ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ «Εκκλησία των διώξεων»

Μέσα στις προσεχείς εβδομάδες θα ολοκληρωθεί η πρόταση της παρούσας Βουλής
προς την επομένη για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Αυτό σημαίνει ότι θα
καταγραφούν οι διατάξεις των οποίων προτείνεται η αναθεώρηση, καθώς και ο
προσανατολισμός της.

Δηλαδή για κάθε διάταξη που η Βουλή αποφασίζει να αναθεωρηθεί, ταυτοχρόνως
καταγράφεται σε πολύ γενικές γραμμές η κατεύθυνση της αναθεώρησης. Για να
αντιληφθεί ο αναγνώστης πώς ακριβώς διαμορφώνεται η πρόταση της σημερινής
Βουλής προς την επομένη, δίνω ένα παράδειγμα από το πόρισμα της
Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, το οποίο κατατέθηκε με
τη μορφή εισήγησης προς την Ολομέλεια της Βουλής. Αφορά το πολυσυζητημένο
άρθρο 32 περί εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας: «Προτείνεται από την
Επιτροπή, κατά πλειοψηφία, η αναθεώρηση του άρθρου 32 με στόχο την αποσύνδεση
της διαδικασίας εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας από την απειλή διάλυσης
της Βουλής».

Η διαμορφούμενη πρόταση αναθεώρησης μπορεί να χαρακτηρισθεί με δύο λόγια ως
συναινετική – λειτουργική. Συναινετική, γιατί ο κορμός του πολιτικού μας
συστήματος, δηλαδή το ΠΑΣΟΚ και η Ν.Δ., δεν έχουν κεφαλαιώδεις διαφωνίες για
τις συνταγματικές διατάξεις που καθορίζουν τον τρόπο διακυβέρνησης της χώρας.
Οι αρμοδιότητες της Βουλής, της κυβέρνησης, του Προέδρου της Δημοκρατίας,
καθώς και οι μεταξύ τους σχέσεις δεν διχάζουν πια. Τέλος, λειτουργική είναι η
πρόταση αναθεώρησης, γιατί: α) αποσκοπεί στη βελτίωση της λειτουργίας των
κρατικών οργάνων και β) στοχεύει στη διευκόλυνση της προστασίας ορισμένων
δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη.

Π.χ., προτείνεται η κατανομή του νομοθετικού έργου μεταξύ της Ολομέλειας της
Βουλής και των διαρκών επιτροπών της, η συνταγματική πρόβλεψη των ανεξάρτητων
διοικητικών αρχών ­ δηλαδή αρχών όπως το ΑΣΕΠ, που οργανώνει τις προσλήψεις
στο Δημόσιο ή το Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο ή ο Συνήγορος του Πολίτη ­ ο τρόπος
διαπίστωσης της αδυναμίας του Πρωθυπουργού να ασκήσει τα καθήκοντά του κ.λπ.
Ως προς τα δικαιώματα, προτείνεται η κατοχύρωση της εναλλακτικής θητείας των
αντιρρησιών συνείδησης, η υποχρέωση των ΜΜΕ να επανορθώνουν όταν ανακριβές
δημοσίευμά τους έβλαψε έναν άνθρωπο, η μείωση των περιορισμών της πολιτικής
δραστηριότητας κ.λπ.

Πρέπει όμως να παρατηρηθεί ότι από τη διαμορφούμενη πρόταση λείπει κάτι.
Λείπει εκείνος ο πολιτικός συμβολισμός που θα της προσέδιδε πανηγυρικό
χαρακτήρα, επιβεβαιώνοντας τη σημασία και την αναγκαιότητά της. Λείπει εκείνη
η παρέμβαση που θα έδιδε πνοή σε αυτή τη θεσμική αλλαγή και θα κινητοποιούσε
την κοινή γνώμη. Λείπει εκείνη η τομή που θα ξεπερνούσε τη δυσπιστία για το
εάν και κατά πόσο η αναθεώρηση απλώς ανάγει σε θέματα συνταγματικής περιωπής,
όλα όσα έχουν ήδη κατακτηθεί στην πράξη. Λείπει εκείνη η συνταγματική
μεταρρύθμιση που θα ξεπερνούσε σε ενδιαφέρον την, κατά τη γνώμη μου, άστοχη
πρόταση για την κατάργηση της κύρωσης της διάλυσης της Βουλής, όταν οι
βουλευτές αρνούνται να εκλέξουν συναινετικά Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Και όμως, ζήτημα τέτοιας σημαντικής εμβέλειας υπάρχει. Και δεν είναι άλλο από
τη θρησκευτική ελευθερία. Η χώρα μας καταδικάζεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια
για παραβιάσεις αυτού του θεμελιώδους δικαιώματος. Για την προστασία του
οποίου δεν χρειάζεται να αλλάξουν οι σημερινές σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας.
Στην Ελλάδα υπάρχει εκ των πραγμάτων επικρατούσα θρησκεία. Η Ανατολική
Ορθόδοξη Εκκλησία του Χριστού. Η δράση της Εκκλησίας της, το δόγμα της και οι
παραδόσεις της αποτέλεσαν στοιχείο της εθνικής μας ταυτότητας, ενώ η σημερινή
της δραστηριότητα μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα αυτοκαθορισμού του
σύγχρονου Έλληνα. Για να επιτελέσει, όμως, αυτόν τον σημαντικό της ρόλο η
Εκκλησία πρέπει, πρώτα από όλα, να αποδείξει ότι ξέρει να αγαπά. Και αγάπη
πρωτίστως σημαίνει να μην ταλαιπωρούνται άνθρωποι επειδή ασπάζονται άλλο
θρησκευτικό δόγμα. Να μη σέρνονται στα δικαστήρια και στις φυλακές όσοι έχουν
διαφορετικές θρησκευτικές αντιλήψεις. Η Εκκλησία θα έπρεπε να συναινέσει στη
βελτίωση του άρθρου 13 του Συντάγματος, την οποία η πρόταση αναθεώρησης θα
έπρεπε να είχε συμπεριλάβει. Κάτι τέτοιο, όμως, δυστυχώς δεν έγινε. Και από
ό,τι φαίνεται, θα χαθεί ακόμη μία θεσμική ευκαιρία να ολοκληρωθεί το κράτος
δικαίου στη χώρα μας. Που είναι ακόμη ελλειμματικό, λόγω των ψευδοδώρων που
παρέχει το κράτος στην Εκκλησία, προκειμένου να εισπράξει την πελατειακή της υποστήριξη.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.