ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η σημειολογία του Ν. Μπερνς

Στις διαμαρτυρίες για τις πρόσφατες δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη η πολιτική
ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών αντέδρασε συγκρατημένα και επιφυλακτικά. Ως
κίνηση (διπλωματικής) σκοπιμότητας, η στάση αυτή είναι ενδεχομένως ορθή.

Στο επίπεδο της διπλωματίας οι περιττοί ανταγωνισμοί σπάνια ωφελούν μια χώρα.
Ωστόσο, είναι στη φύση των πραγμάτων, στην αέναη τάση των εκάστοτε ηγεμονικών/
ιμπεριαλιστικών δυνάμεων που προσπαθούν να επιβάλουν την επιρροή και τα
συμφέροντά τους, να υπάρχει μια ανάλογη αέναη προσπάθεια άμυνας και αντίστασης
στον ηγεμονισμό και την αυθαιρεσία.

Κανενός δεν πρέπει να διαφεύγει το γεγονός πως ο ­ κατά τα άλλα συμπαθέστατος
­ πρέσβης κ. Μπερνς δεν είναι ένας «νέος κύριος Πιουριφόι» αλλά κάτι πολύ
περισσότερο: είναι ένας από τους πιο γνήσιους, και ίσως ένας από τους πιο
λαμπρούς αντιπροσώπους της «νέας» αμερικανικής διπλωματίας της
μεταψυχροπολεμικής εποχής, δηλαδή, της εποχής όπου απουσιάζουν υπολογίσιμοι
ανταγωνιστές ή τουλάχιστον μεγάλοι αντίπαλοι.

Στην παρούσα ­ και, έστω και εάν μερικοί Αμερικανοί το ξεχνούν, αναγκαστικά
εφήμερη ­ ιστορική συγκυρία, τα πράγματα είναι μάλλον απλά. Για να παραφράσω
τις δηλώσεις μιας Αμερικανίδας υφυπουργού στον Καύκασο, η εμβέλεια του
αμερικανικού ηγεμονισμού είναι τόση όση και η εμβέλεια των πυροβόλων τους. Σε
πιο εύκολες περιπτώσεις ­ εξέχουσα ίσως μεταξύ όλων η Ελλάδα ­ η εμβέλεια της
επιρροής τους είναι τόση όση και η εμβέλεια του κυριότερου ιδεολογικού τους
όπλου, δηλαδή του νεοφιλελευθερισμού. Είναι το μέσον ιδεολογικής άλωσης των
πολιτικών και πνευματικών ελίτ των μικρών και εξαρτημένων χωρών και στράτευσης
μυριάδων νεροκουβαλητών. Αναμενόμενα, και ίσως φυσιολογικά, ηγέτες και
διανοούμενοι στις μητροπόλεις των ηγεμονικών κρατών κηρύττουν τον
μερκαντιλισμό. Δηλαδή, όλα αυτά τα τετριμμένα, και για «υποψιασμένους» ανιαρά,
περί «παγκοσμιοποιήσεων» και «διεθνοποιήσεων» φαινόμενα, στον βωμό των οποίων
οι «ιθαγενείς» των εξαρτημένων κρατών καλούνται να θυσιάσουν τα εθνικά τους συμφέροντα.

Η σημειολογία όλων αυτών των ψευτοδιεθνιστικών ιδεολογημάτων αποσκοπεί στο να
μεταδώσει ή να υποβάλει στα μικρότερα κράτη δύο μηνύματα: Πρώτο, «η δική σας
κρατική κυριαρχία και τα δικά σας εθνικά συμφέροντα είναι περιττά και
αναλώσιμα».

Δεύτερο, «η δική μας κρατική κυριαρχία είναι πολύτιμη και το δικό μας εθνικό
συμφέρον το υπέρτατο κριτήριο διακρατικής συμπεριφοράς».

Αναμενόμενα, όπως γινόταν σε κάθε ιστορική συγκυρία, οι ηγεμονικές δυνάμεις
βρίσκουν πολλούς αφελείς νεροκουβαλητές στα μικρά και εξαρτημένα κράτη. Είναι
γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο, που μετά τις δηλώσεις του κ. Μπερνς, ξενίζουν
ορισμένες αντιδράσεις. Θα ήταν λογικό, εάν κάποιος παρατηρούσε ταυτόχρονα (μ’
αυτές τις αντιδράσεις) θέσεις και απόψεις που δείχνουν πως αντιστεκόμαστε και
δεν ενδίδουμε σε πιέσεις για υποχώρηση και συμβιβασμό. Αντίθετα, η κυρίαρχη
συμβατική σοφία των τελευταίων ετών, μεταξύ άλλων, υποστηρίζει πως η Ελλάδα
πρέπει να δέχεται αδιαμαρτύρητα τις διεκδικήσεις κατά της εθνικής της
κυριαρχίας, να συνομιλεί με τον επιτιθέμενο, να μην αγωνίζεται για τα ζωτικά
εθνικά της συμφέροντα και να μην έχει γνώμη για κρίσιμα διεθνή προβλήματα.

Κανείς δεν εισηγείται, βεβαίως, να επανέλθουμε σε φάση ρητορικής και εν
πολλοίς αφελούς, άσκοπης, περιττής και σπασμωδικής αντιδυτικής υστερίας. Όμως,
δεν χρειάζεται να αγοράζουμε τοις μετρητοίς και με μεγάλη ευκολία τις συχνές
μπλόφες των ΗΠΑ όταν επιδιώκουν ­ και ενίοτε απαιτούν ­ συμμόρφωσή μας στην
επιθυμία (και ενίοτε μανία) τους να κτίσουν, με συναίνεση της Ελλάδας, πύργους
στην άμμο: 1) Νομιμοποίηση του αλυτρωτισμού στα Βαλκάνια. 2) Εγκαθίδρυση ενός
μη βιώσιμου πειραματικού κρατικού εκτρώματος στην Κύπρου. 3) Συνθηκολόγηση των
Ελλήνων με την ιδέα για μια Τουρκία με ηγεμονικό περιφερειακό ρόλο. 4)
Εκτόνωση του τουρκικού θηρίου με παραχώρηση «ολίγης κυριαρχίας» στο Αιγαίο.
Ισότιμες και ισόρροπες σχέσεις με τις ΗΠΑ θα έχουμε μόνο εάν εμείς οι ίδιοι
πιστέψουμε σ’ αυτές. Η σημειολογία των δικών μας μηνυμάτων προς κάθε κύριο
Μπερνς, δεν μπορεί να αφήνει περιθώρια αμφιβολίας για την ετοιμότητα θυσιών
στον αγώνα προάσπισης των ζωτικών εθνικών μας συμφερόντων, καθώς επίσης και
για τη σταθερή αποφασιστικότητά μας να αρνηθούμε συμβιβασμούς και υποχωρήσεις
ως προς αυτά τα συμφέροντα. Αυτό είναι ανέφικτο, βεβαίως, εάν η διανόησή μας,
και μάλιστα η «προοδευτική», σαγηνεύεται από τις σειρήνες της δυτικής
ψευτοδιεθνιστικής προπαγάνδας.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και
Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.