Η Λογοτεχνική Σχολή Καβάλας

Επιτρέψτε μου σήμερα αντί άλλου άρθρου να παραθέσω την προχθεσινή μικρή ομιλία
που έκανα στην έναρξη του 10ου Πανελλήνιου Νεφρολογικού Συνεδρίου, στο Αρχαίο
Θέατρο των Φιλίππων. Έχει ενδιαφέρον, πιστεύω, η έστω συνοπτική παρουσίαση της
Λογοτεχνικής Σχολής της Καβάλας:

ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ τον συμπαθέστατο πρόεδρο κύριο Κλεόνικο Καλαϊτζίδη που είχε την
καλοσύνη να με καλέσει εδώ κι ένα χρόνο στο τόσο αυτό σημαντικό συνέδριό σας.
Αλλά δεν θα έκανα επ’ ουδενί όλο αυτό το ταξίδι, από το Παρίσι, αν ­ σας το
ομολογώ και ελπίζω να μην το παρεξηγήσετε ­ δεν ήμουν πρώτα απ’ όλα
Καβαλιώτης. Ο Οδυσσέας μάς το δίδαξε, σ’ εμάς και σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο:
μια Ιθάκη είναι που μετρά. Μια Πηνελόπη που πλέκει. Ένα πιστό σκυλί που
αναγνωρίζει ­ κι αυτό το σκυλί είναι του κυνηγού παππού μου, του μπαρμπα-Λιά,
που έζησε και πέθανε εδώ στην Καβάλα.

Όσο περνούν τα χρόνια τόσο έχει κανείς το άλγος του νόστου, τόσο η επιστροφή
στην αφετηρία γίνεται επιτακτική. Εν πάση περιπτώσει αυτά μπορεί και να μην
ενδιαφέρουν, είναι του χώρου τού ιδιωτικού, μα το ιδιωτικό γίνεται δημόσιο
όταν ο καθένας από σας ξέρει πως η ρίζα της καταγωγής του τον έχει
προκαθορίσει σε αυτά που θα πράξει ή δεν θα πράξει στη ζωή του.

Μιλώ προσωπικά, γιατί εμείς οι συγγραφείς έτσι μιλάμε. Ακούμε λίγο εκ περισσού
τα γενικόλογα και τετριμμένα των πολιτικών. Εμείς δεν επιζητούμε ψήφους,
είμαστε η ψηφιακή υπόσταση του τόπου μας. Έτσι, αντί για την τύρφη των
Φιλίππων θα σας μιλήσω για την τύρφη της ψυχής, αντί για το νεφρό θα σας πω
για το αναγραμματισμένο «φέρον», δηλαδή ό,τι διυλίζει το νεφρό της ψυχής,
δηλαδή η τέχνη του Λόγου.

Και υπάρχει, είχα την ευτυχία να την επισημάνω πριν από τέσσερα χρόνια χάρις
σε ένα βιβλίο της Μαρίας Μικέ, μία Λογοτεχνική Σχολή της Καβάλας, η οποία, σε
αντίθεση με τη Λογοτεχνική Σχολή της Θεσσαλονίκης, ήταν και παραμένει άγνωστη
ως «σχολή».

Αρχή κάνοντας με τον διηγηματογράφο Φώτο Πρασίνη (1912-1973), που μπορούμε να
διαβάσουμε πια τα συγκεντρωμένα διηγήματά του σε έναν τόμο, διηγήματα της
προσφυγιάς και των δυσκολιών της πρώτης εγκατάστασης σε μια φιλόξενη πόλη,
χάρις στην πρωτοβουλία του Δήμου Καβάλας και πιο συγκεκριμένα του δημάρχου της
Λευτέρη Αθανασιάδη.

Γιώργος Χειμωνάς – Χρόνης Μίσσιος, δύο από τη Λογοτεχνική Σχολή της Καβάλας

Κατόπιν έχουμε τον Χρόνη Μίσσιο, που το αυτοβιογραφικό βιβλίο του «… Καλά
εσύ σκοτώθηκες νωρίς» σηματοδότησε, μετά τον Μάριο Χάκκα, την πρώτη ουσιαστικά
εξομολογητική γραφή από ένα τέκνο της «Μικρής Μόσχας», όπως λεγόταν τότε η
πόλη μας, προς τα αόρατα αφεντικά (Στάλιν, Κρούστσεφ, Μπρέζνιεφ) του δικού μας Κρεμλίνου.

Ακολουθεί ο υποφαινόμενος. Και ο Ι.Δ. Ιωαννίδης που θα ασχοληθεί κυρίως με τη
λογοτεχνία για εφήβους και παιδιά, βιβλία που μεταφράζονται σε όλο τον κόσμο.

Κι έρχεται ο ποιητής Πρόδρομος Μάρκογλου, ο οποίος στο τελευταίο πεζογράφημά
του, «Σπαράγματα», από τις Εκδόσεις Νεφέλη, αφηγείται τις περιπέτειες του
Νικηφόρου Σέρτα, που ξεκίνησε σαν δημοσιογράφος τοπικής εφημερίδας πριν πάρει
των ομματιών του για να γίνει ναυτικός και πνιγεί σε αύτανδρο ναυάγιο, έχοντας
αφήσει τους μοναδικούς στίχους «Δική μας ήταν η φωνή. / Τα λόγια ήταν ξένα».

Έπεται ο μεγάλος Γιώργος Χειμωνάς, συνάδελφός σας κατά κάποιον τρόπο, καθ’ ότι
νευροψυχίατρος, που επεκτείνει τα όρια της ελληνικής πεζογραφίας προς νέες
ενδοχώρες της ψυχής, παντρεύοντας τον αρχαίο τραγικό λόγο με τον σύγχρονο.

Μια πλειάδα νεώτερων πεζογράφων εκκολάπτεται μετά τη Μεταπολίτευση. Ο Γιάννης
Γαϊτάνος ερευνά στα μυθιστορήματά του «Τελευταίο Πέρασμα» και «Φλος Ρουαγιάλ»
τις συνθήκες που εξαναγκάζουν μια γενιά να εκπατριστεί, για να βρει τη «ρίζα»
της αλήθειας στην Πορτογαλία και στη Βραζιλία.

Ο Θόδωρος Γρηγοριάδης με το «Ναύτη» του και το «Χορευτή στον Ελαιώνα»,
μυθοποιεί και νεραϊδοποιεί ακόμα κι αυτά τ’ αρδευτικά κανάλια της υπαίθρου
μας. Είναι Βρετανός στη μυθιστορηματική δομή, Καβαλιώτης στη θεματολογία.

Τέλος, δύο νεώτεροι, ο Διαμαντής Αξιώτης και ο Κοσμάς Χαρπαντίδης αναδεικνύουν
την καθημερινότητα σαν ποιητικό συμβάν. Μύθοι, δοξασίες και παραδόσεις
διασώζονται μέσα από τα διηγήματά τους που κατατάσσονται στον «προχωρημένο
λόγο» σαν «οχυρωματική γραφή».

Ώσπου, επιτέλους, εμφανίζονται και οι πρώτες γυναίκες πεζογράφοι από τα μέρη
μας, η Μανίνα Ζουμπουλάκη, η Στέλλα Παναγιωτοπούλου και η Ελένη Ιορδάνου, που
κάνουν την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη να μοιάζουν επαρχιακές πόλεις, με την
προωθημένη θεματολογία τους και την ελλειπτικότητα της έκφρασης.

Σημαντικότατος Καβαλιώτης κριτικός είναι ο Κρίτων Χουρμουζιάδης, που τον
χάσαμε πριν από λίγα χρόνια στο άνθος της ωριμότητάς του. Τα δοκίμιά του
βρίσκονται συγκεντρωμένα, ευτυχώς, σε μια έκδοση του «Κέδρου», χάρις στη
φροντίδα του φίλου της Λογοτεχνικής Σχολής της Καβάλας, συγγραφέα Μένη Κουμανταρέα.

Δυο λόγια για την ποίηση: ο Γιώργος Στογιαννίδης είναι ο κατεξοχήν λυρικός
ποιητής της πόλης μας (πέθανε πρόπερσι), ενώ η ποιήτρια Μαρία Κυρτζάκη, «η
Σύλβια Πλαθ της νεώτερής μας ποίησης», μαζί με τον Κώστα Καναβούρη, τον
σκηνοθέτη-ποιητή Λευτέρη Ξανθόπουλο, τον Δημήτρη Λέντζη, τον Κώστα Ορφανίδη,
τον Αβραάμ Χατζηανέστη και τον Δημήτρη Λεοντζάκο αποτελούν ισάριθμες χορδές
στην «Ελληνική Λύρα».

Συμπερασματικά, υπάρχει μία Λογοτεχνική Σχολή της πόλης μας που
πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα με τις επιστολές του Αποστόλου των Εθνών, του
Παύλου, προς τους κατοίκους των Φιλίππων, όπου και «οψόμεθα».