ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Στον δρόμο του Γκορμπατσώφ

Μαριάν Κερζακλέφσκι. Ο νέος ηγέτης της «Αλληλεγγύης» είναι έτοιμος για μια διαφήμιση

Ο Γκορμπατσώφ οραματιζόταν ένα «κοινό ευρωπαϊκό σπίτι» από τα Ουράλια έως τον
Ατλαντικό. Το όνειρό του έμεινε ανεκπλήρωτο. Κι αυτός, ανοίγοντας νέους
δρόμους, το ‘ριξε στη διαφήμιση.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΟΝΤΑΙ σύντομα δέκα χρόνια από την κατάρρευση του τείχους του
Βερολίνου, αλλά τα δύο κομμάτια της Ευρώπης που χώριζε αυτό το τείχος δεν λένε
να συγχρονιστούν. Την περίοδο 1992-95, ενώ στη Δυτική Ευρώπη θριάμβευαν ο
Μπερλουσκόνι και ο Σιράκ, στην Ανατολή ­ από τη Λιθουανία έως τη Βουλγαρία κι
από την Πολωνία έως την Ουγγαρία ­ κέρδιζαν τις εκλογές κόμματα που
αποκαλούνταν αριστερά. Καθώς όμως δεν αποτελούσαν παρά ανακύκλωση των παλιών
κομμουνιστικών κομμάτων και δεν είχαν τίποτα καινούργιο να προσφέρουν στους
ψηφοφόρους, γρήγορα έχασαν την αίγλη τους. Και την εξουσία.

Σήμερα, ενώ οι δυτικοευρωπαίοι σοσιαλδημοκράτες ­ έχοντας βάλει, έστω, πολύ
νερό στο κρασί τους ­ σημειώνουν τη μια νίκη μετά την άλλη, η Αριστερά της
Ανατολικής Ευρώπης γλείφει τις πληγές της στην αντιπολίτευση. Και το
χειρότερο: δύσκολα μπορεί να διεκδικήσει ακόμη τις αριστερές της περγαμηνές.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Πολωνία, όπου οι πρώην κομμουνιστές έχουν
υιοθετήσει ιδέες και πρακτικές της Δεξιάς ­ χάνοντας συχνά ακόμη και την
αίσθηση του μέτρου. Όταν έγιναν έτσι οι καταστροφικές πλημμύρες του περασμένου
Ιουλίου, ο τότε πρωθυπουργός Τσιμόσεβιτς (πρώην κομμουνιστής) δήλωνε ότι η
κυβέρνηση δεν μπορεί να βοηθήσει όσους έχασαν τα σπίτια τους γιατί στη
δημοκρατία υπάρχει και η ιδιωτική ασφάλιση και ο κόσμος όφειλε να έχει κάνει
εγκαίρως τις επιλογές του.

Πριν από λίγες εβδομάδες, γράφει το «Μανιφέστο», δημοσιεύτηκε στις πολωνικές
εφημερίδες μια διαφήμιση κινητών τηλεφώνων. Ποια προσωπικότητα την συνόδευε;
Κανένας ηθοποιός; Κανένας αθλητής; Κανένα μοντέλο; Όχι: ο ίδιος ο Πρόεδρος της
Δημοκρατίας Αλεξάντρ Κβασνιέφσκι, πρώην κομμουνιστής φυσικά. Αν ο Γκορμπατσώφ
έβγαλε χρήματα διαφημίζοντας πίτσες, σκέφτηκε, το ίδιο θα μπορούσε να κάνει κι
αυτός. Διαβρώνοντας ταυτόχρονα το σύστημα από μέσα…

Και οι παλιοί διαφωνούντες από την αριστερή πτέρυγα της «Αλληλεγγύης»; Ο
Γιάτσεκ Κουρόν, ο Γκερέμεκ, ο Μαζοβιέτσκι, ο Ζμπίγκνιου Μπούζακ, ο
Μοτζελέφσκι; Βρίσκονται όλοι στην «Ενωση της Ελευθερίας», ένα φιλελεύθερο
(δηλαδή συντηρητικό) κόμμα υπό την ηγεσία του υπουργού Οικονομικών
Μπαλσέροβιτς. Παροπλισμένοι, εξουδετερωμένοι, χωρίς να μπορούν να προσφέρουν
καμιά εναλλακτική λύση. Κι όμως η κοινωνική βάση είναι εκεί, παρούσα,
ανεκμετάλλευτη. Από τη μια πλευρά, τα εκατομμύρια των ανέργων, των
συνταξιούχων και των εργαζομένων που πληρώνουν το κόστος της «μετάβασης». Από
την άλλη, εκείνοι οι νέοι που αρνούνται τον ρόλο που προορίζει γι’ αυτούς η Εκκλησία.

Ευτυχώς υπάρχουν κι εκείνοι που αντιστέκονται: ο 28χρονος Πιοτρ Κετζιέρσκι,
για παράδειγμα, πρόεδρος της νεολαίας του (σοσιαλδημοκρατικού) Κόμματος
Εργασίας. «Η Αριστερά είναι ανιαρή, πρέπει να αρχίσει και πάλι να προκαλεί, να
ταράζει τα νερά. Και φυσικά, να πάρει τις αποστάσεις της από το κομμουνιστικό
παρελθόν», σημειώνει. Στο τελευταίο συνέδριο του κόμματος διεκδίκησε την
ηγεσία, αλλά την έχασε από έναν πρώην υπουργό τού… Γιαρουζέλσκι. Μα είναι
νέος, έχει όλο το μέλλον μπροστά του.