ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η επικαιρότητα της ανοχής

Ειρηνική συνύπαρξη: το ζητούμενο της εποχής

Ανοχή. Tolerance. Tolleranza. Toleranz. Tolerancia. Tolerantie. Τετρακόσια
χρόνια μετά το «Έδικτο» της Νάντης, η λέξη αυτή αποκτά νέα, κρίσιμη σημασία.

13 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1598: με το διάταγμα του Ερρίκου Δ’ που παραχωρεί στους
Διαμαρτυρόμενους το δικαίωμα να ασκούν τη θρησκευτική τους λατρεία, παίρνουν
τέλος πενήντα χρόνια θρησκευτικών πολέμων και γεννιέται επίσημα στην Ευρώπη η
ανοχή. Τέσσερις αιώνες αργότερα, με την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, την
ανάμιξη των πολιτισμών και την έξαρση των μεταναστευτικών κυμάτων, το ζήτημα
της συμβίωσης κοινοτήτων με διαφορετικές κουλτούρες, θρησκείες, ήθη και
παραδόσεις γίνεται πιο επίκαιρο από ποτέ. Ακόμη περισσότερο μάλιστα ­ γράφει
το περιοδικό «Magazine litteraire» σε ειδικό του αφιέρωμα ­ τη στιγμή που οι
εξτρεμιστές έχουν σηκώσει ξανά κεφάλι σε όλο τον κόσμο: η Ευρώπη έχει τη
Βοσνία της, η Αφρική την Αλγερία και τη Ρουάντα, η Ασία το Κασμίρ.

Η ανοχή, γράφει ο Γάλλος καθηγητής Τιερρύ ντε Μονμπριάλ, είναι στάση ζωής, μια
στάση που ενθαρρύνεται ή δυσχεραίνεται από την εκπαίδευση και την κουλτούρα.
Έχει δύο συνιστώσες. Η πρώτη είναι ηθική και συνίσταται στην αποδοχή του
ανθρώπου που είναι απέναντί μας ως ίσου μ’ εμάς, στην αναγνώρισή του γι’ αυτό
που είναι. Η δεύτερη είναι διανοητική: δεχόμαστε να μαθαίνουμε από τους
άλλους, να αναγνωρίζουμε ότι διαφορετικές κουλτούρες περιγράφουν ισάριθμες
εμπειρίες. Από την άποψη αυτή, δεν υπάρχει ανοχή χωρίς περιέργεια. Η
αμερικανική κουλτούρα, παρά τα φαινόμενα βίας και εξτρεμισμού που την
χαρακτηρίζουν, παραμένει μια κουλτούρα της ανοχής, της ποικιλομορφίας και του
ανοίγματος. Η μετα-χομεϊνική ιρανική κοινωνία, αντίθετα, αποτελεί τον ορισμό
της αδιαλλαξίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχουν κοινωνίες εξ ορισμού ανεκτικές ή αδιάλλακτες.
Οι τρεις κοινότητες της Βοσνίας, για παράδειγμα, ζούσαν επί δεκαετίες σ’ ένα
κλίμα ανοχής, για να σπάσει ξαφνικά αυτή η ισορροπία και να εκδηλωθούν
φαινόμενα μισαλλοδοξίας που κανείς δεν περίμενε στη σημερινή Ευρώπη. Καμιά
κοινωνία δεν μπορεί να είναι βέβαιη ότι έχει διαφύγει οριστικά από τον κίνδυνο
ξαφνικής έκρηξης της μισαλλοδοξίας, λέει ο ντε Μονμπριάλ. Η απειλή είναι
διαρκής. Και πρέπει να την καταπολεμάς τόσο στους άλλους (με αναπόφευκτη τη
διαμάχη γύρω από το δικαίωμα της «ανθρωπιστικής επέμβασης») όσο και στον εαυτό
σου. Με επαγρύπνηση και έμφαση στην εκπαίδευση.

Η ανοχή, όμως, προϋποθέτει πάνω απ’ όλα την ύπαρξη οικονομικών συνθηκών που
επιτρέπουν στους πολίτες να είναι απαλλαγμένοι από το άγχος της καθημερινής
επιβίωσης. Όταν ένας λαός ζει σε δύσκολες και επισφαλείς συνθήκες, δεν μπορεί
να είναι ανεκτικός. Η ανάγκη δημιουργεί ένα είδος συνοχής που ευνοεί την
αδιαλλαξία και την απόρριψη των άλλων, αφού μια ομάδα ανθρώπων που αισθάνεται
την επιβίωσή της να απειλείται, ανέχεται σε μεγαλύτερο βαθμό τη βία και την
επιθετικότητα. Για να ενθαρρύνεις την ανοχή, έτσι, πρέπει πρώτα να ενισχύσεις
την υλική ανάπτυξη.

Αντί λοιπόν να ζητούμε την απέλαση των «κακών Αλβανών» από την Ελλάδα, μήπως
πρέπει να τους βοηθήσουμε να ορθοποδήσουν;