ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Όταν το αύριο τραγουδούσε…

«Και πώς φανταζόσαστε το μέλλον;», ρώτησε ένας φιλόσοφος τον ηγέτη των
εξεγερμένων φοιτητών τον Μάη του 1968. Κι εκείνος απάντησε: «Βαδίζουμε προς
μια διαρκή, αέναη αλλαγή της κοινωνίας, που σε κάθε στάδιο θα την προκαλούν
επαναστατικές εκρήξεις…».

ΑΥΤΕΣ τις ημέρες, που η νοσταλγία των πυρακτωμένων ημερών του 1968 έχει
καταλάβει και πάλι τον κόσμο (ή τουλάχιστον τον μικρόκοσμο των μίντια) και τα
αφιερώματα στον Μάη πλημμυρίζουν έντυπα και ηλεκτρονικά Μέσα, ξαναδιαβάζει
κανείς τα κείμενα της εποχής, τα συνθήματα των δρόμων και τις επιγραφές των
τοίχων, τα λόγια των ρητόρων και τα γραπτά των θεωρητικών, ξαναβλέπει τα
πρόσωπα των πρωταγωνιστών, ακούει και πάλι τις μαρτυρίες τους και προσπαθεί να
καταλάβει τι ήταν αυτό που έκανε εκείνη την χρονιά τόσο ξεχωριστή, τους ήχους
και τις εικόνες της τόσο ανεξίτηλες και τις εξεγέρσεις της τόσο βαθιά
χαραγμένες στη συλλογική μνήμη του αιώνα.

Ξαναδιαβάζει κανείς, για παράδειγμα, τη συζήτηση ανάμεσα στον Ζαν – Πολ Σαρτρ
και τον «κόκκινο Ντάνι» που είχε δημοσιευθεί στο τεύχος της 15ης Μαΐου 1968
του περιοδικού «Νουβέλ Ομπσερβατέρ» και πρόσφατα ανατυπώθηκε από το ίδιο
περιοδικό. Κι αρχίζει να ψυχανεμίζεται ότι η απάντηση στο ερώτημα δεν
βρίσκεται ούτε στις σκυθρωπές κοινωνιολογικές αναλύσεις των κατοπινών ούτε στα
φουσκωμένα κύματα των ιδεοληψιών που τότε συνέπαιρναν τα μυαλά των συμμετεχόντων.

Πίσω από τα λόγια του φιλόσοφου, που γοητευμένος επαινεί τους φοιτητές, επειδή
«έφεραν την φαντασία στην εξουσία» κι επειδή με τη δράση τους «έφεραν κάτι που
ξαφνιάζει, κλονίζει και αρνείται όλα όσα κάνουν την κοινωνία μας αυτό που
είναι σήμερα, κάτι που διευρύνει τα όρια του εφικτού», και πίσω από τις
αυτάρεσκες απαντήσεις του Κον-Μπεντίτ, για ένα κίνημα, που «η δύναμή του είναι
ότι στηρίζεται σε έναν ανεξέλεγκτο αυθορμητισμό», αρχίζει να αναπνέει το άρωμα
μιας εποχής που φαίνεται ήδη πολύ μακρινή.

Μιας εποχής, όπου οι άνθρωποι μπορεί να δυνασχετούσαν για το παρόν ή να
διαφωνούσαν για το παρελθόν μα ήταν πολύ σίγουροι για το μέλλον: Το μέλλον θα
είναι καλύτερο, η πρόοδος είναι η μοίρα του ανθρώπου, ό,τι κι αν γίνει σήμερα
το αύριο θα είναι σίγουρα καλύτερο από το χθες…

Εκείνοι που έζησαν το 1968 ­ τις νύχτες των οδοφραγμάτων στο Παρίσι, τις
ημέρες των ερυθροφρουρών στην Κίνα, τις ώρες των μαχών στο Βιετνάμ ή στις
πομπές των αντιπολεμικών διαδηλώσεων στην Αμερική ­ είχαν αυτήν την βαθύτερη,
τόσο αυτονόητη ώστε να περνά ασυνείδητη, πίστη να τους ενώνει: πως όσο
αιματηρά και να ήταν τα δράματα που ζούσαν, όσο σκληρές κι αν ήταν οι μάχες
που έδιναν κι όσο οδυνηρές κι αν ήταν οι ήττες, το μέλλον στο βάθος
χαμογελούσε με αυτοπεποίθηση. Η ανθρωπότητα βαδίζει προς ένα αύριο που
τραγουδά ­ όπως έγραφε κάποτε ένας μεγάλος Γάλλος ποιητής.

Καθώς, λοιπόν, θυμόμαστε και πάλι, επετειακώ τω τρόπω, το μοιραίο και ωραίο
1968, ανακαλύπτουμε με έκπληξη ότι εκείνο που μας χωρίζει από το τότε, δεν
είναι τόσο οι πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές που μεσολάβησαν,
αλλαγές στ’ αλήθεια συγκλονιστικές, ούτε είναι οι νέες γεωπολιτικές
πραγματικότητες ή οι βαθιές αλλαγές στο πολιτιστικό περιβάλλον.

Εκείνο που κάνει την απόσταση από το 1968 να μοιάζει τόσο μεγάλη είναι,
νομίζω, προπάντων, η έκλειψη αυτής της τόσο ισχυρής, τότε, πίστης στο μέλλον.
Ο κόσμος του 1998 είναι ένας κόσμος που δεν πιστεύει πια ότι το αύριο θα είναι
οπωσδήποτε καλύτερο από το χθες. Ο κόσμος του 1998 είναι ένας κόσμος που δεν
εμπιστεύεται το αύριο. Το φοβάται.

Κι αν αυτή η πίστη στο αναπόφευκτο και νομοτελειακό της προόδου, που
χαρακτηρίζει τον πολιτισμό της δεκαετίας του ’60 και τις εξεγέρσεις που την
συγκλόνισαν, μοιάζει σήμερα παιδικά αφελής, η έλλειψή της σήμερα, η ζωή σ’
έναν κόσμο σκοτεινών προφητειών και δυσοίωνων προβλέψεων, σ’ έναν κόσμο δίχως
οράματα και ουτοπίες, γίνεται κάθε μέρα που περνά και πιο δυσβάστακτη. Και η
νοσταλγία για την εποχή των μεγάλων, φλογερών, αφελών πίστεων, κάθε μέρα και
πιο ισχυρή.