Δρόμοι για… πατινάζ στην Ελλάδα

«Αυτοί οι δρόμοι δεν είναι επικίνδυνοι μόνο για τους οδηγούς· είναι και για
τους πεζούς»! Αυτά ήταν τα πρώτα λόγια Αμερικανών συγκοινωνιολόγων όταν
πάτησαν το πόδι τους στην Αθήνα, προσκεκλημένοι του Εθνικού Μετσόβιου
Πολυτεχνείου (ΕΜΠ).

Η ΑΝΑΦΟΡΑ τους σχετίζεται με την ολισθηρότητα των ελληνικών δρόμων. Η θλιβερή
πρωτιά που κατέχει η χώρα μας σε όλη την Ευρώπη στα τροχαία ατυχήματα, όπως
τονίζουν οι ειδικοί επιστήμονες, οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην κακή
ποιότητα του οδοστρώματος και ειδικότερα στην αυξημένη ολισθηρότητα που
παρουσιάζει το οδικό μας δίκτυο. Αρκεί να αναφερθεί ότι πολυάριθμες μελέτες
που πραγματοποιήθηκαν σε ευρωπαϊκές χώρες, με ιδιαίτερη παράδοση σε θέματα
οδικής ασφάλειας, όπως η Αγγλία, έδειξαν ότι η ολισθηρότητα του οδοστρώματος
ευθύνεται για το 10% του συνόλου των τροχαίων ατυχημάτων!

Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί την εφαρμογή αυστηρών
προδιαγραφών αντιολισθηρότητας στα νέα έργα οδοποιίας, καθώς και την υιοθέτηση
ενιαίου τρόπου μέτρησης του δείκτη ομαλότητας και ολισθηρότητας των οδικών
δικτύων στα 15 κοινοτικά κράτη.

Την ίδια στιγμή στη χώρα μας, παρ’ ότι τα τελευταία χρόνια καταβάλλονται
φιλότιμες προσπάθειες από τους αρμόδιους υπηρεσιακούς παράγοντες να αναδειχθεί
η σημασία της ολισθηρότητας του οδοστρώματος (ως μείζων παράγων πρόκλησης
τροχαίων ατυχημάτων), κατά την κατασκευή κυρίως των νέων έργων οδοποιίας, τα
αποτελέσματα δεν είναι ενθαρρυντικά.

ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑ

Στους ταξιδιωτικούς – οδικούς χάρτες της Ευρώπης, οι ελληνικοί δρόμοι
εξακολουθούν να υποδεικνύονται ως ιδιαιτέρως επικίνδυνοι και απαρχαιωμένοι,
ενώ την ίδια στιγμή οι εργασίες για τη βελτίωση της ασφάλειάς τους
περιορίζονται στη διαπλάτυνση των οδοστρωμάτων και στην καλυτέρευση των
γεωμετρικών τους χαρακτηριστικών. Η καλυτέρευση της ασφάλειας των οδικών μας
δικτύων, με την κατασκευή αντιολισθηρών οδοστρωμάτων, εξακολουθεί ακόμη και
σήμερα να αποτελεί ακριβή πολυτέλεια για την ελληνική διοίκηση, αν και σε όλες
τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρείται, εδώ και αρκετά χρόνια,
επιβεβλημένη ανάγκη.

«Είναι αλήθεια ότι στα θέματα αυτά μας έχουν περάσει ακόμη και οι χώρες του
πρώην ανατολικού μπλοκ», θα πει με αφοπλιστική ειλικρίνεια ο ειδικότερος επί
του θέματος υπηρεσιακός παράγοντας του ΥΠΕΧΩΔΕ, ο κ. Ιωάννης Φατσέας,
προϊστάμενος του Τμήματος Υλικών Οδών και Οδοστρωμάτων του Κεντρικού
Εργαστηρίου Δημοσίων Έργων.

Με «ένσημα» 25 ετών στο εξειδικευμένο αντικείμενο των ασφαλτοταπήτων, ο κ.
Φατσέας τονίζει στα «ΝΕΑ»: «Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας καταβάλλουμε
προσπάθειες για να βελτιώσουμε τις μεθόδους κατασκευής των έργων οδοποιίας.
Εντούτοις, δεν μπορούμε να πούμε ότι καταφέραμε να κάνουμε τις προόδους που
έχουν επιτύχει άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δυστυχώς, πρέπει να κάνουμε
πολλά ακόμη για να προσεγγίσουμε τον υψηλό βαθμό ασφάλειας που διαθέτουν τα
οδικά τους δίκτυα».

Το 1999!

Τρανή απόδειξη αποτελούν τα έργα δεκάδων δισ. δραχμών για τη μετατροπή του
εθνικού οδικού άξονα Πάτρα-Αθήνα-Θεσσαλονίκη-Εύζωνοι (ΠΑΘΕ) σε κλειστό
αυτοκινητόδρομο. Ενώ τα τμήματα Αθηνών-Κορίνθου και Αθηνών-Υλίκης, μετά την
ολοκλήρωση των βασικών έργων οδοποιίας, δόθηκαν στην κυκλοφορία πριν από τρία
χρόνια, ακόμη και σήμερα στερούνται τον τελικό τους ασφαλτοτάπητα. Ποιος είναι
αυτός; Ο αντιολισθηρός τάπητας, ο οποίος είναι ο πλέον σημαντικός για την
ασφάλεια των χιλιάδων χρηστών του οδοστρώματος.

Καλώς εχόντων των πραγμάτων, οι εργασίες εγκατάστασης του αντιολισθηρού
ασφαλτοτάπητα προβλέπεται να αρχίσουν την άνοιξη του 1999! Μέχρι τότε οι
εκατοντάδες χιλιάδες χρήστες των εθνικών οδών θα συνεχίζουν να ταξιδεύουν με
τα μεγάλης ιπποδύναμης καινούργια αυτοκίνητα τους, δίχως να γνωρίζουν ότι
λείπει η τελική επίστρωση, χωρίς να ξέρουν γιατί στο πρώτο ψιλοβρόχι αδυνατούν
να κουμαντάρουν τα οχήματά τους και βγαίνουν στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας ή
εκτός του δρόμου! Το πολύνεκρο τροχαίο δυστύχημα στο Μαρτίνο, που έγινε ­ μία
βροχερή ημέρα ­ τον χειμώνα του 1997, φαίνεται ότι δεν έχει συνετίσει κανέναν.
Αιτία της μεγάλης καθυστέρησης αποτελούν τα έργα οδοποιίας που
πραγματοποιήθηκαν την τελευταία πενταετία στα τμήματα Αθήνας-Κορίνθου και
Αθήνας-Υλίκης και τα οποία προηγούνται από την κατασκευή του τελικού
ασφαλτοτάπητα. Πολλά από αυτά αποδείχθηκαν μνημεία κακοτεχνίας, τα οποία είναι
ορατά διά γυμνού οφθαλμού.

«Το θέμα των αντιολισθηρών επιστρώσεων είναι σοβαρότατο, δεν το αμελήσαμε»,
σημειώνει ο κ. Γιώργος Μπάστος, ειδικός σύμβουλος σε θέματα οδοποιίας της
Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Έργων. «Είθισται ο τάπητας κυκλοφορίας, που
προηγείται του αντιολισθηρού τάπητα, να αφήνεται για ένα εύλογο χρονικό
διάστημα να πατηθεί καλύτερα και στη συνέχεια να μπει η τελική στρώση. Επειδή
όμως προέκυψαν οι περίφημες κακοτεχνίες, καθυστερούμε την εγκατάσταση του
αντιολισθηρού τάπητα, γιατί πρέπει πρώτα να επιδιορθωθούν οι ανωμαλίες».

ΛΑΘΗ

Χιλιάδες ταξιδιώτες διασχίζουν καθημερινά τις εθνικές οδούς, χωρίς να γνωρίζουν ότι δεν έχει τοποθετηθεί ακόμη ο αντιολισθηρός τάπητας. Στη φωτογραφία ­ 9ο προς 10ο χλμ. ­ φαίνονται οι αγωγοί ομβρίων υδάτων που προεξέχουν!

Από την πλευρά του, ο κ. Φατσέας δεν δυσκολεύεται να παραδεχτεί ότι στο θέμα
αυτό έγιναν λάθη από τις αρμόδιες υπηρεσίες, που μεταφράζονται σε πολύμηνες
καθυστερήσεις. «Υπήρξαν καθυστερήσεις από τις αρμόδιες υπηρεσίες, ένας κακώς
συντονισμός.

Όταν δημοπρατήσαμε τα έργα οδοποιίας στις δύο εθνικές οδούς, δεν συμπεριλάβαμε
στο αντικείμενο της εργολαβίας την κατασκευή του αντιολισθηρού τάπητα. Θέλαμε
να αποτελέσει χωριστό αντικείμενο. Τώρα αλλάξαμε πολιτική και στις νέες
δημοπρασίες συμπεριλαμβάνουμε και τους αντιολισθηρούς τάπητες».

Με τις κακοτεχνίες όμως να βγάζουν μάτια στις εθνικές οδούς η ηγεσία του
υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ αποφάσισε, όπως ήταν αναμενόμενο, να μην… παραλάβει, τις
εργολαβίες εκείνες που κρίθηκαν απαράδεκτες ως προς το κατασκευαστικό τους
αποτέλεσμα και να ζητήσει από τις ανάδοχες εταιρείες να επισκευάσουν, με δικά
τους έξοδα, τα τμήματα των δύο εθνικών οδών, που μετέτρεψαν σε καρόδρομους!
Όταν οι επεμβάσεις για την επιδιόρθωση των κακοτεχνιών ολοκληρωθούν, τότε και
μόνον τότε στον κεντρικό οδικό άξονα της χώρας θα αρχίσει σταδιακά να
στρώνεται ο αντιολισθηρός ασφαλτοτάπητας! Πότε θα επιτευχθεί αυτό; «Ελπίζουμε
φέτος το καλοκαίρι να προβούμε στην αποκατάσταση των ανωμαλιών και την άνοιξη
του 1999 να περάσουμε στην τοποθέτηση του αντιολισθηρού τάπητα», καταλήγει ο
κ. Μπάστος. Μέχρι τότε, δυστυχώς, θα συνεχίσουμε να θρηνούμε αθώα θύματα.
Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του συγκοινωνιολόγου κ. Γιάννη Γκόλια,
αναπληρωτή καθηγητή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. «Είναι σαφές ότι το
επίπεδο οδικής ασφάλειας που προσφέρουμε προς τον χρήστη αυτή τη στιγμή είναι
μειωμένο. Όσο αργεί να τελειώσει αυτή η ιστορία τόσο το χειρότερο»!

ΣΤΗΝ εθνική οδό Τριπόλεως – Καλαμάτας μία επικίνδυνη στροφή-καρμανιόλα, που
βρίσκεται στο 7,5 χλμ., είχε γίνει η αιτία να χάσουν τη ζωή τους, τα τελευταία
χρόνια, τουλάχιστον έξι άτομα. Πριν από οκτώ μήνες στο σημείο εκείνο, ύστερα
από σχετικό αίτημα της Τροχαίας Τριπόλεως, τοποθετήθηκε αντιολισθηρός τάπητας.
Από τότε δεν θρηνήσαμε ξανά θύματα! «Στο σημείο εκείνο είχαμε μεγάλη συχνότητα
ατυχημάτων», λέει στα «ΝΕΑ» ο διοικητής της Τροχαίας Τριπόλεως κ. Κωνσταντίνος
Ταρζάνος. «Το τελευταίο ατύχημα έγινε πριν από ένα χρόνο και θρηνήσαμε τρεις
νεκρούς. Με το πρώτο ψιλόβροχο τρέχαμε αμέσως εκεί, γιατί τα αυτοκίνητα
έβγαιναν έξω από τον δρόμο». Για το θέμα αυτό, αλλά και άλλα παρόμοια, η
Τροχαία Τριπόλεως είχε ενημερώσει εγγράφως τις αρμόδιες υπηρεσίες προκειμένου
να λάβουν έκτακτα μέτρα. «Τους “κυνηγάμε”, καθιστώντας τους υπεύθυνους για
ό,τι συμβεί. Άλλες φορές ανταποκρίνονται, άλλες όχι. Εμείς δεν είμαστε
μηχανικοί να πάρουμε τα φτυάρια», είπε στα «ΝΕΑ» άνδρας της Τροχαίας.

«Η ΣΗΜΑΣΙΑ της ολισθηρότητας στην πρόκληση τροχαίων ατυχημάτων είναι γνωστή
ακόμη και στους οδηγούς που στο πίσω παρμπρίζ του αυτοκινήτου τους έχουν την
ένδειξη “Ν”», λένε οι συγκοινωνιολόγοι σε αντιδιαστολή των μέτρων που
λαμβάνονται στη χώρα μας.

Παρ’ ότι οι περισσότεροι εταίροι μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εδώ και πολλά
χρόνια, έχουν αναπτύξει σύγχρονες τεχνικές στην κατασκευή αντιολισθηρών
οδοστρωμάτων, στην Ελλάδα η λήψη παρόμοιων μέτρων προσκρούει στον εφησυχασμό
και στις εύκολες λύσεις του τύπου «ρίξε μια-δυο στρώσεις, ίσα για να μαυρίσει»
ο δρόμος.

Μια περιήγηση στις χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης αρκεί για να δούμε
γιατί εκεί μειώνονται τα τροχαία ατυχήματα, ενώ στην Ελλάδα ακολουθούν την
ανιούσα. Γιατί με άλλα λόγια, όπως λένε οι Έλληνες γιατροί, «η χώρα μας έχει
γίνει ο κύριος τροφοδότης σε όργανα μεταμοσχεύσεων της Ευρώπης».

Στο Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ελβετία, επί παραδείγματι, εδώ και αρκετά
χρόνια έχουν καθορισθεί συγκεκριμένες προδιαγραφές ολισθηρότητας και
ομαλότητας των οδοστρωμάτων, οι οποίες έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα για τις
ανάδοχες εταιρείες έργων οδοποιίας. Μάλιστα, τα νέα οδοστρώματα, τα οποία
κατασκευάζονται με αυτοχρηματοδότηση, φέρουν δύο βασικές εγγυήσεις του
εργολάβου: α) ότι το οδόστρωμα ικανοποιεί τις προδιαγραφές και β) ότι για ένα
διάστημα, ενός ή τριών ετών, η αντίσταση στην ολίσθηση είναι μεγαλύτερη ή ίση
της προτεινόμενης από τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες.

ΜΕ ΧΑΡΤΕΣ

Την ίδια στιγμή η Δανία έχει καταφέρει να καταγράψει τον συντελεστή
ολισθηρότητας του οδοστρώματος σε όλο το οδικό της δίκτυο. Έτσι, οι οδηγοί,
που κινούνται στο εθνικό και επαρχιακό δίκτυο της Δανίας μπορούν μέσα από
εύχρηστους οδικούς χάρτες να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή την επικινδυνότητα του οδοστρώματος.

Στην Αγγλία δε, ειδικά συνεργεία σε τακτά χρονικά διαστήματα παρακολουθούν τη
συμπεριφορά του οδοστρώματος, ως προς την ολισθηρότητά του. Η ιδιαίτερη
προσοχή, που επιδεικνύουν, σχετίζεται με το ρόλο που διαδραματίζει η οδός στην
πρόκληση τροχαίων ατυχημάτων. Σύμφωνα με έρευνες που έγιναν στην γηραιά
Αλβιώνα, ο παράγοντας «δρόμος» ήταν η κύρια αιτία για το 27% του συνόλου των
τροχαίων ατυχημάτων.

Στη χώρα μας, αν και κανείς δεν γνωρίζει τον συντελεστή ολισθηρότητας και
ομαλότητας ακόμη και των βασικών οδικών αξόνων, τα στοιχεία της Εθνικής
Στατιστικής Υπηρεσίας παρουσιάζουν τον παράγοντα οδόστρωμα να αποτελεί την
κύρια αιτία μόνο σε ποσοστό 2% του συνόλου των τροχαίων ατυχημάτων.

Σε κάθε περίπτωση διεθνείς έρευνες, που έγιναν στα επιφανειακά χαρακτηριστικά
του οδοστρώματος, έδειξαν ότι ποσοστό 10% των τροχαίων ατυχημάτων οφείλεται
στην ολισθηρότητα των δρόμων. Επιπλέον βρέθηκε ότι η σφοδρότητα των ατυχημάτων
στον βρεγμένο δρόμο είναι πολύ μεγαλύτερη σε σχέση με τα ατυχήματα που
γίνονται σε στεγνό δρόμο.

Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί την εφαρμογή ενός αυστηρότερου
πλαισίου ποινικών ευθυνών για τα ατυχήματα που οφείλονται στην ολισθηρότητα
των δρόμων με την υιοθέτηση δικαιώματος άσκησης δικαστικών αγωγών των πολιτών
με αποζημιώσεις ιδιαιτέρως μεγάλες. Οι διώξεις θα στρέφονται κατά των
κατασκευαστριών εταιρειών, αλλά και κατά της διοίκησης, που ενώ γνωρίζει τις
διαστάσεις του προβλήματος, αδρανεί.

ΜΕ «ΔΕΥΤΕΡΗΣ ποιότητας» υλικά, ως προς την αντιολισθηρή τους ικανότητα, είναι
φτιαγμένοι οι περισσότεροι δρόμοι της Ελλάδας. Τα αδρανή υλικά, τα οποία
χρησιμοποιούνται στη χώρα μας για την κατασκευή της ασφάλτου είναι
ασβεστολιθικά, τα οποία ήδη σε πολλές χώρες της Ευρώπης έχουν απαγορευθεί ως ακατάλληλα!

«Η επιλογή του κατάλληλου αδρανούς υλικού αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης
μελέτης, για να βρεθεί η βέλτιστη τεχνολογία στην κατασκευή του αντιολισθηρού
ασφαλτοτάπητα», σημειώνει ο κ. Ανδρέας Λοΐζος, επίκουρος καθηγητής του Τομέα
Μεταφορών και Συγκοινωνιακής Υποδομής του ΕΜΠ.

Η επιλογή των αδρανών υλικών, που αντιπροσωπεύουν το 95% των πρώτων υλών στις
επιφανειακές στρώσεις των οδοστρωμάτων, είναι πολύ σημαντική γιατί, όπως
τονίζει ο κ. Φατσέας, τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά είναι αυτά που
καθορίζουν τον συντελεστή ολισθηρότητας της ασφάλτου.

Επί σειρά δεκαετιών στην Ελλάδα, ο ασβεστόλιθος αποτελούσε την κυριότερη πηγή
αδρανών υλικών κατά την κατασκευή των οδοστρωμάτων.

«Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια», προσθέτει ο κ. Λοΐζος, «ο ασβεστόλιθος κρίθηκε
ακατάλληλος γιατί λειαίνεται πολύ εύκολα, με αποτέλεσμα οι επιφάνειες να
γίνονται ολισθηρές».

Για τον λόγο αυτό, συμπληρώνει ο κ. Λοΐζος, σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής
Ένωσης χρησιμοποιούνται «τα σκληρά αδρανή γιατί δεν φθείρονται εύκολα από την
επίδραση του κυκλοφοριακού φόρτου και των καιρικών συνθηκών».

Η χρήση σκληρών αδρανών κρίθηκε απαραίτητη, υπογραμμίζει και ο κ. Φατσέας,
γιατί διαπιστώθηκε ότι επιφέρουν βελτίωση της αντιολισθητικής ικανότητας του οδοστρώματος.

Γι’ αυτό τώρα και στη χώρα μας κατά τον σχεδιασμό των μεγάλων οδικών έργων
(ΠΑΘΕ – Εγνατία οδός) σχεδιάζεται να αντικατασταθούν τα ασβεστολιθικά
πετρώματα από σκληρά αδρανή υλικά.

Η ευρεία χρήση όμως των σκληρών αδρανών υλικών σκοντάφτει στο υψηλό ­ σε σχέση
με τον ασβεστόλιθο ­ κόστος τους, αλλά και στην έλλειψη της πρώτης ύλης.

Στην Ελλάδα δεν έχουν εντοπισθεί ακόμη οι αναγκαίες εκμεταλλεύσιμες πηγές
σκληρών αδρανών υλικών, οι οποίες θα μπορούσαν να καλύψουν μια μελλοντική
αυξημένη ζήτηση. Την ίδια στιγμή η αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ, στο πλαίσιο
των Κοινοτικών Οδηγιών, προωθεί την πειραματική εφαρμογή νέων ασφαλτοταπήτων
προηγμένης τεχνολογίας που έχουν ως βάση τα σκληρά αδρανή υλικά.

«Μέσα στο καλοκαίρι θα γίνει και στη χώρα μας η πιλοτική εφαρμογή του
“λεπτοτάπητα”, ο οποίος αποτελεί τον νέο βελτιωμένο τύπο οδοστρωμάτων»,
προσθέτει ο κ. Φατσέας.

Αναφερόμενος στους νέους τύπους οδοστρωμάτων ο κ. Λοΐζος επισημαίνει ότι
«συνδυάζουν εκτός από αντιολισθηρές και αντιθορυβικές ικανότητες.

Στη χώρα μας εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 οι περιβαλλοντικές
απαιτήσεις θα οδηγήσουν στην υιοθέτηση αυτών των προηγμένων ασφαλτοταπήτων.

Σ’ αυτήν την κατηγορία περιλαμβάνονται οι πορώδεις ασφαλτοτάπητες, οι οποίοι
εκτός από τις προαναφερόμενες ιδιότητες έχουν την ικανότητα αποστράγγισης νερού».