ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η άνοιξη του 1968

Πολλά έχουν γραφεί και ειπωθεί αυτές τις ημέρες για τον «Μάη του ’68». Αλλά
δεν ήταν μόνον ο Μάης και δεν ήταν μόνο το Παρίσι. Επρόκειτο για μια
αναταραχή, για ένα κύμα αμφισβήτησης και εξέγερσης που αγκάλιασε ολόκληρο τον
πλανήτη στη διάρκεια του 1968, με πιο έντονα και χαρακτηριστικά τα γεγονότα
του Μάη στη Γαλλία.

Πριν από 30 χρόνια, ο καπιταλισμός έμοιαζε να ζει μια περίοδο ακμής και
γενικευμένης ευημερίας. Αλλά η κρίση της δεκαετίας του ’70 ήταν «επί θύραις».
Αλλά το εργατικό κίνημα, τα συνδικάτα και τα παραδοσιακά κομμουνιστικά
κόμματα, περιορίζονταν σε οικονομικές διεκδικήσεις, χωρίς να θέτουν συνολικά
το αίτημα της ανατροπής των κυρίαρχων αστικών σχέσεων. Ακόμα και όταν μιλούσαν
για σοσιαλισμό, μετέθεσαν το πρόβλημα σε έναν αόριστο χρόνο, ενώ ταυτόχρονα
υπονοούσαν μια κάποια εκδοχή του αδιέξοδου πλέον σοβιετικού προτύπου.

Σ’ αυτές τις συνθήκες δεν ήταν τυχαίο ότι η δύναμη που προκάλεσε την έκρηξη
ήταν η σχετικά ανομοιογενής ολότητα φοιτητών, διανοουμένων και καλλιτεχνών.
Και τα κύρια αιτήματα αντανακλούσαν την οπτική, τα βιώματα και τις επιθυμίες
αυτής της πρωτοπορίας. Ενάντια στη μιζέρια και την ανελευθερία της
καθημερινότητας, οι εξεγερμένοι αντιπαρέθεσαν τα αιτήματα για μια
ενθουσιαστική, δημιουργική, γιορταστική αντίληψη της ζωής.

Ήταν όμως μόνον αυτό; Οι εξεγερμένοι του Παρισιού θέλησαν απλώς να
κατεδαφίσουν το αστικό εποικοδόμημα; Προφανώς όχι. Το «μετρό, μπουλό, ντοντό»
(μετρό, δουλειά, ύπνος) άγγιζε ήδη το θεμέλιο της κοινωνίας: τον αστικό
καταμερισμό της εργασίας, την αποξένωση και όλες τις αλλοτριώσεις που
συνεπάγεται ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής. Οι διανοούμενοι επεδίωξαν τη
συμμαχία της εργατικής τάξης. Την αγωνιστική συναδέλφωση του πανεπιστημίου με
το εργοστάσιο. Και η αστική τάξη δίκαια άρχισε να νιώθει τρόμο, μόνον όταν η
εργατική τάξη, ξεπερνώντας συνδικάτα και κομματικές ηγεσίες, άρχισε να
κατεβαίνει στους δρόμους. Ένα εκατομμύριο διαδηλωτές στο Παρίσι, 7-10
εκατομμύρια απεργοί στη Γαλλία, εξάπλωση της εξέγερσης στις επαρχίες, αιτήματα
όπως εργατικός έλεγχος, αυτοδιαχείριση, εργατική εξουσία, άρχισαν να δίνουν
μια άλλη διάσταση στην εξέγερση. Και τότε ο Ντε Γκωλ άρχισε να ετοιμάζει τις
δυνάμεις της καταστολής και να κυκλώνει με τανκς το Παρίσι.

Η εξέγερση τελείωσε απροσδόκητα και απότομα, όμως με σημαντικές αυξήσεις για
τους εργαζομένους! Γιατί; Επειδή τα συνδικάτα και το ΓΚΚ έμειναν στο επίπεδο
των οικονομικών διεκδικήσεων! Μπορούσε όμως να γίνει κάτι άλλο; Η εξέγερση να
μετατραπεί σε επανάσταση; Όπως είχαν τα πράγματα στη Γαλλία, όχι! Οι
εξεγερμένοι είχαν ως πρότυπα τον Μαρξ, τον Μάο, τον Λένιν, τον Τρότσκι, τον
Χο-Τσιμίνχ, τον Γκουεβάρα. Δεν ήταν απολιτικοί, όπως ισχυρίζονται ορισμένοι.
Όμως οι μικρές ομάδες της άκρας αριστεράς (τροτσκιστές, μαοϊκοί, αναρχικοί
κ.λπ.) ούτε στρατηγική, ούτε πρόγραμμα, ούτε οργάνωση, ούτε επιτελείο είχαν
για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις μιας επανάστασης. Εξάλλου, παρά τα
εκατομμύρια των διαδηλωτών και των απεργών, παρά τα επαναστατικά συνθήματα, η
ισχυρή αστική και μικροαστική τάξη και σε μεγάλο βαθμό η επαρχία, ήταν
δυνάμεις της συντήρησης, όχι της επανάστασης.

Δικαιώνεται συνεπώς η «συνετή» τακτική των συνδικάτων και του ΓΚΚ; Ναι και
όχι. Ναι, αν λάβουμε υπόψιν την έλλειψη προοπτικής και προετοιμασίας της
εργατικής τάξης. Και αυτή είναι η ιστορική ευθύνη των ΚΚ. Όχι, αν λάβουμε
υπόψιν τις λανθάνουσες δυνατότητες εκείνης της δεκαετίας. Συγκεκριμένα: το
1968 δεν περιορίστηκε ούτε στο Παρίσι, ούτε στη Γαλλία. Πριν και μετά τον Μάη,
είχαμε μια σειρά εξεγέρσεων στις κυριότερες χώρες του πλανήτη: Φοιτητές και
εργάτες στην Ιταλία, κατάληψη εργοστασίων, απεργίες. Κίνημα στη Γερμανία και
στη μακρινή Ιαπωνία. Σφαγή των φοιτητών στο Μεξικό. Και προπαντός: το κίνημα
εναντίον του πολέμου του Βιετνάμ στις ΗΠΑ και το κίνημα των μαύρων. Και τέλος:
η μεγάλη πολιτιστική επανάσταση στην Κίνα.

Μπορούσε να έχει «αλλάξει» ο κόσμος το 1968; Ίσως, αν το παγκόσμιο εργατικό
κίνημα δεν είχε εκφυλιστεί και αν το «σοσιαλιστικό στρατόπεδο» δεν αποτελούσε
ήδη δύναμη συντηρητική. Το 1968 τελείωσε «άδοξα». Αλλά η αντικαπιταλιστική
οπτική του, τα αιτήματα της ελευθερίας και της άρσης της αλλοτρίωσης, η
θετική, ενθουσιαστική αντίληψη για τη ζωή, παραμένουν αιτήματα του καιρού μας.
Και έστω και αν ακόμα βρίσκονται στον κόσμο της ουτοπίας, δρουν πάντα υπόγεια
και μπορούμε να τα ανιχνεύσουμε στα μεγάλα γεγονότα του 1995 και του 1997 και
στα κοινωνικά κινήματα της εποχής μας. Η ουτοπία μπορεί κάποτε να γίνει πραγματικότητα.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.