ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Τα ίχνη του σώματος

«Βλέπω εδώ μερικές καλές πράξεις που μοιάζει να έχουν μείνει ατιμώρητες» (Από το «Νιού Γιόρκερ»)

Μόνον ο κόσμος των ζωντανών είναι πηγή ανησυχίας, φόβου και ελπίδας. Τι έχουμε
να φοβηθούμε λοιπόν από τον θάνατο;

ΚΑΘΩΣ η Ελλάδα αποχαιρετά απόψε έναν ηγέτη που σημάδεψε τη σύγχρονη ιστορία
της, ο θάνατος εισβάλλει και πάλι απρόσκλητος στη ζωή μας προκαλώντας φόβο και
αμηχανία. Μα δεν συγκατοικεί μονίμως ο θάνατος με τη ζωή; Δεν είναι πάντα
παρών, αν και ποτέ οικείος; Δεν τον αρνούμαστε διαρκώς, χωρίς ποτέ να μπορούμε
να τον απομακρύνουμε; Το ζευγάρι ζωή-θάνατος, γράφει ο Γάλλος φιλόσοφος
Ζαν-Τουσαίν Ντεζαντί σε ειδικό τεύχος του «Νουβέλ Ομπζερβατέρ», είναι τέτοιας
φύσης ώστε δεν μπορούμε να ξεχάσουμε το ένα χωρίς να ξεχάσουμε το άλλο.

Το φθινόπωρο του 1944, σε όλα τα σταυροδρόμια του Παρισιού υπήρχαν ταμπέλες
που έγραφαν: «Drive carefully, death is so permanent» (Οδηγείτε προσεκτικά, ο
θάνατος είναι τόσο μόνιμος). Η παραίνεση αυτή απευθυνόταν στους στρατιώτες που
αναχωρούσαν για το μέτωπο. «Εκεί που πηγαίνετε, ο θάνατος αγρυπνά. Μη βιάζεστε
να πεθάνετε ή να σκοτώσετε, φυλαχθείτε για τους καλούς θανάτους, τους
επιλεγμένους και τους χρήσιμους». Η συγκυριακή αυτή προειδοποίηση, σημειώνει ο
84χρονος καθηγητής, θα μπορούσε με μια ελαφριά τροποποίηση να γενικευτεί.
«Προσέχετε τη ζωή σας, ο θάνατος είναι τόσο μόνιμος» Ή: «Προσέχετε τον θάνατό
σας, η ζωή είναι τόσο εύθραυστη».

Ο Ντεζαντί θυμάται και μια άλλη σκηνή, τον χειμώνα του 1919, την ώρα του
σούρουπου. Μαζεύονταν τότε οι ηλικιωμένες γυναίκες της οικογένειας, χήρες από
χρόνια. Κάθονταν στις καρέκλες τους με το ροζάριο στο χέρι, σιωπηλές και
προσηλωμένες, περιμένοντας την καμπάνα. Κι όταν κτυπούσε, έδιναν τα χέρια κι
έλεγαν με μια φωνή: «Ακόμη μια μέρα παρήλθε. Μια μέρα πιο κοντά σ’ Εσένα, Θεέ
μου». Έπειτα άρχιζαν να διαβάζουν χαρούμενες το ροζάριο, σαν να είχαν μόλις
ξορκίσει τον θάνατο. Κι όμως, ο θάνατος είχε προς στιγμήν κατοικήσει μέσα
τους, είχαν συμφιλιωθεί μαζί του.

«Σώμα σήμα» έλεγε ο Σωκράτης στον περίφημο διάλογό του με τον Σιμμία που
αποτυπώνεται στον «Φαίδωνα». Με βάση την τότε ερμηνεία του σήματος, ο Σωκράτης
εννοούσε ότι το σώμα είναι μνήμα κι ότι η ψυχή πρέπει να μάθει να
απελευθερωθεί απ’ αυτό και να εννοήσει τον θάνατο ως τη στιγμή της
απελευθέρωσης. Ο Γάλλος καθηγητής προτιμά την πιο σύγχρονη ερμηνεία: το σώμα
είναι σημάδι, γνώρισμα. Το σώμα είναι σημαίνον. Όχι μόνο το σώμα των επωνύμων
και των διασήμων: κάθε σώμα που έζησε είναι σημαίνον. Όσο ταπεινή και φευγαλέα
κι αν ήταν η σχέση του με τον κόσμο, το σώμα άνοιξε και χάραξε ένα δρόμο.
Άφησε ίχνη και τα ίχνη αυτά επέζησαν του θανάτου του. Χρέος των ζωντανών είναι
να τα ανακαλύψουν και να τα κάνουν να ξαναζήσουν. Για την ακρίβεια, οι
ζωντανοί δεν μπορούν να συνεχίσουν να ζουν παρά αφυπνίζοντας τα ίχνη των
νεκρών σωμάτων. Αυτή είναι και η μοναδική μορφή αθανασίας που υπάρχει.