ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πεθαίνοντας στο γυαλί

Ο Ντ. Τζον τρέχει ιλιγγιωδώς στον αυτοκινητόδρομο της Κεντρικής Αμερικής. Στον
αέρα δεκάδες ελικόπτερα τηλεοπτικών σταθμών, τον ακολουθούν. Οι κάμερες, οι
κάμεραμεν, οι ρεπόρτερ, είναι σε επιφυλακή.

Κάποια στιγμή, ο Ντ. Τζον σταματά και βγαίνει έξω. Απλώνει στη λεωφόρο ένα
τεράστιο πανό που γράφει: «Ζήσε ελεύθερος, ψάξε για χρήματα ή πέθανε».
Επιστρέφει στο αυτοκίνητό του. Βάζει φωτιά. Το αυτοκίνητο φλέγεται. Βγαίνει
έξω και με μια καραμπίνα τινάζει τα μυαλά του στον αέρα. Για ώρα, το φλεγόμενο
σώμα σε μια λίμνη αίματος μένει ως έχει. Οι τηλεοπτικοί σταθμοί αναμεταδίδουν
σε «ζωντανή σύνδεση» το συμβάν. Αμέσως μετά, «σοκαρισμένοι» οι τηλεθεατές και
οι οργανώσεις προστασίας των τηλεθεατών εκφράζουν έντονα τη διαμαρτυρία τους.
Τα κανάλια απολογούνται: «Λυπούμεθα πολύ, δεν περιμέναμε μια τέτοια κατάληξη».

Έγινε πριν από λίγες ημέρες και πέρασε απαρατήρητο στον ελληνικό Τύπο. Ωστόσο,
έχω την αίσθηση ότι το συμβάν αποτελεί ένα εξαιρετικά συμπυκνωμένο σχόλιο για
την εποχή μας. Οι τρεις πρωταγωνιστές, ο αυτόχειρας, η τηλεόραση, οι
τηλεθεατές, σφιχταγκαλιασμένοι σ’ έναν μακάβριο χορό, μοιάζει να καλωσορίζουν
τον 21ο αιώνα.

Ο αυτόχειρας χαρακτηρίστηκε τρελός. Ως πάγχρηστον, η επίκληση της τρέλας
μεσολαβεί για να εξηγήσει το ανεξήγητο και να ανακουφίσει τη διαταρακτική
απορία που γεννά η ακατανόητη ανθρώπινη συμπεριφορά. Δεν γνωρίζουμε αν ήταν
τρελός ή αν απλώς ήταν κάποιος που υπέφερε. «Καλύτερα ένα φρικτό τέλος παρά
μια φρίκη δίχως τέλος», έλεγαν οι επαναστατημένοι νέοι του ’68. Ο Ντ. Τζον
υπερέβη και τις δύο εκδοχές. Θέλησε να ζήσει ένα λαμπρό τέλος. Και τι πιο
λαμπρό από έναν καταγραμμένο στην οθόνη δημόσιο θάνατο; Ένας φλεγόμενος
θάνατος – θέαμα εγγεγραμμένος στη συνείδηση εκατομμυρίων θεατών.

Ίσως ήταν ανώνυμος, αφανής, ανύπαρκτος, μοναχικός, όπως εκατομμύρια άλλοι
συνάνθρωποί του. Με έναν τέτοιο, όμως, απροσδόκητα συντροφευμένο θάνατο,
ανατρέπει τη συνθήκη της ύπαρξής του. Γίνεται διάφανος, οικείος. Οι ύστατοι
σπασμοί τού θνήσκοντος σώματός του, που θα άφηναν παγερά αδιάφορο τον καθένα,
τώρα καταγράφονται στο βλέμμα εκατομμυρίων τηλεθεατών.

Αποκτά συνενόχους. Μάρτυρες στο γεγονός ότι κάποτε υπήρξε. Αποκτά συνενόχους
στο πιο μοναχικό των πραγμάτων, στον θάνατο. Όχι, ουδείς πλέον μπορεί να κάνει
σαν ο Ντ. Τζον να μην ήταν ποτέ.

Όσο για τους τηλεοπτικούς σταθμούς, που είδαν την ακροαματικότητά τους να
αγγίζει ανέλπιστες κορυφές, υπήρχε ένα μη αναμενόμενο κέρδος. Η παράταση της
σκηνής. Η φωτιά που δεν μπορούσε αμέσως να σβήσει. Το νεκρό, ανατριχιαστικά
παραμορφωμένο σώμα, που έμεινε σε στοπ καρέ στη μικρή οθόνη. Αυτή η μικρή
παράταση ήταν το ανέλπιστο δώρο. Αυτή ήταν που ανέβασε τη θεαματικότητα σε
ανέλπιστα ύψη. Γιατί θανάτους βίαιους έχουμε κάθε τόσο στην τηλεόραση. Αλλά
παρατεταμένο θέαμα θανάτου είναι πιο σπάνιο, πιο δύσκολο, και γι’ αυτό πιο
«αποδοτικό». Κι ας έσπευσαν εκ των υστέρων να δηλώσουν: «Λυπούμεθα. Δεν
γνωρίζαμε ότι θα υπήρχε τέτοια κατάληξη». Ίσως αν το γνώριζαν, να φρόντιζαν να
επιστρατεύσουν και οδυρόμενους συγγενείς. Κάποια μητέρα π.χ. να σπαράζει
μπροστά στο φακό.

Το αίμα υπνωτίζει. Καθηλώνει. Μαγεύει τους τηλεθεατές. Η βία που απωθημένη
φωλιάζει μέσα σου, η βία που αρνείσαι να την αναγνωρίσεις σαν ένα δικό σου
κομμάτι, η βία αυτή εκδικείται. Επιστρέφει. Από μια πλαϊνή πόρτα στα όνειρα,
στο παραλήρημα, στη μέθη, ή στα ζωντανά τηλεοπτικά προγράμματα.

Αναπαυτικά καθισμένος στον καναπέ, ανέξοδα, μέσα από ανομολόγητες ταυτίσεις,
μπορείς τώρα να απολαύσεις το θέαμα της βίας.

Θυμάμαι μια σκηνή στις Ινδίες. Στις όχθες του Γάγγη να καίγεται ο νεκρός. Πλάι
του οι συγγενείς σε μια σεμνή τελετουργία ιδιωτικού θρησκευτικού θρήνου. Ήταν
ταυτόχρονα ό,τι πιο δημόσιο και βαθύτατα ιδιωτικό θέαμα είχα ποτέ δει στη ζωή μου.

Και ξαφνικά ένας τουρίστας, όχι Ιάπωνας, πλησιάζει με μια κάμερα για ν’
απαθανατίσει τη σκηνή. Οι συγγενείς τον αποτρέπουν με αποστροφή. Ο θάνατος
είναι ιδιωτικός. Δικός τους. Τους ανήκει. Ο τουρίστας φεύγει δίχως να
καταλάβει. Στα μέρη του όλα καταγράφονται. Στα μέρη του ο θάνατος είναι ένα
τηλεοπτικό καθημερινό θέαμα.

Ο Ντ. Τζον δεν προσέφερε μόνο ένα συγκλονιστικό τηλε-θέαμα, προσέφερε και στον
επερχόμενο νέο αιώνα μια φράση – κλειδί. Μια προειδοποίηση και μια υπόμνηση.
«Ζήσε ελεύθερος, κέρδισε χρήματα ή πέθανε». Μέρα με τη μέρα τα όρια ανάμεσα
στην ελευθερία, το κέρδος, τον θάνατο, γίνονται ασαφή και δυσδιάκριτα. Και το
φλεγόμενο σώμα παραμονεύει στη γυάλινη μικρή οθόνη της ψυχής μας.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.