τελευταίο δίμηνο, θα φθάσει σε
ένα στάδιο που θα αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Την
περασμένη Παρασκευή η ισοτιμία του ιαπωνικού νομίσματος έπεσε στα 144,77 γιεν
ανά δολάριο ΗΠΑ. Τον Απρίλιο του 1995 ένα δολάριο είχε 80 γιεν. Τώρα, οι
αγορές περιμένουν το δολάριο να ξεπεράσει τα 150 γιεν.

Οι αγορές φοβούνται, επίσης, ότι η πτώση του γιεν θα προκαλέσει υποτιμητικές
πιέσεις στο γουάν της Κίνας και στο δολάριο του Χονγκ Κονγκ. Οι κινεζικές
αρχές διαψεύδουν κάτι τέτοιο, αλλά, αν συμβεί, οι υπόλοιπες χώρες της περιοχής
θα μπουν και αυτές στο χορό των ανταγωνιστικών υποτιμήσεων.

ΑΠΕΙΛΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

Η πτώση της ζήτησης και η μείωση της εμπιστοσύνης στο γιεν πίεσαν προς τα κάτω
τις τιμές των μετοχών στο χρηματιστήριο του Τόκιο. Η αστάθεια στο
χρηματιστήριο προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στην Ιαπωνία, γιατί οι τράπεζες
έχουν στην κατοχή τους μεγάλα χαρτοφυλάκια από μετοχές εταιρειών. Άν
συνεχιστεί η πτώση στο χρηματιστήριο, οι τράπεζες απειλούνται με χρεοκοπία. Άν
και οι ιαπωνικές αρχές έχουν υποσχεθεί να προστατεύσουν τους καταθέτες, οι
Ιάπωνες αποταμιευτές φοβούνται για την τύχη που θα έχουν οι οικονομίες τους.

ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ

Η Ιαπωνία είναι η μοναδική χώρα-μέλος της G7 ­ της λέσχης των επτά μεγαλύτερων
οικονομιών του κόσμου ­ που δεν κατόρθωσε να ανακάμψει από την ύφεση των αρχών
της δεκαετίας του 1990. Επλήγη ιδιαίτερα από τα οικονομικά προβλήματα των
αναπτυσσόμενων χωρών της ανατολικής Ασίας, που απορροφούν περισσότερο από το
ένα τρίτο των ιαπωνικών εξαγωγών. Αντίθετα, περιορισμένες είναι οι
αμερικανικές και ευρωπαϊκές εξαγωγές στην περιοχή (που δεν ξεπερνούν το 10%).

Όμως, η Ιαπωνία πλήττεται και από τη μείωση της εγχώριας ζήτησης. Ο δείκτης
λιανικών πωλήσεων μειώθηκε παραπάνω από 8%. Οι καταναλωτές φοβούνται μήπως
χάσουν τα χρήματά τους αν οι τράπεζες αρχίσουν να καταρρέουν. Φοβούνται και
μήπως χάσουν τις δουλειές τους, καθώς, αντί για την «ισόβια απασχόληση» που
υποσχόταν το ιαπωνικό μοντέλο, βλέπουν τώρα μπροστά τους το φάσμα της ανεργίας.

Ιάπωνας άνεργος σκουπίζει έξω από το πρόχειρο κατάλυμά του, σε δρόμο του Τόκιο

Η ΙΑΠΩΝΙΚΗ ύφεση και η πτώση του γιεν εγκυμονούν κινδύνους για την παγκόσμια
οικονομία, καθώς η περαιτέρω επιδείνωση της κρίσης μπορεί να μεταδώσει τον
ασιατικό ιό στις οικονομίες της Αμερικής και της Ευρώπης. Στη νέα παγκόσμια
οικονομία των ανοιχτών αγορών και των μεγάλων χρηματο-οικονομικών ροών δεν
υπάρχει προστασία από μια κρίση εμπιστοσύνης, γράφει η «Γκάρντιαν». Το
πρόβλημα της Ιαπωνίας μπορεί γρήγορα να γίνει πρόβλημα των ΗΠΑ και της
Ευρώπης.

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΝΑΣΤΑΤΩΣΗ

Η κατάρρευση του γιεν θα μπορούσε να προκαλέσει σειρά ανταγωνιστικών
υποτιμήσεων στην περιοχή, αστάθεια και κλονισμό των δυτικών κεφαλαιαγορών. Τα
νομισματικά προβλήματα του Τόκιο θα μπορούσαν να αναστατώσουν την κυκλοφορία
αγαθών και υπηρεσιών ανάμεσα στις ηπείρους.

Αν η Ιαπωνία δεν λάβει επείγοντα και δραστικά μέτρα, δεν θα εξάγει πια
κομπιούτερ υψηλής τεχνολογίας, αλλά μια παγκόσμια επιβράδυνση που θα πλήξει
αισθητά το βιοτικό επίπεδο της Δύσης.

Τις πιο άμεσες συνέπειες δοκιμάζουν σήμερα οι δυτικές τράπεζες και επενδύσεις
στην Ασία.

ΑΠΩΛΕΙΕΣ – ΑΝΕΡΓΙΑ

Πολλές από τις ιαπωνικές εταιρείες με τις οποίες συνεργάζεται η Δύση «έγραψαν»
απώλειες την περασμένη χρονιά: Νισάν, Μιτσουμπίσι, Τοσίμπα. Η ανεργία ανέβηκε
στο 4,1%, στο υψηλότερο μεταπολεμικό επίπεδο.

Οι ιαπωνικές εταιρείες προσπαθούν τώρα με τις εξαγωγές να γλιτώσουν από την
κρίση. Οι τοπικές αγορές έχουν καταρρεύσει λόγω των προβλημάτων στην Κορέα,
την Ινδονησία και την Ταϊλάνδη. Έτσι, οι Ιάπωνες εξαγωγείς προσβλέπουν στην
Ευρώπη και τις ΗΠΑ.

Όμως, η Ευρώπη έχει ήδη επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στις ιαπωνικές
εξαγωγές αυτοκινήτων, όπως και οι ΗΠΑ. Όσο τα ιαπωνικά προϊόντα θα κατακλύζουν
τις αμερικανικές αγορές τόσο θα εντείνονται οι πιέσεις του Κογκρέσου προς τον
πρόεδρο Κλίντον να περιορίσει το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ με την
Ιαπωνία.

ΔΕΣΜΕΥΣΕΙΣ – ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Επίσης, η ανασυγκρότηση του ιαπωνικού τραπεζικού συστήματος θα μπορούσε να
έχει δυσμενείς επιπτώσεις για τις υπόλοιπες βιομηχανικές χώρες, καθώς οι
αμερικανικές και ευρωπαϊκές τράπεζες θα τηρούν αμυντική στάση, προσπαθώντας να
προστατεύσουν τα δάνειά τους προς τα ιαπωνικά πιστωτικά ιδρύματα.