ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Απειλή οι στρατιές αγραμμάτων

Πανεπιστήμιο Μόσχας. Σήμερα υπάρχουν στρατιές αγραμμάτων στις χώρες του πρώην «υπαρκτού σοσιαλισμού»

Ένας σοβαρός κίνδυνος απειλεί τις χώρες του πάλαι ποτέ «υπαρκτού σοσιαλισμού»:
να γεμίσουν από στρατιές αγραμμάτων ή ημιμαθών πολιτών. Η εκπαίδευση σήμερα,
σύμφωνα με έκθεση της Υπηρεσίας του ΟΗΕ για τα Παιδιά, είναι από πολλές
απόψεις χειρότερη απ’ ό,τι στα χρόνια του κομμουνισμού.

ΚΑΘΩΣ τα κράτη αυτά παλεύουν με τη μετάβαση στην οικονομία της αγοράς, οι
πόροι για την παιδεία στενεύουν, το κόστος της ανεβαίνει και τα δημόσια
σχολεία ερειπώνονται.

Πολλά παιδιά που υπό το παλαιό καθεστώς θα παρακολουθούσαν κανονικά τα
μαθήματά τους στην τάξη, τώρα ούτε καν γράφονται στο σχολείο. Εκτός από το
κόστος, αναφέρει η έκθεση στις 135 σελίδες της, υπάρχουν τρία ακόμη αίτια: οι
πόλεμοι, οι κοινωνικές αλλαγές και η παρακμή των ίδιων των σχολείων.

«Οι αναστατώσεις των τελευταίων ετών ­ παρατηρεί ο επικεφαλής της σχετικής
έρευνας, Τζων Μίκλραϊτ ­ υπονομεύουν τα όποια επιτεύγματα του κομμουνιστικού
συστήματος. Σε πολλές από τις χώρες αυτές, η παρεχόμενη εκπαίδευση δεν επαρκεί
για να προετοιμάσει τα παιδιά για το μέλλον».

Όχι ότι η επί κομμουνισμού εκπαίδευση δεν είχε ελαττώματα. Η έκθεση του ΟΗΕ
αναφέρει μερικά απ’ αυτά ­ την ακαμψία, τη δογματικότητα, τη μονομέρεια ­ που
δεν επέτρεπαν στο παιδί επαρκή ευχέρεια επιλογής.

Μερικές από τις μεταρρυθμίσεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια, λέει ο
Μίκλραϊτ, ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση. Άλλες όμως όχι. Οι αλλαγές, επιπλέον,
ήταν τόσο πολλές, που τελικά επέφεραν σύγχυση και χάος στο εκπαιδευτικό σύστημα.

Τα 115 εκατομμύρια των μαθητών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης καλούνται σήμερα να
πληρώνουν δυσβάστακτα δίδακτρα ή ποσά για σχολικά βιβλία.

«Σε πολλές περιοχές ­ γράφει ο επικεφαλής της έρευνας ­ οι γονείς πληρώνουν
τους δασκάλους και καθηγητές των παιδιών τους για να τους κάνουν φροντιστήριο.
Υπάρχουν εκπαιδευτικοί που δέχονται φιλοδωρήματα προκειμένου να βελτιώσουν τη
βαθμολογία των μαθητών τους. Με δωροδοκία επίσης εξασφαλίζουν πολλοί γονείς
την εγγραφή των παιδιών τους σε σχολεία που τυχαίνει να είναι κάπως καλύτερα
του μέσου όρου».

Σε όλες τις χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης, οι δαπάνες για την εκπαίδευση
έχουν μειωθεί αντί να αυξηθούν. Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό στα
Σκόπια, τη Γεωργία και το Αζερμπαϊτζάν». Το ρεκόρ ακηδίας για την εκπαίδευση
το κρατεί η Σόφια: τα κρατικά κονδύλια για την παιδεία στη Βουλγαρία έχουν
μειωθεί κατά 75%.

Στα Σκόπια, τη Μολδαβία και την Κιργιζία, τα σχολικά κτίρια καταρρέουν και στα
περισσότερα σχολεία δεν υπάρχει θέρμανση. Στην πρώην ΕΣΣΔ, στο διάστημα
1991-95 έκλεισαν ελλείψει πόρων πάνω από 30.000 δημόσια νηπιαγωγεία. Η
υγειονομική φροντίδα για τους μαθητές τείνει να εξαφανισθεί: Στη Γεωργία, το
1989, είχαν εξετασθεί από γιατρούς 670.000 μαθητές. Το 1996, εξετάσθηκαν μόνο 250.000.

Είναι αλήθεια, σημειώνει η έκθεση, ότι για τις πλούσιες οικογένειες και για
τους μαθητές με εξαιρετικά προσόντα υπάρχουν σήμερα σχολεία καλύτερα απ’ ό,τι
πριν. Για τους πολλούς όμως, για τη μεγάλη μάζα, η κατάσταση ποτέ δεν ήταν χειρότερη.