ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Εξέγερση, δηλαδή πρόοδος

Οι εξεγερμένοι. Ινδονήσιοι φοιτητές πραγματοποιούν πορεία προς το Κοινοβούλιο του Μπαντούνγκ, κρατώντας το ομοίωμα ενός πτώματος

Α όπως ασυδοσία, Β όπως βία, Γ όπως γενοκτονία, Δ όπως δικτατορία. Έψιλον
όπως εξέγερση.

ΑΠΟ τη μια πλευρά, η εξέγερση. Διακριτικό της γνώρισμα η κραυγή. Το λεξιλόγιό
της περιλαμβάνει την αγανάκτηση και την απόρριψη, μερικές φορές ακόμη και τον
σπαραγμό. Στόχος της είναι η αυταρχική εξουσία ενός τυράννου, ενός μονάρχη ή
μιας χούντας, αν και μερικές φορές η εξέγερση προσπαθεί απλώς να σχίσει το
πέπλο της ανίας που έχει εγκαταστήσει μια κομφορμιστική κοινωνία. Ο
εξεγερμένος ­ γράφει ο Γάλλος φιλόσοφος Ντομινίκ Λεκούρ στο τελευταίο τεύχος
του «Magazine litteraire» ­ αδιαφορεί για την Ιστορία. Το απαράδεκτο είναι
απαράδεκτο, στη χρονική κλίμακα τόσο του στιγμιαίου όσο και του αιώνιου. Όπως
έλεγε ο Αντρέ Μπρετόν: «Μπροστά στην εξέγερση, κανείς από μας δεν πρέπει να
έχει ανάγκη από προγόνους».

Από την άλλη πλευρά, η πρόοδος. Είτε έχει στόχο την αρετή, την ευτυχία ή την
εξουσία, η πρόοδος εμφανίζεται πάντα ως νίκη της ανθρώπινης ελευθερίας επί των
αντιξοοτήτων. Το λεξιλόγιό της παραπέμπει στην κατάκτηση και την κυριαρχία.
Τελικός της στόχος όμως, όπως τουλάχιστον καθορίστηκε στην αρχή αυτού του
αιώνα, είναι η οργάνωση και η τάξη. Γι’ αυτό την ύμνησαν τόσο οι φιλελεύθεροι
στοχαστές όσο και οι μαρξιστές. Οι πρώτοι έβλεπαν πάντα στις εξεγέρσεις την
τυφλή βία ανθρώπων που προέρχονται από επικίνδυνες τάξεις ή τη μάταιη δράση
διανοουμένων που έχουν ξεμείνει από ιδανικά. Οι δεύτεροι, σίγουροι ότι οι
καπιταλιστικές κοινωνίες οδεύουν προς μια αναπόφευκτη και μοιραία κρίση,
ανησυχούσαν ότι η εξέγερση μπορεί να επιβραδύνει την εκδήλωση της επικείμενης επανάστασης.

Να είναι αντίπαλα τα δύο «στρατόπεδα»; Να είναι ορθή η ταύτιση από τα διεθνή
μέσα ενημέρωσης της εξέγερσης στην Ινδονησία με την «αναρχία», που προϋποθέτει
βέβαια ότι η προηγούμενη κατάσταση διέθετε «αρχή», και κατά συνέπεια
χαρακτηριζόταν από τάξη, από οργάνωση, από πρόοδο; Να είναι αθώα η
χρησιμοποίηση της λέξης «ηρεμία» για την περιγραφή του τοπίου μετά τη μάχη;

Ένα κοινό σημείο της εξέγερσης και της προόδου, σημειώνει ο Ντομινίκ Λεκούρ,
είναι ότι τα τελευταία χρόνια αμφισβητήθηκαν και οι δύο. Η πρώτη απορρίφθηκε
από τους «νέους φιλοσόφους» της Γαλλίας, που την ταύτισαν με τον
ολοκληρωτισμό. Η δεύτερη επικρίθηκε από τους «μεταμοντερνιστές», με πρόσχημα
τις οικολογικές καταστροφές, τις υπερβολές της βιοτεχνολογίας και την άνοδο
της ανεργίας. Και οι δύο αυτές σχολές κάνουν λάθος. Αντί για την αμφισβήτηση
δύο εννοιών που στην πραγματικότητα είναι συμπληρωματικές, ήλθε η ώρα να
συμφιλιώσουμε την εξέγερση με τις προόδους για τις οποίες ήταν πάντα ικανοί
όσοι ήξεραν να λένε «όχι» σε κάθε απόλυτη αρχή, ανθρώπινη ή θεϊκή.

Όπως οι εξεγερμένοι φοιτητές της Ινδονησίας. Που, διαψεύδοντας τα περί «τυφλής
βίας από επικίνδυνες τάξεις», δίνουν σήμερα ραντεβού για μια μαζική, μαχητική,
αλλά ειρηνική διαδήλωση. Ο στόχος είναι πάντα ο ίδιος: η ανατροπή του
τυράννου. Δηλαδή η πρόοδος της χώρας.