Ζητούν μια θέση στον ήλιο

Τη λέξη «μειονέκτημα» οι περισσότεροι δεν την ήξεραν. Κι όμως, τα δικά τους
«μείον», στα συναισθήματα, την οικογένεια, τις δυνατότητες, τις δυνάμεις και
τις ευκαιρίες, έκριναν τη ζωή και το μέλλον τους. «Το παιχνίδι είναι στημένο»,
για τα παιδιά εκείνα των 17, των 22 ή των 27 που μεγάλωσαν σε αναμορφωτήρια
και ιδρύματα. Δίνουν έναν αγώνα με άνισες πιθανότητες να κερδίσουν. Παλεύουν
«να μάθουν μια τέχνη», να «βρουν μια δουλειά», κι όταν βγαίνουν έξω, χάνονται.

«Η ΜΗΤΕΡΑ μου είναι στη φυλακή, ο πατέρας μου ζει αλλού. Χρειάζομαι χρήματα
αλλά και κάποιον να με συμβουλεύει πώς να τα βγάλω πέρα. Στη δουλειά δεν με
παίρνουν εύκολα και οι πειρασμοί τριγύρω είναι πολλοί…». Τον κύκλο της
απομόνωσης δεν είναι εύκολο να τον αποφύγουν. Κάθε χρόνο, περισσότεροι από 500
νέοι φεύγουν από ιδρύματα, αναμορφωτήρια και σωφρωνιστικά καταστήματα,
αναζητώντας μια θέση στον ήλιο… Κουβαλούν σχεδόν πάντα τα «μείον» της
προσωπικής τους ιστορίας και στη συντριπτική τους πλειοψηφία συναντούν τη
μοναξιά και την απόρριψη.

«Για να μετατρέψουμε το μειονέκτημα σε πλεονέκτημα», θα μπορούσε να είναι, σε
ελεύθερη μετάφραση, ο τίτλος του ευρωπαϊκού προγράμματος που έχει ως στόχο να
ανοίξει το δρόμο προς αξιόλογες ευκαιρίες κατάρτισης και επαγγελματικής
αποκατάστασης στους νέους που έχουν στιγματιστεί με πολλά «μείον», προσωπικά ή κοινωνικά.

Η πρώτη φάση του προγράμματος, η καταγραφή των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι
νέοι αυτοί, τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην αναζήτηση μιας δουλειάς, δεν
είχε ούτε ίχνος από την αισιοδοξία του τίτλου του. Ιδιαίτερα η ελληνική
πραγματικότητα, την οποία ανέλαβε να καταγράψει το Εθνικό Ίδρυμα Κοινωνικών
Ερευνών, με επιστημονική υπεύθυνη την κοινωνιολόγο κ. Ιωάννα Τσίγγανου,
περιγράφεται με πολύ μελανά χρώματα, μάλλον απογοητευτική.

«Τα παιδιά που δεν έχουν οικογένεια ή που έχουν μεγαλώσει σε προβληματικές
καταστάσεις, αισθάνονται το βάρος των μειονεκτημάτων τους, τόσο στο σχολείο,
στην απόπειρά τους να αποκτήσουν επαγγελματικά εφόδια όσο και αργότερα, όταν
ψάχνουν για μια δουλειά», εξηγεί η κ. Τσίγγανου, η οποία, μαζί με τους
υπόλοιπους ερευνητές του ΕΚΚΕ, την Ηρώ Δασκαλάκη, τη Χριστίνα Βαρουξή, την
Αμαλία Βραγκίσκου, την Ολυμπία Σελέκου, τον Νίκο Σαρρή και την Όλγα
Τσακιρίδου, προσπάθησε να μελετήσει τα ιδιαίτερα προβλήματα κατάρτισης και
επαγγελματικής αποκατάστασης που αντιμετωπίζει η ευαίσθηση αυτή κατηγορία των νέων.

Για τέσσερις μήνες, από τον Μάρτιο μέχρι τον Ιούνιο του περασμένου χρόνου, οι
ερευνητές του ΕΚΚΕ έζησαν από κοντά τους νέους που έχουν μεγαλώσει σε
ιδρύματα, που πέρασαν από αναμορφωτήρια και φυλακές ανηλίκων.

«Σε όποιον χώρο κι αν βρεθούν, είτε αυτός είναι χώρος κατάρτισης, είτε
επαγγελματικός, αντιμετωπίζονται ως “διαφορετικοί”. Οι ίδιοι οι νέοι
περιγράφουν χαρακτηρισμούς όπως “τα ιδρυματάκια” ή τα “βλαμμένα του
ιδρύματος”. Οι προκαταλήψεις τούς ακολουθούν σε κάθε τους βήμα. Κι εκείνοι, ως
απάντηση, περιχαρακώνονται στο περιθώριό τους».

Είναι χαρακτηριστικό πως δύο στους τρεις νέους που πήραν μέρος στην έρευνα,
δηλώνουν πως θα ήθελαν να σχεδιάζονται ειδικά προγράμματα για τους νέους από
ιδρύματα, με το σκεπτικό πως οι νέοι αυτοί έχουν αυξημένες ανάγκες και θα
πρέπει να βοηθηθούν με ειδικό τρόπο για να τις αντιμετωπίσουν.

«ΟΙ ΝΕΟΙ μας δεν είχαν τη δυνατότητα να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους,
παραμένοντας σ’ ένα προστατευμένο οικογενειακό περιβάλλον, όπως οι
περισσότεροι συνομήλικοί τους. Καλούνται από τις συνθήκες να παίξουν ρόλους
ενηλίκων, χωρίς να έχουν προετοιμαστεί, εκπαιδευθεί και ωριμάσει για κάτι
τέτοιο». Ζει από κοντά τις δυσκολίες και τα πισωγυρίσματά τους ο Αλέξανδρος
Γεωργίου, υπεύθυνος επαγγελματικού προσανατολισμού και τοποθετήσεων σε θέσεις
εργασίας των νέων που ζητούν καταφύγιο στη μη κυβερνητική οργάνωση «Άρσις».

Η επαγγελματική αποκατάσταση των νέων που έχουν περάσει το μεγαλύτερο μέρος
της ζωής τους σε ιδρύματα και αναμορφωτήρια, αποτελεί το βασικό μέλημα της
Εταιρείας Κοινωνικής Υποστήριξης Νέων, που ακούει στο όνομα «Άρσις». Σύμφωνα
με τα δικά τους στοιχεία, το 70% των νέων που φθάνουν εκεί γνωρίζουν καλά τι
σημαίνει κοινωνικός στιγματισμός και έχουν ως αρχικό και κύριο αίτημα την
εύρεση εργασίας.

Με δεδομένες τις ιδιαιτερότητες αυτές συνεστήθη ένα Γραφείο Εργασίας, το οποίο
λειτούργησε για περίπου έναν χρόνο, χρηματοδοτούμενο από τα ευρωπαϊκά
προγράμματα «Horizon» και «Ωρίων». «Ξεκινήσαμε τον Δεκέμβριο του 1996,
ενημερώνοντας αρχικά περίπου 100 εργοδότες. Περισσότεροι από τους μισούς
έδειξαν ενδιαφέρον και διάθεση να υποστηρίξουν την επαγγελματική ένταξη των
νέων. Διερευνώντας αγγελίες και αξιοποιώντας ορισμένες γνωριμίες, βρήκαν
δουλειά περίπου 20 νέοι, ηλικίας γύρω στα 17. Όμως, ένα μεγάλο ποσοστό
(περίπου 60%) αποχώρησε από τη δουλειά τους, γεγονός που αποδεικνύει πως ενώ
ήθελαν να εργαστούν, δεν ήταν τελικά έτοιμοι να αντεπεξέλθουν τις απαιτήσεις
ενός εργασιακού περιβάλλοντος ή να αφήσουν στην άκρη τα προβλήματα που τους πιέζουν».